Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GROSSUS-2

Gramatyka
  • Formygrossus, grossius, grosus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. propr.+ grossus denarius propr. grosz
    • a.
    • b.
    • c.
    • d. + currens communiter currens communis pagamenti usualis valens
    • e.
    • a.
    • b. + latus magnus maior
    • c.
    • d.
      • α. + medius
      • β. + triplex, ternarius
      • γ.
      • α. + grossum aureum:
      • β. + grossum denarium:
      • γ. + grossum ducatum
      • δ. + grossum fertonem
      • ε. + grossum florenum
      • ζ. + grossum marcam
      • η. + grossum quadrantem
      • θ. + grossum scotum
      • ι. + grossum solidum
      • κ. + grossum (latum) ternarium (tertianum)
      • λ. + grossum Polonicum Lithuanicum
  • II. meton. (sq. gen. vel adi.) opłata, należność, danina (uiszczana w groszach)
    • a. + bellicalis:
    • b. + citationis
    • c. + contributionis:
    • d. + contentabilis
    • e. + iudicialis (iudicionalis)
    • f. + mensalis
    • g. + prandialis: s. Martini
    • h.
    • i. + surgibilis:
    • j. + sextus grossus vectigal sex grossorum: exactio duorum grossorum
  • III. transl. transl. koszt

Pełne hasło

GROSSUS s. GROSSIUS s. GROSUS, -i m.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • K.
[formae decl. II n.
ZabDziej I p. 314 (a. 1560) : posuit grossum scabinale.
decl. IV
ib. p. 72 (a. 1463) : Lech coram iudicio ... suo proprio grossu se inscripsit.
KodKWil p. 421 (a. 1489) : tributum mellis cum grossibus, quae (sic ) solent homines tributanarii omni anno solvere.]
I. propr. grosz; nummus praec. argenteus (qui primo grossus denarius vocabatur)
KsgHenr p. 113 (a. 1310) : triginta octo marcas et IX scotos g-orum Pragensium.
MPVat I p. 291 (a. 1328) : XI marcas et XXI scotos g-orum precisorum.
Ib. p. 292 (a. 1328) : XLVII marcas g-orum nimium precisorum.
KodMp II p. 270 (a. 1329) : vendidit ... scultetiam ... pro quinque marcis g-orum regalium.
Ita saepissime usque ad saec. XVI ex.
Syn.
denarius ( KodMp IV p. 242, a. 1427 ; JAC. PAR. Serm. fol. 72b ) , solidus ( Tom. V p. 168, a. 1520 : numismata, quae nunc g-i vocantur, aliquando solidos fuisse).
Additur
a. solidorum ( CorpJP III p. 3, a. 1506 ; simili sensu de solidis: PP III p. 101, a. 1442) .
b. argenteus (Pragensis: PrPol p. 193, a. 1399 et saepius; item argenti *Theiner I p. 283, a. 1326) , in auro (opp. in moneta Polonicali: ARect I p. 439, a. 1502).
c. electus ( PP III p. 12, a. 1429) , purus ( PomnLw III p. 80, a. 1422).
d. currens ( DokMp I p. 78, a. 1350 ; item communiter currens ib. p. 235, a. 1387), simili sensu communis pagamenti ( ib. p. 98, a. 1353) , usualis ( ib. p. 47 , a. 1335 et saepius), valens ( AGZ XV p. 511, a. 1480 : tribus g-is valentibus alias warunkowych»).
e. praecisus ( et 20).
Dicitur de
grossorum capetia ( StPPP VIII p. 124, a. 1384) , fertone ( DokMp I p. 132, a. 1363 et saepius), marca (supra 19 et saepius ; simili sensu ; in grossis: KsgŁawKr p. 268, a. 1394) , scoto ( KsgHenr p. 43, a. 1310 et passim).
Distinguitur
a. praec. Bohemicalis, Pragensis ( KsgHenr p. 113, a. 1310 ; additur numeratus: DokMp I p. 93, a. 1353 ; Polonicalis (numeri) pagamenti ib. p. 106, a. 1356 et p. 175, a. 1372 ; item numeri consueti: StPPP VIII p. 600, a. 1398 ; simili sensu monetae Pragensis: ArPrawn I p. 18, a. circa 1400 et passim. Ita saepissime), item Almanicus ( Tom. V p. 409, a. 1521) , monetae Cracoviensis ( DokMp I p. 275, a. 1397) , Lithuanicus ( Tom. III p. 108, a. 1514) , Lubu censis ( Dogiel IV p. 264, a. 1530) , Marchiticus ( *ib. I p. 432, a. 1536) , Polonicus ( Tom. III p. 108, a. 1514 ; MatGórn p. 278, a. 1541) , Swidnicensis ( Tom. IX p. 73, a. 1527) , Turonensis (argenti *Theiner I p. 283, a. 1326) , regalis (in Silesia KodMp II p. 270, a. 1329).
b. latus ( RotPozn p. 210, saec. XIV med.med ; KsgŁawKr p. 50, a. 1369 et saepius). Simili sensu magnus ( AGZ XIV p. 296, a. 1450) , maior ( Tom. X p. 77, a. 1528 : statuimus, ut ... transcudantur g-i majores duplici genere, quorum alii sunt ponderis unius lothi et valoris sex g-orum usualium Polonicalium).
Opp.
parvus:
KodWp III p. 463 (a. 1377) : duos g-os latos seu quatuor parvos pro censu ... recipiendos.
c. albus (opp. niger: CracArt I p. 25, a. 1396 ; SSrSil XIII p. 172, a. 1474 et saepius).
d.
α. medius półgrosz
StPPP IX p. 2 (a. 1407) : pro LX marcis mediorum g-orum monete Cracoviensis.
DokMp I p. 379 (a. 1412) : in quinquaginta marcis mediorum g-orum numeri Polonicalis consweti.
Simili sensu
medians :
AKapSąd III p. 213 (a. 1527) : XLV g-orum medientorum (sic ).
KodUJ I p. 149 (a. 1535) : censum ... triginta florenorum mediantium (ed. medientum) g-orum Polonicalium.
Additur
latus ( APozn II p. 31, a. 1473).
β. triplex, ternarius trzeciak
Tom. VIII p. 1 (a. 1526) : ut moneta nova g-orum ternariorum cuderetur.
Dogiel. IV p. 276 (a. 1530) : nova moneta cudatur in ... g-os communes triplices aut sexduplices argenteos g-os.
CracArt II p. 180 (a. 1522) : 1 g-um sextuplicem, 1 g-um triplicem.
γ. sextuplex szóstak? et 31.Indicatur valor et ratio, quae inter grossum atque alios nummos variis locis variisque temporibus intercedebant
α. inter grossum et aureum:
Dogiel IV p. 236 (a. 1525) : pro singulis aureis XXVIII g-os integros monetae et numeri regni nostri computando.
Item inter
aureum Rhenensem et grossum Lubucensem
ib. p. 264 (a. 1530) : aureum Rhenensem viginti quattuor g-is Lubucensibus pensando.
β. inter grossum et denarium:
MPVat II p. 445 (a. 1363) : I g-us Pragensis valet XVI denarios.
ArPrawn X p. 192 (a. 1406) : 16 denarii pro uno g-o.
OSTR. p. 138 : pro uno g-o XVIII denarii dentur.
Ita saepius.
γ. inter grossum et ducatum :
PomnLw III p. 80 (a. 1422) : quilibet florenorum et ducatorum computatus est pro LXXV g-is puris.
δ. inter grossum et fertonem :
KodWp III p. 568 (a. 1385) : duodecim g-os Bohemicales pro quolibet fertone computando.
ε. inter grossum et florenum et
PP III p. 138 (a. 1446) : quemlibet florenum pro XXVII g-os computando.
APozn II p. 394 (a. 1499) : triginta quatuor g-os pro uno floreno computando.
Ita saepius.
ζ. inter grossum et marcam :
DokMp I p. 93 (a. 1353) : quadraginta octo g-is Bohemicalibus pro qualibet marca computatis.
DokSZKr p. 12 (a. 1372) : quamlibet marcam per XLVIII g-os computando.
Ita saepe.
η. inter grossum et quadrantem :
PP VI p. 109 (a. 1434) : pro quolibet g-o septem quadrantes computando.
θ. inter grossum et scotum :
KodWp II p. 81 (a. 1357) : duos g-os pro scoto computando.
Ib. V p. 65 (a. 1404) : quinque scotos seu decem g-os monetae Polonicalis ... soluere.
Ita saepius.
ι. inter grossum et solidum :
PP III p. 125 (a. 1445) : numerando tres solidos antiquos pro 1 g-o mediorum g-orum.
KodMaz(L) p. 297 (a. 1484) : in quemlibet g-um per tres solidos computando.
Ita saepius.
κ. inter grossum (latum) et ternarium (tertianum)
StPPP II p. 758 (a. 1469) : quemlibet g-um latum per octo tertianos computando.
AKapSąd I p. 494 (a. 1476) : pro g-o per VII ternarios computando.
λ. inter grossum Polonicum et Lithuanicum :
Tom. III p. 108 (a. 1514) : valeant quinque g-i Polonici quatuor Lithuanicos.
Ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki, p. 128—131, 132—133 et passim.
II. meton. (sq. gen. vel adi. ) opłata, należność, danina (uiszczana w groszach); solutio, tributum (quae grossis solvebantur) v. gr.
a. bellicalis:
StPPP VII p. 65 (a. 1497) : terminum ... pro sex g-is bellicalibus, quos ... nobilis Iohannes ... recepit in villa Luczydlno.
b. citationis :
KsgMaz III p. 236 (a. 1437) : Mirzon ... sex marcas contra preconem ... quia non solvit g-um citationis.
c. contributionis:
ArHist VI p. 187 (a. 1470) : quos liberos ab omni solutione fatemur preter duos g-os contributionis regiae «pobor» alias «poradlne» vocatos.
Item
census annui ( VisitByt p. 66 ).
d. contentabilis (cf. supra II 1154, 98 sqq.)
CracArt I p. 360 (a. 1494) : sentenciatum est, quod g-os contentabiles ei dare debet de forma iuris.
e. iudicialis (iudicionalis) :
KsgGrWp I p. 290 (a. 1398) : est lucratus et dedit quatuor g-os judicionales vulgariter «przisant».
Visit. p. 377 (a. 1512) : incolae villae dabunt ... octo g-os iudiciales alias «vieczne».
Item
iuramenti ( DokMp I p. 205, a. 1380), et abs. grossus alias «pamiętne» ( KsgSądWar p. 72, a. 1550) .
f. mensalis :
Biecz p. 19 (a. 1470) : habet g-os mensales in tota parochia.
g. prandialis:
DokMp II p. 197 (a. 1434) : cmetones ... in festo s. Martini ... tres g-os pecuniae communis prandiales de quolibet laneo ... tenebuntur dare.
Eodem sensu s. Martini :
DŁUG. LibBen I p. 349 : arendatus solvit vicariae ... unam marcam, liber a g-o sancti Martini et a qualibet exactione.
h. scabinalis
i. surgibilis:
KsgMaz III p. 89 (a. 1435) : Zdzeslaus debet ... Iohanni octo g-os pro censu, XV g-os surgibiles.
j. cetera solutionum genera sextus grossus ( DokMp I p. 412, a. 1417 ; simili sensu vectigal sex grossorum: Tom. XV , p. 353, a. 1535) , exactio duorum grossorum ( Tom. III p. 273, a. 1514 : exactione duorum g-orum, quod «poradlne» dicitur).
III. transl. koszt; sumptus, expensum
KsgSądWar p. 28 (a. 1452) : super hoc se suo g-o subscribo.
ZabDziej I p. 72 (a. 1463) : Lech coram iudicio banito ... suo proprio g-o se inscripsit.
CracArt II p. 65 (a. 1509) : cum autem opus fuerit edificare tectum ... hoc ambe partes ... reformare debent ad unum g-um (i. communi sumptu ) sine quavis contradictione.
ZabDziej I p. 198 (a. 1526) : cameram edificare suo g-o.
Ib. IV 1, p. 54 (a. 1551) : in colligendo feno uterque g-o suo laborare debebit.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)