Ogólne
Pełne hasło
Więcej

GRANICIES

Gramatyka
  • Formygranicies, granities, granyces, grenicies, greniczes, granicia, garnicia, granecia, granetia, granicea, granicja, granicza, graniczia, graniza, granizia, grannicia, granygcia, grenecia, grenica, grenicia, greniza, grennicia
  • EtymologiaPol. granica
  • Odmiana -ei -ae
  • Część mowyrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • finis, limes, saepe etiam terminus, tumulus in praediorum finibus exstructus, arbor in praediorum finibus signo inciso instructa
    • α. fines, regio finibus quibusdam circumscripta
    • β. vicinia
    • γ. + limites granicierum
    • δ. + acialis angularis ( fossata ( granicialis (
    • ε.
    • 1.
      • a.
      • b.
      • c.
    • 2.
    • 1.
    • 2.
      • α. + villa (hereditas prout (sicut, secundum quid) in suis graniciebus(-iis) (et metis, limitibus (circumferentialiter) distinguitur (limitatur
      • β. + bellum granicierum quod in finibus regionis alicuius geritur
      • γ. + graniciem tenere terminos bonorum constituere?
      • δ. + locus granicierum campus quo termini sunt
      • ε. + ius (modus, mos) granicierum ad fines i. terminos (constituendos) pertinens
      • ζ. + causa (iudicium, terminus) granicierum qui de terminis agitur, ad fines constituendos per tinet
      • η. + littera (limitationis) granicierum litterae quibus fines bonorum describuntur
      • θ. + a graniciis aliquem intercedere fere i. q. in causis quae de terminis aguntur

Pełne hasło

GRANICIES, -ei f. scr. granities,,granyces,, grenicies,,greniczes
  • Dc.
  • B.
et GRANICIA, -ae f. scr. garnicia,,granecia,,granetia,,granicea,,granicja,,granicza,,graniczia,,graniza,,granizia,, grannicia,,granygcia,,grenecia,,grenica,,grenicia,, greniza,,grennicia
  • Dc.
  • B.
  • N.
  • K.
(Pol. granica) [generis m.
KodPol II p. 755 (a. 1371) : granicies praefati incipiuntur eqs.
AGZ XV p. 570 (a. 1499) : ad granicies sippatos.
gen. sg. granicies:
ZabDziej I p. 330 (a. 1566) : ad finem granicies.
abl. sg. graniciei:
KsgPrzem I p. 182 (a. 1429) : cum iure, possessione, graniciei, limitibus.
acc. pl. greniza infra 33. abl. pl. granicibus:
PP II p. 108 (a. 1450 : incipiendo a granicibus.
AGZ VI p. 221 (a. 1492) : in suis metis et granycybus
.]
granica, umowna linia, rozdzielająca dwie posiadłości, często także: znak graniczny w formie kopca lub naciętego drzewa; finis, limes, saepe etiam terminus, tumulus in praediorum finibus exstructus, arbor in praediorum finibus signo inciso instructa
PommUB p. 12 (a. 1205) : damus hereditates ... g-a (nisi leg. -as) assignamus a mare ascendendo secus Wipperam cum tota silva.
DokMp IV p. 9 (a. 1235) : sicut ... viciniarum signis et g-iis sunt terminatae villae.
KodWp I p. 307 (a. 1258) : qui mansi tres iacent post aream ipsius ... usque ad g-em Prandno.
Ita vulgo; formae decl. I rarius eaedemque usque ad saec. XV ex. occurrunt, formae autem decl. V saepius atque etiam post saec. XVI ex. durant. Glossae Pol.
KsgGrWp II p. 8 (a. 1390) : voluerunt g-em «vjgazd» transire ([ita saepius). ]
TPaw III p. 542 (a. 1398) : usque ad g-as vltimas dictas «sczana».
KsgGrWp II p. 125 (a. 1400) : pro g-as (sic ), wlgariter «kopce» ([ita saepissime). ]
PP VI p. 109 (a. 1430) : hereditatem ... terminare g-bus alias «ograniczicz».
KodMp IV p. 400 (a. 1442) : a g-a alias «od narożnice» seu «od woiezdnice».
AGZ XIII p. 200 (a. 1446) : g-as alias ... «granycz» (ita saepius ).
KodMp IV p. 491 (a. 1449) : facere et sippare g-es, alias «suszyce».
AGZ XVI p. 35 (a. 1466) : g-es facere seu sippare alias «kopczycz».
Ib. p. 53 (a. 1468) : g-es facere ... alias «graniczicz».
Ib. XVIII p. 189 (a. 1477) : non vultis cum ipso g-es limitare alias «roszgranyczycz».
StPPP XI p. 77 (a. 1491) : circa g-em alias circa «myedza Iuszynynska».
Praec.
α. pl. granice, terytorium objęte granicami; fines, regio finibus quibusdam circumscripta
KodMp I p. 300 (a. 1360) : licebitque sculteto ... venari ... in nostris g-iis libere in omnibus collibus et montibus.
ArPrawn X p. 82 (a. 1399) : Chodnicze sita est in g-iis Bochnensis civitatis.
Ita saepius.
β. sąsiedztwo; vicinia
ArPrawn X p. 187 (a. 1406) : isti homines sunt adhuc in g-ijs seu in vicinatu nostro.
γ. per abundantiam dicitur v. gr. limites granicierum ( AGZ XVII p. 323, a. 1496 : per tres limites g-erum, alias «przez troye granycze»).
δ. distinguitur acialis ( KodMp IV p. 491, a. 1449 : g-es aciales seu monticuli ), angularis (
KodWp III p. 440, a. 1375 : via ... transit ... ad g-es angulares.
PrPol p. 96, a. 1400 : pro g-a angulari «wengelna» inter N. et L. hereditates.
PP V p. 47, a. 1427 : a g-e angulari, wlgariter «wangelnicza»; ita saepius
), fossata (
StPPP VIII p. 891, a. 1400 : pro prearacione g-erum fossatarum inter Dobszicze et Popouicze.
Ib. p. 959, a. 1400 : fossatas g-es facere, wlgariter «kopcze»
), granicialis (
RotKość p. 323, a. 1419 : g-es veras graniciales
).
ε. definitur apposito adi. loci
KodMp I p. 300 (a. 1360) : vsque ad g-es Hungaricales.
AGZ XIII p. 379 (a. 1462) : infra ... g-es Iaroslauienses.
Ita saepius.
Syn. et iuxta posita
circumferentia ( KodKrak p. 34, a. 1357 et saepius), finis ( KodLit p. 91, a. 1405) , gades ( CodSil X p. 154, a. 1346 et saepius), limes ( PommUB p. 318, a. 1283 et passim), meta ( KodPol II p. 105, a. 1282 et passim), scopulus ( PP V p. 120, a. 1429) , signum ( DokMp IV p. 9, a. 1235 et saepius), terminus ( KodWp II p. 49, a. 1291) .
Iuncturae verbales selectae
1. granicies (-as)
a. ambulare ( DokMp I p. 184, a. 1373) , circumdare ( KodKKr I p. 79, a. 1260) , complere ( KodMp IV p. 455, a. 1446) , conspicere ( AGZ XIV p. 421, a. 1454) , construere ( KodMp I p. 407, a. 1378) , consummare ( ib. IV p. 455, a. 1446) , cumulare ( ib. I p. 407, a. 1378 et saepius), dare ( ArPrawn I p. 162, a. 1455) , deducere ( StPPP VIII p. 959, a. 1400 et saepius), deponere ( AGZ XVII p. 73, a. 1472) , discernere ( DokMp I p. 295, a. 1400) , disponere ( AGZ XIV p. 421 a. 1454) , distinguere ( StPPP VIII p. 859, a. 1400) , ducere ( TPaw IV p. 313, a. 1406) , educere ( AGZ VI p. 68, a. 1461) , erigere ( ib. XV p. 572, a. 1503) , exsipare ( StPPP VIII 584, a. 1398) , facere ( DokMp I p. 184, a. 1373 et passim),finire ( KodMp IV p. 455, a. 1446 et saepius), fossare ( ib. p. 188, a. 1421) , limitare ( KodPol II p. 283, a. 1349 et passim), mensurare ( DokMp I p. 328, a. 1404 et saepius),parare ( KsgGrWp II p. 210, a. 1393) , ponere ( DokMp I p. 109, a. 1357) , secare ( KsgMaz I p. 39, a. 1405) , sippare ( ArPrawn VIII p. 138, a. 1416 et saepius), terminare ( AGZ XIII p. 80, a. 1439).
b. renovare ( KodMp I p. 417, a. 1381 et passim).
c. abscidere ( KsgMaz I p. 39, a. 1405) , cremare ( StPPP VIII p. 77, a. 1382 et saepius),defossare ( ib. p. 59, a. 1382) , destruere ( ib. p. 28 , a. 1381 et saepius), dissipare ( ib. p. 251, a. 1388 et saepius), exarare ( AGZ XIV p. 477, a. 1456) , excidere ( StPPP VIII p. 70, a. 1382) , exsecare ( ib. p. 586, a. 1398) , falcare ( ib. p. 279, a. 1398) , fodere violenter ( ib. p. 257, a. 1388) , mortificare ( PP V p. 128, a. 1428) , perarare ( StPPP VIII p. 210, a. 1387) , secare ( KsgMaz I p. 39, a. 1405) .
2. terras (villas sim.) graniciebus (-iis) consignare ( StPPP VIII p. 667, a. 1399) , dividere ( ArPrawn VI p. 138, a. 1416) , limitare ( ArHist X p. 337, a. 1513) , terminare ( DokMp IV p. 9, a. 1235 et saepius).
Iuncturae nominales selectae
1. granicierum (-arum) conventio ( KodMp IV p. 503, a. 1450) , dispositio ( DokMp I p. 10, a. 1279) , disterminatio ( AGZ XIV p. 7, a. 1440 et saepius), distinctio ( DokMp I p. 248, a. 1390 et saepius), eductio ( ib. III p. 188, a. 1448) , erectio ( LibDisp p. 14, a. fere 1424) , exsipatio ( StPPP VIII p. 601, a. 1398 et saepius) fossatio ( ib. p. 171, a. 1386) , inductio ( ib. p. 806, a. 1400) , inequitatio ( AGZ XII p. 144, a. 1445) , limitatio ( ArPrawn I . p. 178, saec. XV et passim), paratio ( StPPP VI p. 417, a. 1530) , positio ( AKapSąd III p. 135, a. 1509 et saepius), rectificatio ( CodSil X p. 154, a. 1346) , signatio ( StPPP VIII p. 601, a. 1398 et saepius). Occ. granicierum limites (sensu limitationis) AGZ XII p. 14 et 21, a. 1437) , nonlimitatio ( ib. XIII p. 370, a. 1462).
2. aratio ( StPPP VIII p. 45, a. 1381) , coaratio ( ArLit VII p. 464, a. 1551) , exaratio ( AGZ XIV p. 477, a. 1456) .
Constr.
a. sq. gen.
α. subi.
KodPol I p. 42 (a. 1237) : angulo terre, qui jacet inter g-am dictorum fratrum et dictos fratres.
DokSZKr p. 17 (a. 1373) : incipiendo a metis Martini usque ad g-es Ratholdi.
Ita saepius,
β. obi.
KodWp I p. 307 (a. 1258) : usque ad g-em Prandno.
DokWp p. 339 (a. 1271) : usque ad g-em Jaworow.
DokMp IV p. 109 (a. 1358) : ad g-es praemissarum villarum.
Ita passim. b. sq. ab:
AGZ XII p. 266 (a. 1460) : g-es facere a bonis Podhaycze.
Ib. XVI p. 25 (a. 1465) : primum a Futuma villa debet g-es facere.
Ita saepius, c. sq. cum:
AGZ XIII p. 200 (a. 1446) : g-as ... quas habetis cum ipso Spithkone.
ArPrawn I p. 162 (a. 1455) : rex g-es det terrigenis cum bonis suis ... per ... succa merarium.
Ita saepius. d. sq. in cf. infra 14 et
AAlex p. 113 (a. 1502) : de g-bus in Wyssokie.
MPH VI p. 456 (saec. XVI in.in) : g-e in Sandowicz.
Ita saepius. e. sq. inter:
KodPol II p. 283 (a. 1349) : g-e seu gades inter molendinum ... et ... villam ... sunt limitate.
DokMp I p. 184 (a. 1373) : g-e inter Odandrow et Kobilani villas ... sunt rite per ipsum facte et ambulate.
Ita passim.
Locutiones variae
α. persaepe occurrit in locut. villa (hereditas sim.) prout (sicut, secundum quid) in suis graniciebus(-iis) (et metis, limitibus sim.) (circumferentialiter) distinguitur (limitatur sim.)
DokKujMaz p. 230 (a. 1293) : villam ... prout est g-iis in signis arborum et colliculis ... limitata.
SchlUrk p. 565 (a. 1348) : prout iidem mansi in suis metis et g-iis circumferencialiter distinguntur.
KodKrak p. 34 (a. 1357) : prout eadem hereditas in suis metis, terminis, limitibus, g-ijs et vniuersis circumferencijs extat distincta et limitata.
Ita vulgo usque ad saec. XV ex.
β. bellum granicierum wojna graniczna; quod in finibus regionis alicuius geritur
AGZ XIV p. 431 (a. 1454) : dum revenerunt de bello g-erum cum terrigenis Leopoliensibus.
γ. graniciem tenere przeprowadzić rozgraniczenie terenów? terminos bonorum constituere?
KsgKaz p. 317 (a. 1394) : Swanch non tenuit g-em cum Niczce ... mensibus tribus.
Ib. p. 318 (a. 1394) : Podwalka duos menses non tenuit g-em cum Renczkone.
Ib. p. 456 (a. 1400) : institor non tenuit g-em et sepem cum Thomkone (ed. -i) in Bleycha et tenetur penam.
Ib. p. 475 (a. 1400) : civitas non semel mandaverat Ianuch ... quod ipse deberet tenere g-am.
δ. locus granicierum miejsce, gdzie znajdują się granice; quo termini sunt
AGZ XIII p. 429 (a. 1463) : datum in loco g-erum inter prefatas villas.
Ib.
p. 497 (a. 1466) : actores pro g-bus cum Phedor ... habent ad succamerarium ad locum g-erum.
Ita ib. saepius. Eodem sensu campus :
AGZ XV p. 571 (a. 1493) : acta sunt hec in campo g-erum ... inter villas ... et inter bona etc.
ε. ius (modus, mos) granicierum graniczny, dotyczący (wytyczania) granic; ad fines i. terminos (constituendos) pertinens
KsgMaz I p. 134 (a. 1412) : divisio eviterna est facta ... iuxta morem g-erum.
AGZ XIII p. 600 (a. 1446) : habent terminum coram subcamerario pro g-iis iuxta iuris formam g-arum.
KodMp IV p. 493 (a. 1449) : ministerialis ... proclamavit ... vltra modum et ius g-erum, vt contradiceret ... qui ius haberet.
AGZ XIII p. 429 (a. 1463) : proclamatum est per ministerialem ... iuxta formam iuris g-erum et nullus contradixit.
Ita saepius.
ζ. causa (iudicium, terminus) granicierum graniczny, dotyczący granic; qui de terminis agitur, ad fines constituendos per tinet
AGZ XV p. 571 (a. 1493) : in eodem iudicio g-erum ... actrix attentavit primum terminum g-erum super ... Iacobum.
Ib. p. 573 (a. 1504) : occasione appellationis ... a decreto officii succamerarii ... in causa g-erum inter bona ... et sortem etc.
η. littera (limitationis) granicierum dokument zawierający opis granic danej posiadłości; litterae quibus fines bonorum describuntur
AGZ XII p. 69 (a. 1439) : literam g-erum debet ostendere.
Ib. XIV p. 502 (a. 1441) : literam limitationis g-arum ... capitanei terre Russie generalis cum ipsius appenso sigillo in medium produxit.
Ib. XII p. 448 (a. 1463) : literas et munimenta g-erum... posuit.
Cf. GRANICIALIS.
θ. a graniciis aliquem intercedere prawie tyle co: w sprawach o granice; fere i. q. in causis quae de terminis aguntur
AGZ XII p. 30 (a. 1437) : tamdiu quousque ... sexagene per ... Vrbanum Henrico exolventur, ita tamen, quod dictus Vrbanus ab expeditione regali et a g-iis ipsum Henricum intercessit et intercedit.
Ib. p. 33 (a. 1437) : Vrbanus ab expeditione regali et a g-iis intercedere debet.
Ib. p. 30 (a. 1438) : quem Ihnath et a g-iis intercedimus; si dampnum in g-iis Ihnath haberet, extunc nullius erit dampnum nisi nostrum.
Ib. p. 50 (a. 1438) : Franciscus a g-iis impedimento Ihnathonem intercedere debet et tenetur, si per quempiam Ihnath impediretur.
Cf.
ib. p. 69 (a. 1439) : a g-iis si impediretur ipse Ihnath, extunc Vrbanus cum Ihnath exequitare ... debet.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)