- F.
- Th.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
*SchlUrk p. 372 (a. 1270) : de quatuor granibus frumenti.]
I.
propr.
ziarno; semen, nucleus.
Glossa
Pol.
GLcerv p. 576 : g-um, g-i nomen cuiuslibet seminis, «ziarno».
1.
zboża, (nieraz prawie tyle co) samo zboże; frumenti,
(nonnumquam i. q.) frumentum ipsum.
Locut.
α.
commune
żyto?
siligo?
RachKról p. 168 (a. 1477) : duo brasea comunis g-i etc.
Ib. p. 169 : X brasea triticea et tria brasea comunis g-i.
StKapWł p. 177 (a. 1586) : ut ... stramina et paleae communis g-i et segetis, exceptis g-is, in loco remaneant, ubi demortuus esset canonicus, et g-a communia successori cedere debeant.β. saepius occurrit in iuncturis frumentum cuiuscumque (cuiuslibet) grani (et seminis vel generis), decima omnis (cuiuslibet) grani et seminis :
KodMp IV p. 123 (a. 1410) : in molendino omnia frumenta, cuiuscumque g-i vel generis fuerint, molientur.
AKapSąd III p. 27 (a. 1466) : pro decima manipulari ... cuiuslibet g-i et seminis.Ita passim. γ. frequenter dicitur de grano duplici (eodem sensu utroque), triplici, quadruplici, item de granis tribus, quattuor, quinque :
DokMp I p. 6 (a. 1272) : g-i triplicis sex mensuras, videlicet duas mensuras siliginis, duas tritici et duas avene (ita saepius ).
KodWp I p. 462 (a. 1280) : census in duplici g-o.
KodMp II p. 198 (a. 1295) : decimam ... IIIIor g-is dabunt: tritici, siliginis, ordei et avene.
DokSul p. 348 (a. 1353) : decimam ... de quinque g-is, scilicet tritici, siliginis, hordei, pisae et avenae (ita saepius ).
DokMp I p. 351 (a. 1408) : decimam ... de tribus solummodo g-is, videlicet de siligine, tritico et avena.
StPPP IX p. 119 (a. 1482) : aduocaciam ... cum ... prouentibus ... censibus, molendino et emolumentis vtriusque g-i et alijs omnibus solutionibus ... ad eandem spectantibus (ita saepius; huc fortasse pertinet StPPP VI p. 152, a. 1519 : frumenta videlicet g-i ex utraque parte metere debent).
ArHist X p. 48 (a. 1534) : quadruplicis g-i... videlicet siliginis, tritici, avene, ordei.
2.
innych roślin;
aliarum plantarum.
3.
a. grana solis (granasolis)
nawrot lekarski;
Lithospermum officinale
Linn.
GLr I
p. 275
.
b. paradisi
owoc pewnego drzewa z rodziny imbirowatych, używany jako przyprawa; fructus Amomi Meleguetae Rosc., qui ad cibos condiendos
adhibebatur
RachJag p. 157 (a. 1393) : pro III talentis floris muscati ... corticum cynamoni ... cubebarum ... pro IV libris g-orum paradisi, libram recipiendo per XII scotos.
Ib. p. 215 (a. 1395) : pro I libris g-orum paradisii ... pro I libro florum muscati etc.Cf. GLr I p. 132 .
II.
A.
meton. de
concr.
1.
(o wszystkich przedmiotach kształtu ziarna) ziarnko,
kuleczka; (de variis rebus seminis formam
habentibus) globulus, mica, pilula (saec. XV ex. —XVI).
Praec.
a. grana tinctoria
(tinctoris, tinctorum)
czerwiec polski, owad używany do barwienia tkanin na czerwono;
Porphyrophora Polonica Linn., insectum, quod ad telas colore coccineo
inficiendas adhibebatur
GLr I
p. 382,
cf.
etiam
MIECH.
p. 4
et
GRANA
I. b. tinctorum Lecanium ilicis Linn.
lub raczej to samo
co a.; Lecanium ilicis Linn. vel potius i. q. a.
GLr I
p. 383
.
N.
locut.
α.
margaritae grani minutissimi
drobne perełki;
i. q. minutae, parvulae
S tPPP IX p. 227 (a. 1531) : aliquas margaritas g-i minutissimi.
β.
minera de bono grano
ruda wysokoprocentowa;
i. q. quae multum ferri puri continet
DŁUG. LibBen I p. 292 : minera ferri in bonis Pabianicensibus de bono g-o sufficiens reperitur.
2.
(spectat ad I 1) dziesięcina składana w ziarnie; decima quae frumentorum semine solvebatur
KodMp I p. 5 (a. 1191) : decime harum uillarum ... cum nono et decimo foro et nona et decima taberna et cum g-o per totam castellaniam super homines ducales.Cf. GRANALIS.
3.
a.
gran, drobna jednostka [NRSTRONY597]wagowa monet i metali
szlachetnych; nummorum et auri et argenti pondus parvulum
COPERN. OpM p. 38 : floreni Vngarici CX iusti et equalis ponderis — per g-a videlicet LXXII—inplent libram vnam.
RachDw I p. 3 (a. 1553) : aurum itaque hoc continebat in marca singula argenti carata 4, g-a 2 (ita ib. saepius).Ad rem cf. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki, pp. 46—48. Cf. GRANA II GRANULUM.
b.
waga monety;
monetae pondus
PP II p. 198 (a. 1454) : nostris regalibus cudatur expensis, proviso tamen, quod moneta ipsa in pondere et in g-o et liga debita nullatenus minuatur.
Tom. V p. 167 (a. 1520) : cudi debent medii grossi sub eo valore et g-o, quo prius.Ita saepius.
4.
atlasium brunaticum de grano
atłas ciemnoczerwony;
atlasium (cf.
s.
v. )
coccineum
Tom. IV p. 216 (a. 1517) : atlassi rubei carmesini, brunatici de g-o, albi et nigri de omni perfectione ... ita ut cujuslibet atlassii ex quatuor predictis sint LXVIII ulnae.Cf. GRANA I.
B.
de
abstr.
sensu latius
transl.
1.
ziarno, jądro, punkt, sprawa; nucleus, res, locus
AGZ II p. 57 (a. 1406) : ceteraque diuisa prerogatiuarum g-a, que sigillatim enodari longum esset, quibus ipse ... nos ... caritati ve respexit (ed. -cit) eqs.
MPH V p. 849 (a. fere 1490) : ea, que in legendo ... g-a spiritalis eruditionis colligebat, tanquam gallina suis ... pullis frangendo spargebat.
Tom. VII p. 366 (a. 1525) : verbi sui ([i. Dei) ... ] instrumenta ... purissimum tritici g-um sine ... humanis additamentis ac perniciosis glossematis.
2.
sacrum
obowiązek, powinność?
munus, officium?
KH XLVI p. 150 (a. 1421) : honus hoc nostris humeris alligatum sarcina ponderis sacri g-i nos (episcopum ) pungit fortiter stimulando.