- Dc.
- B.
- Dc.
- B.
- N.
- K.
KodPol II p. 755 (a. 1371) : granicies praefati incipiuntur eqs.
AGZ XV p. 570 (a. 1499) : ad granicies sippatos.gen. sg. granicies:
ZabDziej I p. 330 (a. 1566) : ad finem granicies.abl. sg. graniciei:
KsgPrzem I p. 182 (a. 1429) : cum iure, possessione, graniciei, limitibus.acc. pl. greniza infra 33. abl. pl. granicibus:
PP II p. 108 (a. 1450 : incipiendo a granicibus.
AGZ VI p. 221 (a. 1492) : in suis metis et granycybus.]
granica, umowna linia, rozdzielająca dwie posiadłości, często także: znak graniczny w formie
kopca lub naciętego
drzewa; finis, limes, saepe etiam terminus, tumulus in praediorum finibus
exstructus, arbor in praediorum
finibus signo inciso
instructa
PommUB p. 12 (a. 1205) : damus hereditates ... g-a (nisi leg. -as) assignamus a mare ascendendo secus Wipperam cum tota silva.
DokMp IV p. 9 (a. 1235) : sicut ... viciniarum signis et g-iis sunt terminatae villae.
KodWp I p. 307 (a. 1258) : qui mansi tres iacent post aream ipsius ... usque ad g-em Prandno.Ita vulgo; formae decl. I rarius eaedemque usque ad saec. XV ex. occurrunt, formae autem decl. V saepius atque etiam post saec. XVI ex. durant. Glossae Pol.
KsgGrWp II p. 8 (a. 1390) : voluerunt g-em «vjgazd» transire ([ita saepius). ]
TPaw III p. 542 (a. 1398) : usque ad g-as vltimas dictas «sczana».
KsgGrWp II p. 125 (a. 1400) : pro g-as (sic ), wlgariter «kopce» ([ita saepissime). ]
PP VI p. 109 (a. 1430) : hereditatem ... terminare g-bus alias «ograniczicz».
KodMp IV p. 400 (a. 1442) : a g-a alias «od narożnice» seu «od woiezdnice».
AGZ XIII p. 200 (a. 1446) : g-as alias ... «granycz» (ita saepius ).
KodMp IV p. 491 (a. 1449) : facere et sippare g-es, alias «suszyce».
AGZ XVI p. 35 (a. 1466) : g-es facere seu sippare alias «kopczycz».
Ib. p. 53 (a. 1468) : g-es facere ... alias «graniczicz».
Ib. XVIII p. 189 (a. 1477) : non vultis cum ipso g-es limitare alias «roszgranyczycz».
StPPP XI p. 77 (a. 1491) : circa g-em alias circa «myedza Iuszynynska».
Praec.
α.
pl. granice,
terytorium objęte granicami; fines, regio finibus quibusdam
circumscripta
KodMp I p. 300 (a. 1360) : licebitque sculteto ... venari ... in nostris g-iis libere in omnibus collibus et montibus.
ArPrawn X p. 82 (a. 1399) : Chodnicze sita est in g-iis Bochnensis civitatis.Ita saepius.
β.
sąsiedztwo; vicinia
ArPrawn X p. 187 (a. 1406) : isti homines sunt adhuc in g-ijs seu in vicinatu nostro.
γ.
per abundantiam dicitur
v.
gr.
limites granicierum (
AGZ XVII
p. 323, a.
1496
:
per tres limites g-erum, alias «przez troye
granycze»).
δ.
distinguitur
acialis
(
KodMp IV
p. 491, a.
1449
:
g-es aciales seu monticuli
), angularis (
KodWp III p. 440, a. 1375 : via ... transit ... ad g-es angulares.
PrPol p. 96, a. 1400 : pro g-a angulari «wengelna» inter N. et L. hereditates.
PP V p. 47, a. 1427 : a g-e angulari, wlgariter «wangelnicza»; ita saepius), fossata (
StPPP VIII p. 891, a. 1400 : pro prearacione g-erum fossatarum inter Dobszicze et Popouicze.
Ib. p. 959, a. 1400 : fossatas g-es facere, wlgariter «kopcze»), granicialis (
RotKość p. 323, a. 1419 : g-es veras graniciales).
ε.
definitur apposito
adi.
loci
KodMp I p. 300 (a. 1360) : vsque ad g-es Hungaricales.
AGZ XIII p. 379 (a. 1462) : infra ... g-es Iaroslauienses.Ita saepius.
Syn.
et iuxta posita
circumferentia (
KodKrak
p. 34, a.
1357
et saepius), finis (
KodLit
p. 91,
a. 1405)
, gades (
CodSil X
p. 154, a.
1346
et saepius),
limes (
PommUB
p. 318, a.
1283
et passim),
meta (
KodPol II
p. 105, a.
1282
et passim),
scopulus (
PP V
p. 120, a.
1429)
, signum (
DokMp IV
p. 9, a.
1235
et saepius), terminus (
KodWp II
p. 49, a.
1291)
.
Iuncturae verbales selectae
1. granicies (-as)
a. ambulare (
DokMp I
p. 184, a.
1373)
, circumdare (
KodKKr I
p. 79, a.
1260)
, complere (
KodMp IV
p. 455, a.
1446)
, conspicere (
AGZ XIV
p. 421,
a. 1454)
, construere (
KodMp I
p. 407, a.
1378)
, consummare (
ib. IV
p. 455, a.
1446)
, cumulare (
ib. I
p. 407, a.
1378
et saepius), dare (
ArPrawn I
p. 162, a.
1455)
, deducere (
StPPP VIII
p. 959,
a. 1400
et saepius), deponere (
AGZ XVII
p. 73,
a. 1472)
, discernere (
DokMp I
p. 295, a.
1400)
, disponere (
AGZ XIV
p. 421
a. 1454)
, distinguere (
StPPP VIII
p. 859, a.
1400)
, ducere (
TPaw IV
p. 313, a.
1406)
, educere (
AGZ VI
p. 68, a.
1461)
, erigere (
ib. XV
p. 572, a.
1503)
, exsipare (
StPPP VIII 584, a.
1398)
, facere (
DokMp I
p. 184,
a. 1373
et passim),finire (
KodMp IV
p. 455,
a. 1446
et saepius), fossare (
ib.
p. 188, a.
1421)
, limitare (
KodPol II
p. 283, a.
1349
et passim),
mensurare (
DokMp I
p. 328, a.
1404
et saepius),parare (
KsgGrWp II
p. 210, a.
1393)
, ponere (
DokMp I
p. 109, a.
1357)
, secare (
KsgMaz I
p. 39, a.
1405)
, sippare (
ArPrawn VIII
p. 138,
a. 1416
et saepius), terminare (
AGZ XIII
p. 80,
a. 1439).
b. renovare (
KodMp I
p. 417, a.
1381
et passim).
c. abscidere (
KsgMaz I
p. 39, a.
1405)
, cremare (
StPPP VIII
p. 77, a.
1382
et saepius),defossare (
ib.
p. 59, a.
1382)
, destruere (
ib.
p. 28
,
a. 1381
et saepius), dissipare (
ib.
p. 251, a.
1388
et saepius), exarare (
AGZ XIV
p. 477, a.
1456)
, excidere (
StPPP VIII
p. 70, a.
1382)
, exsecare (
ib.
p. 586, a.
1398)
, falcare (
ib.
p. 279, a.
1398)
, fodere violenter (
ib.
p. 257, a.
1388)
, mortificare (
PP V
p. 128, a.
1428)
, perarare (
StPPP VIII
p. 210, a.
1387)
, secare (
KsgMaz I
p. 39, a.
1405)
.
2. terras (villas
sim.) graniciebus (-iis) consignare (
StPPP VIII
p. 667, a.
1399)
, dividere (
ArPrawn VI
p. 138, a.
1416)
, limitare (
ArHist X
p. 337,
a. 1513)
, terminare (
DokMp IV
p. 9, a.
1235
et saepius).
Iuncturae nominales selectae
1. granicierum (-arum) conventio (
KodMp IV
p. 503, a.
1450)
, dispositio (
DokMp I
p. 10, a.
1279)
, disterminatio (
AGZ XIV
p. 7, a.
1440
et saepius), distinctio (
DokMp I
p. 248, a.
1390
et saepius), eductio (
ib. III
p. 188, a.
1448)
, erectio (
LibDisp
p. 14,
a. fere 1424)
, exsipatio (
StPPP VIII
p. 601,
a. 1398
et saepius) fossatio (
ib.
p. 171, a.
1386)
, inductio (
ib.
p. 806, a.
1400)
, inequitatio (
AGZ XII
p. 144, a.
1445)
, limitatio (
ArPrawn I .
p. 178,
saec. XV
et passim), paratio (
StPPP VI
p. 417,
a. 1530)
, positio (
AKapSąd III
p. 135, a.
1509
et saepius), rectificatio (
CodSil X
p. 154, a.
1346)
, signatio (
StPPP VIII
p. 601, a.
1398
et saepius).
Occ. granicierum limites
(sensu limitationis)
AGZ XII
p. 14
et
21, a. 1437)
, nonlimitatio (
ib. XIII
p. 370, a.
1462).
2. aratio (
StPPP VIII
p. 45, a.
1381)
, coaratio (
ArLit VII
p. 464,
a. 1551)
, exaratio (
AGZ XIV
p. 477, a.
1456)
.
Constr.
a. sq.
gen.
α.
subi.
KodPol I p. 42 (a. 1237) : angulo terre, qui jacet inter g-am dictorum fratrum et dictos fratres.
DokSZKr p. 17 (a. 1373) : incipiendo a metis Martini usque ad g-es Ratholdi.Ita saepius,
β.
obi.
KodWp I p. 307 (a. 1258) : usque ad g-em Prandno.
DokWp p. 339 (a. 1271) : usque ad g-em Jaworow.
DokMp IV p. 109 (a. 1358) : ad g-es praemissarum villarum.Ita passim. b. sq. ab:
AGZ XII p. 266 (a. 1460) : g-es facere a bonis Podhaycze.
Ib. XVI p. 25 (a. 1465) : primum a Futuma villa debet g-es facere.Ita saepius, c. sq. cum:
AGZ XIII p. 200 (a. 1446) : g-as ... quas habetis cum ipso Spithkone.
ArPrawn I p. 162 (a. 1455) : rex g-es det terrigenis cum bonis suis ... per ... succa merarium.Ita saepius. d. sq. in cf. infra 14 et
AAlex p. 113 (a. 1502) : de g-bus in Wyssokie.
MPH VI p. 456 (saec. XVI in.in) : g-e in Sandowicz.Ita saepius. e. sq. inter:
KodPol II p. 283 (a. 1349) : g-e seu gades inter molendinum ... et ... villam ... sunt limitate.
DokMp I p. 184 (a. 1373) : g-e inter Odandrow et Kobilani villas ... sunt rite per ipsum facte et ambulate.Ita passim.
Locutiones variae
α.
persaepe occurrit in
locut.
villa (hereditas
sim.)
prout (sicut, secundum quid) in suis graniciebus(-iis) (et metis,
limitibus
sim.) (circumferentialiter)
distinguitur (limitatur
sim.)
DokKujMaz p. 230 (a. 1293) : villam ... prout est g-iis in signis arborum et colliculis ... limitata.
SchlUrk p. 565 (a. 1348) : prout iidem mansi in suis metis et g-iis circumferencialiter distinguntur.
KodKrak p. 34 (a. 1357) : prout eadem hereditas in suis metis, terminis, limitibus, g-ijs et vniuersis circumferencijs extat distincta et limitata.Ita vulgo usque ad saec. XV ex.
β.
bellum granicierum
wojna graniczna;
quod in finibus regionis
alicuius geritur
AGZ XIV p. 431 (a. 1454) : dum revenerunt de bello g-erum cum terrigenis Leopoliensibus.
γ.
graniciem tenere
przeprowadzić rozgraniczenie terenów?
terminos bonorum constituere?
KsgKaz p. 317 (a. 1394) : Swanch non tenuit g-em cum Niczce ... mensibus tribus.
Ib. p. 318 (a. 1394) : Podwalka duos menses non tenuit g-em cum Renczkone.
Ib. p. 456 (a. 1400) : institor non tenuit g-em et sepem cum Thomkone (ed. -i) in Bleycha et tenetur penam.
Ib. p. 475 (a. 1400) : civitas non semel mandaverat Ianuch ... quod ipse deberet tenere g-am.
δ.
locus granicierum
miejsce, gdzie znajdują się granice;
quo termini sunt
AGZ XIII p. 429 (a. 1463) : datum in loco g-erum inter prefatas villas.Ib.
p. 497 (a. 1466) : actores pro g-bus cum Phedor ... habent ad succamerarium ad locum g-erum.Ita ib. saepius. Eodem sensu campus :
AGZ XV p. 571 (a. 1493) : acta sunt hec in campo g-erum ... inter villas ... et inter bona etc.
ε.
ius (modus, mos) granicierum
graniczny, dotyczący (wytyczania) granic;
ad fines i. terminos (constituendos)
pertinens
KsgMaz I p. 134 (a. 1412) : divisio eviterna est facta ... iuxta morem g-erum.
AGZ XIII p. 600 (a. 1446) : habent terminum coram subcamerario pro g-iis iuxta iuris formam g-arum.
KodMp IV p. 493 (a. 1449) : ministerialis ... proclamavit ... vltra modum et ius g-erum, vt contradiceret ... qui ius haberet.
AGZ XIII p. 429 (a. 1463) : proclamatum est per ministerialem ... iuxta formam iuris g-erum et nullus contradixit.Ita saepius.
ζ.
causa (iudicium, terminus) granicierum
graniczny, dotyczący granic;
qui de terminis agitur, ad
fines constituendos per
tinet
AGZ XV p. 571 (a. 1493) : in eodem iudicio g-erum ... actrix attentavit primum terminum g-erum super ... Iacobum.
Ib. p. 573 (a. 1504) : occasione appellationis ... a decreto officii succamerarii ... in causa g-erum inter bona ... et sortem etc.
η.
littera (limitationis) granicierum
dokument zawierający opis granic danej
posiadłości;
litterae quibus fines bonorum
describuntur
AGZ XII p. 69 (a. 1439) : literam g-erum debet ostendere.
Ib. XIV p. 502 (a. 1441) : literam limitationis g-arum ... capitanei terre Russie generalis cum ipsius appenso sigillo in medium produxit.
Ib. XII p. 448 (a. 1463) : literas et munimenta g-erum... posuit.Cf. GRANICIALIS.
θ.
a graniciis aliquem intercedere
prawie tyle co: w sprawach o granice; fere i. q. in causis quae de
terminis aguntur
AGZ XII p. 30 (a. 1437) : tamdiu quousque ... sexagene per ... Vrbanum Henrico exolventur, ita tamen, quod dictus Vrbanus ab expeditione regali et a g-iis ipsum Henricum intercessit et intercedit.
Ib. p. 33 (a. 1437) : Vrbanus ab expeditione regali et a g-iis intercedere debet.
Ib. p. 30 (a. 1438) : quem Ihnath et a g-iis intercedimus; si dampnum in g-iis Ihnath haberet, extunc nullius erit dampnum nisi nostrum.
Ib. p. 50 (a. 1438) : Franciscus a g-iis impedimento Ihnathonem intercedere debet et tenetur, si per quempiam Ihnath impediretur.Cf.
ib. p. 69 (a. 1439) : a g-iis si impediretur ipse Ihnath, extunc Vrbanus cum Ihnath exequitare ... debet.