Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GROSSUS-1

Gramatyka
  • Formygrossus
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -a, -um
  • Część mowyprzymiotnik
Znaczenia
  • I.
    • 1. concr.
      • a. gruby, gruboziarnisty
      • b. + humiditategęsty
      • c. abstr.duży, niemały
      • d. singulare: szeroki?
    • 2. abstr.
      • a. gramm. t. t. (o spółgłosce) twardy, niepalatalny
      • b. + sono głuchy
    • 3. + in grosso z grubsza, powierzchownie
  • II.
    • 1. prostacki, tępy, głupi
    • 2. + faber kowal

Pełne hasło

1. GROSSUS, -a, -um
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • B.
  • Ha.
  • H.
  • N.
  • K.
I. de rebus
1. concr.
a. gruby, gruboziarnisty; crassus, non subtilis, rudis.
Dicitur de variis rebus, sed praec. de
denario ( KodKKr I p. 146, a. 1306 ; KodWp II p. 294, a. 1312 et saepius), sale ( DokSul p. 318, a. 1218 et passim; opp. minutus: KodMp IV p. 32, a. 1390 et saepius; minor: MPH V p. 373, saec. XVI) , tela ( RachJag p. 198, a. 1394 et passim; opp. subtilis: KodWp V p. 608, a. 1439). Occ. etiam de pane, victu sim.
Item meton. de
opere :
ŹrWaw I p. 24 (a. 1465) : duo calices ... operis admodum g-i et non huius sive moderni cursus.
N.
variola kiła; syphilis, lues
MIECH. Chr. p. 357 : Italici malam Franczosam aut morbum Gallicum uocitant: ... hic morbus Parisius ... g-a variola nuncupatur, in Hispania ... morbus sancti Sementi ... in Granata morbus curialis ... appellatur.
b. gęsty; spissus, densus
HistTart p. 67 : g-o fimo manibus expresso.
CodSil V p. 303 (a. 1340) : fiant tibi cerevisie satis g-e.
Ita saepius. Occ. meton. de humiditate :
VITELO Opt. p. 125 : ab oculis g-a humiditate infectis fit reflexio formarum sicut ... a speculis,
c. duży, niemały; magnus, grandis
KodWp I p. 456 (a. 1279) : ipsas constitutiones conscribi faciant litera g-a, legibili atque distincta.
SamlUB p. 185 (a. 1331) : quercum, iuxta quam g-us lapis iacet in terra.
PEREGR. fol. A IIb : caro candida, oculi g-i ... barba prolixa.
ŹrWaw I p. 53 (a. 1476) : sermones ... in duobus voluminibus de scriptura Polonica g-a.
Ita saepius de variis rebus, praec. de navibus ( DŁUG. Hist. V p. 376 et saepius). Etiam de abstr. , v. gr. haeresis ( KOMOR. p. 133 ) , libido ( MIECH. Chr. p. 357 ).
d. singulare: szeroki? wysoki? vastus? altus?
KsgCzer p. 167 (a. 1416) : usque ad ripam g-am et per ipsam ripam g-am eundo usque ad granicias hereditatis.
2. abstr.
a. gramm. t. t. (o spółgłosce) twardy, niepalatalny; (de consonante) durus, non palatalis
PARK. p. 403 : n littera grossatur et mollitur: exemplum de g-o: «nisski», id est de civitate Nissa, exemplum de molli: «nisky», id est declivis etc.
Ita saepius ib. Cf. GROSSO II GROSSE I 4.
b. de sono głuchy; gravis
NIC. BŁ. Serm. II p. 153 : qui emit vasa figuli, percurrit vt videat, si est ibi aliqua fractura latens et cum g-um sonum reddit, dimittit illud.
3. locut. in grosso z grubsza, powierzchownie; obiter, leviter
VITELO Opt. p. 233 : hoc autem licet sic in g-o scientiam afferat, est tamen ... diligentius perscrutandum.
Id. Persp. p. 147 : visio per cognitionem procedentem non est nisi circa totalitatem et universitatem rei uisae superficialiter et in g-o.
II. de hominibus
1. prostacki, tępy, głupi; rudis, simplex, hebes
KsgHenr p. 60 : filiam ... clerici rusticam, g-am et per omnia ineptam.
ArHist V p. 243 (a. 1332) : reprehensa fuit valde, quod esset g-a ancilla.
JAC. PAR. Tract. fol. B VIIIb : delicati plus affliguntur per paruas plagas, quam g-i rustici per magnas.
Syn.
gravis et imperitus ( BYSTRZ. Elench. fol. t 5a).
Dicitur etiam de hominum
mente, sensu, spiritu sim., item de rationibus ( KrMU p. 84, 31, a. 1416) , dialectica ( ib. ) aestimatione ( NIC. BŁ. Serm. I p. 266 ) sim.
2. faber kowal; faber ferrarius
CracArt I p. 65 (a. 1422) : seniores mechanicorum ... g-orum fabrorum et parvorum fabrorum (cf. BreslUB p. 66, a. 1289—1307).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)