- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- [
- NR
- ST R
- ON Y:117]
I.
A.
iur. wolność,
zwolnienie od obciążeń, podatków; munerum vacatio,
libertas.
Praec.
iur.
t. t.
1.
immunitet ekonomiczny, tj.
całkowite lub częściowe
zwolnienie mieszkańców posiadłości feudalnej (kościelnej lub rycerskiej) od świadczeń
pa rzecz księcia;
privilegium, quo incolae bonorum feodalium ad ecclesiam vel ad nobiles terrae
pertinentium a muneribus
publicis principibus praestandis
immunes omnino vel ex parte reddebantur
DokSul p. 314 (a. 1176) : foro ... praedictae ecclesiae ... confero (i. dux. ) plenam libertatem et omnis tributariae servitutis i-em.
KodWp I p. 67(a. post 1210) : iuramus duces ... quod ... volumus custodire i-em ecclesie Dei, ne ullum dispendium per nos ... patiatur, sed ville ecclesiarum et incole ipsarum omnimode gaudeant privilegio libertatis.
KodPol I p. 76 (a. 1256) : ville pertinenti ecclesie ... in Czyrwyensk ... talem duximus (i. dux ) e-em conferendam, ut incole ejusdem ville ... ab omni exaccione et vexatione prediali ... penitus sint immunes.
KodMp I p. 53 (a. 1257) : incolas uero ... inhabitatores uillarum supradictarum ea libertate eaque i-e gaudere uolumus, ut per terram Cracouiensem et Sandomiriensem negotiationis causa transeuntes in nullo loco theloneum persoluant.Ita vulgo. Additur gen. libertatis (ecclesiasticae: AKapSąd I p. 286, a. 1505), vel adi. ecclesiastica et saecularis ( PP II p. 17, a. 1438).
2.
immunitet sądowy, tj. całkowite lub częściowe wyjęcie
mieszkańców posiadłości
feudalnych spod władzy i jurysdykcji urzędników książęcych;
privilegium, quo incolae bonorum
feodalium ad ecclesiam vel ad nobiles terrae spectantium a potestate et iurisdictione principis officialium penitus vel ex parte
liberi reddebantur
StPPP III p. 26 : exceptis ... casibus ... i-is ecclesiaticae violatoris, quibus forum et i-as ecclesiatica propter immanitatem criminum non suffragetur, quin de ecclesiis et locis sacris extrahantur.Ad rem cf. Z. Kaczmarczyk, Immunitet sądowy i jurysdykcja poimmunitetowa w dobrach kościoła w Polsce do końcaXIV wieku, Poznań 1935.
Syn.
et iuxta posita
exemptio (
KodMp II
p. 135,
a. 1275
;
PommUrk III
p. 22, a.
1287
et saepius),
gratia (
ArPrawn I
p. 212,
saec. XV in.in
;
KodMp IV
p. 119, a.
1409
et saepius), indulgentia (
WŁODK. ScrSel I
p. 164
)
, libertas (
DokMp I
p. 16, a.
1286
;
PommUrk III
p. 22, a.
1287
et saepius), privilegium (
Lites I
p. 454, a.
1337
;
PrSł
p. 392, a.
1374
; item per abundantiam privilegium immunitatis:
LiegnUB
p. 30, a.
1315
et
ArPrawn I
p. 492, a.
1565)
.
Locut.
immunitatem concedere (
WŁODK.
ScrSel I
p. 164
;
HumRef
p. 30, a.
1443
;et saepius),
conferre (
KodPol I
p. 76, a.
1256)
, confirmare (
PommUrk III
p. 22, a.
1287
;
KodWp II
p. 379,
a. 1325
et saepius), custodire (
KodWp I
p. 67,
a. post 1210),
donare (
DokMp I
p. 16, a.
1286)
;
eodem sensu immunitate dotare (
DŁUG.
LibBen I
p. 546
),
in immunitate confirmare, conservare (
KodMp IV
p. 119, a.
1409
;
AKap
p. 144, a.
1556)
; opp. immunitate gaudere, gratulari (sempiterna:
KodMp I
p. 9, a.
1206
;
ib. II
p. 135, a.
1275
;
Lites II
p. 58, a.
1412)
, in possessione et
usu immunitatis esse (
DokMp IV
p. 193, a.
1377)
.
Constr.
a.
sq.
gen.
subi.
,
v.
gr.
ecclesiae
(supra 117, 14;
simili sensu
sq.
adi.
ecclesiastica :
AKapSąd I
p. 326, a.
1418
et saepius),
regnicolarum
(
Tom. I
p. 219, a.
1511)
, scultetorum (
ArPrawn VI
p. 217, a.
1554)
. b.
sq.
gen.
obi.
tributariae servitutis
(
). c. sq.
ab :
ZabDziej IV 1, p. 38 (a. 1550) : cives nostros Belzenses habuisse i-em et libertatem ab omnibus theloneis ab illustri ... Mazoviae duce: ... illis concessam.
ArPrawn I p. 492 (a. 1565) : ad conservandam i-em cleri a bello.
B.
eccl.
t. t. przywilej nietykalności, nienaruszalności, (stąd) miejsce święte, schronienie,
azyl;
sacrosanctitas, (inde) locus
sacrosanctus, asylum, perfugium
StSyn III p. 60 : omnes ecclesie vel cimiterii i-is violatores.
ArHist V p. 212 (saec. XIV in.) : an scit uel fama est, quod ecclesia sit sanguinis effusione uel seminis emissione humani, ut puta per fornicationes, polluta et execrata aut per aliquem ipsius i-as lesa.
AKapSąd I p. 74 (a. 1449) : iniuriis inter eos prelatos et canonicos ... subortis occasione lesionis e-is ecclesie Poznaniensis.Ita saepius.
N.
locut.
ad immunitatem ecclesiae fugare aliquem
ZabDziej III p. 35 (a. 1490) : plebanus Margaretham baculavit et usque ad ciniterium et e-em eclesie fugavit.
Item
de loco saeculari
KodUJ I p. 76 (a. 1409) : nullum in praenotata domo debet esse refugium, nulla e-as, nullum quoque confugium, praesedium nec asylum.
II.
transl.
1.
przywilej, swoboda;
privilegium, libertas
KADŁUB. p. 157 : ursum in nemore occidisti, o quam piaculare flagicium perpetrasti, sacram enim indagynis i-em perfregisti.
ArPrawn I p. 455 (a. 1557) : privilegia ac libertates sue i-es ad perpetranda maiora facinora et scelera dicuntur ipsi Iudei obtinuisse.
2.
peccati
wolność od grzechu;
integritas
MARTIN. OP. Serm. p. 383 nlb. : fuit enim BVMaria tanquam virga plana per peccati i-em, nullus enim in ea frutex peccati extitit.