Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FRUMENTUM

Gramatyka
  • Formyfrumentum
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1.
      • a. sg. zboże, ziarno
        • α. + durum
        • β. + paganicum gryka
        • γ. + anserinum zboże przeznaczone do tuczenia gęsi
      • b. + frumenta seminata zboże rosnące na polu, zasiewy, plony
        • α.
        • β. sg.
    • 2. środki żywności, zapasy
      • α. chleb
      • β. pasza, karma z gniecionego ziarna dla zwierząt, miazga
  • II. iur. iur. roczna danina świadczona w zbożu (na rzecz władcy lub pana), tzw. sep

Pełne hasło

FRUMENTUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
[generis m.
TPaw III p. 169 (a. 1390) : Andreas ... recepit ... istum frumentum, quem sibi Boszco indicauit.
abl. pl. frumentibus:
ŁASKI LibBen II p. 333 : villas ... cum ... decimis et frumentibus.]
I.
1.
a. sg. zboże, ziarno; frux, fruges, annona. Explicat et glossas Pol. affert
GLcerv p. 571 : f-um recte Gallus definiuit, id esse quod aristam in se teneat, «zboże, to jest pßenica, żyto, orkiß, ięczmień, owies».
Syn.
granum ( PP II p. 98, a. 1450). Hoc sensu etiam pl. (v. gr. KodMp IV p. 123, a. 1410 ; ib. p. 221, a. 1425 et saepius).
Dicitur per abundantiam
frumenti bladum ( KodUJ I p. 2, a. 1364 : si aliquis scolarium sibi ... de blado f-i, farina, braseo ... procuraverit provisionem; cf. StPPP I p. 214), item granum ( KodMp IV p. 242, a. 1427 ; CodEp III p. 430, a. 1496 ; AKapSąd III p. 259, a. 1497). Distinguitur
α. durum :
Lites I p. 417 (a. 1269) : centum choros duri f-i: tritici XXX choros, siliginis XL, ordei XXX.
β. paganicum gryka; Polygonum fagopyrum Linn.
CodSil II p. 39 (a. 1385) : pro ... decima paganici f-i, quod f-um «tatarka» seu «poganika» vulgariter dicitur. Et paulo infra f-um paganicum, videlicet «tatarkam» dictum vulgariter.
γ. anserinum zboże przeznaczone do tuczenia gęsi; quo anseres pascuntur
CodSil II p. 89 (a. 1361) : ab omnibus ... solucionibus ... pecunijs et f-is anserinis.
Definitur gen.
siliginis ( StPPP VIII p. 12, a. 1376 ; ib. p. 432, a. 1397 et saepius), brasei, siliginis et tritici ( AGZ XIII p. 546, a. 1467). Abs. intelligitur praec. żyto; situs, siligo
StCrac p. 41 (a. 1448) : data ... de ipsis fructibus tam in f-o quam in tritico tanta quantitate.
AGZ XIV p. 325 (a. 1451) : etrituraverunt ... triticum, f-um, pisum.
Ita saepius. Glossae Pol.
GLr I p. 114 : f-um «żyto, reż».
b. frumenta seminata et abs. : zboże rosnące na polu, zasiewy, plony; segetes, sementes, semina. Glossae Pol.
AGZ XII p. 57 (a. 1439) : cum omnibus bonis et f-is seminatis, alias «s oczenyni».
Ib. XVI p. 31 (a. 1465) : medietatem f-i seminati alias «poloviezo oszcnyo».
ArLit VII p. 347 (a. 1528) : pro ... f-is in campo seminatis, alias «za ossiewek» (cf. Słownik Staropolski s. v. osianie, osiewek).
Syn.
blada ( DokMp I p. 303, a. 1403). Distinguuntur aestivalia (vernalia: StPPP VIII p. 240, a. 1388 ; AKapSąd II p. 31, a. 1417 ; AKap p. 52, a. 1539 et vulgo.
N. glossas Pol.
AKapSąd III p. 13, a. 1459 : arabit ... pro f-is estivalibus, alias na «yarz».
Ib. II p. 247, a. 1465 : estivalibus f-is alias «yarzini» in toto messis.
Simili sensu
annonae :
KsgZPozn p. 65, a. 1400 : pendet terminus ... pro f-is annone wlgariter «jerzini»);
opp. hiemalia, ad hiemem seminata ( DyplMog p. 52, a. 1345 ; StPPP VIII p. 240, a. 1388 et vulgo usque ad saec. XVI).
Additur
α. adi. acervata, in acervis ( KodTyn p. 545, a. 1498 ; ArPrawn V p. 461, saec. XV ex.ex ; opp. triturata: ZabDziej III p. 411, a. 1496 ; AKapSąd III p. 138, a. 1497 ; ArPrawn VI p. 86, a. 1542) , campestria ( CorpJP III p. 438, a. 1519) , crescentia ( AKapSąd III p. 360, a. 1471) , seminata, collecta ( StPPP VIII p. 443, a. 1398 ; ib. p. 726, a. 1399 ; ib. II p. 116, a. 1401 et saepius), stantia (cassulatim in campo: AKapSąd II p. 8, a. 1414 ; OrdUst p. 19, a. 1548) .
β. (cuiuscumque, cuiuslibet, omnis sim.) grani (et seminis sim.: PP VI p. 15, a. 1429 ; APozn I p. 77, a. 1441 ; ZabDziej III p. 595, a. 1489 ; StPPP VI p. 152, a. 1519 et vulgo). Eodem sensu etiam sg. (v. gr. StPPP VIII p. 240, a. 1388 ; ib. p. 353, a. 1389 et saepius).
2. sensu latiore: środki żywności, zapasy; cibus, victus (cotidianus), victualia; explicat
GLcerv p. 571 : appellatione f-i omnia, quae ad victum sunt necessaria, accipiuntur.
N.
α. chleb; i. q. panis
DŁUG. Hist. I p. 56(= I p. 115 ed. nov.) : gens Polonica ... esuriem f-o, carne ... sedabat.
β. pasza, karma z gniecionego ziarna dla zwierząt, miazga; sagina
AGZ VIII p. 228 (a. 1564) : certo genere f-i, alias «tlucz», quo sues seu porci saginari solent.
II. iur. roczna danina świadczona w zbożu (na rzecz władcy lub pana), tzw. sep; tributum annuum, quod (principi vel domino terrae) frumento solvebatur
StPPP VIII p. 342 (a. 1389) : actores ... penam VI marcarum contra Jacussium ... pro f-o decimali recepto.
TPaw IV p. 385 (a. 1419) : pro sexdecem coretis f-i vulgariter «hospu».
Ib.
p. 387 (a. 1419) : pro sexdecem coretis f-i vulgariter «spy».
KH IX p. 659 (a. 1427) : nos ... in eisdem haereditatibus ... f-a quaecunque, quae «seppy» vocantur ... nulla ratione debemus ... exigere.
Cf. item ŁASKI LibBen I p. 433 .
N. locut.
frumentum decimare ( AKapSąd II p. 658, a. 1488). Cf. Słownik Staropolski s. v. osep.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)