- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
GŁOG. Alex. II fol. g IIIb : illud, quod est formalius et vigorosius, regit illud, quod est in potentia et minus formale.]
I.
1.
piękny, pięknie wykonany, (o głosie) wyrobiony, wykształcony; pulcher, concinnus, pulchre formatus, venustus
DŁUG. Op. p. 196 : Cunegundis adolescens effecta f-i et concinna voce psalmos Davidicos ... resonabat.
AKap p. 222 (a. 1574) : platea Wratislaviensi ... arbustis pictisque floribus f-bus ornata.N. wzorowy; qui exemplo est, egregius
JAC. PAR. II p. 169 : sermones ... notabiles et f-es de praecipuis festivi tatibus celebribus per anni circulum per eximium ... doctorem sacrae theologiae compilati.
Ib. p. 213 : sermones dominicales notabiles et f-es.
2.
uroczysty, oficjalny, zgodny z przepisami prawa;
sollemnis, qui secundum praescriptam iuris formam fit
Dogiel I p. 178 (a. 1515) : contracta ... sunt sponsalia ... proferente ... rege ... haec verba f-ia [eqs. (cf.] ib. infra nobis imperatoribus haec verba f-ia pronuntiantibus).
Tom. IV p. 105 (a. 1517) : hec sunt verba f-ia totius responsi sanctitatis sue.Ita saepius. Cf. Th. VI 1088, 35 sq. Occ. α. lex przepis prawa; legis praeceptum
Tom. VI p. 32 (a. 1522) : si contrarium fecerit, per protestatum puniatur, ut est lex f-is.β. voluntas oficjalnie wyrażone życzenie; i. q. sollemniter expressa
DŁUG. Hist. V p. 561 : licet dicti papae f-em voluntatem habuissent Andream ... ad Ploczensem ecclesiam promovere.
II.
phil.
t. t. formalny, dotyczący formy bytu, związany z formą
bytu; qui ad formam
(cf.
s.
v.
III)
rei pertinet
(opp.
materialis)
NIC. POL. p. 48, v. 39 : vis elementalis non est neque materialis ... immo f-is acsi sit vis animalis.
KomKadł p. 413 : ignorantia voluntaria est duplex: quaedam f-is, alia virtualis.Ita vulgo.
Iuncturae potiores
a.
(sensu ontologico)
α.
causa :
FormJ p. 85 : Deus est causa triplex: efficiens causa, dum rem producit in esse, f-is, dum pingit eam.
WROCŁ. Dial. fol. H VIa : causa ... f-is est, que dat esse rei et conseruat eam in esse.Ita saepius. Simili sensu principium ( MatFil IV p. 10, saec. XIV ; ib. p. 70, saec. XV).
N.
libri :
Gramm. p. 161 (saec. XIV) : huius libri ... causa f-is est duplex, scilicet forma tractatus et forma tractandi nichil aliud est quam modus agendi seu docendi.
β.
differentia :
BYSTRZ. Top. fol. n IIIb : omne genus debet contrahi ad suas species per differentias essentiales et f-es et non per differentias materiales.
Ib. fol. x IVb : quoad differentias f-es, que constituunt species.Ita saepius. Simili sensu distinctio ( STOB. Sign. fol. A IIIb).
γ.
potentia:
GOST. Th. fol. e VIb : potentia f-is est illud idem quod actus, sicut diffinientia sunt in diffinito.Ita saepius.
Item
esse, essentia (
BYSTRZ. Log.
fol. m IVb
;
WROCŁ. Epit. fol. e IIa)
;cett. cf.
s.
v.
b.
(sensu
log.
et
gram.
)
α.
consequentia:
WROCŁ. Dial. fol. M Vb : consequentia ... f-is est, contra quam simili forma retenta non datur instantia.
BYSTRZ. ParvLog fol. U IIa : consequentia f-is est, que tenet in omnibus terminis simili forma arguendi.Ita saepius.
β.
definitio :
WROCŁ. Epit. fol. c IVa : illa definitio … per quam fit demonstratio, vocatur f-is, quia medium demonstrationis est forma et ratio, per quam predi catum inest subiecto.Ita saepius.
γ.
modus significandi :
STOB. Sign. fol. A IIIa : modus significandi ... specialis seu f-is est, qui in vnaquaque parte orationis est alius et alius vt significare per modum entis et determinate apprehensionis in nomine.Ita passim.
Item
obiectum (
GŁOG. Porph. fol.
b Ib
et passim),praedicatio (
BYSTRZ. AnalPost
fol. d IIIa-b
et saepius), significatio (
id. ParvLog fol. AA IIb),
significatum (
ib. fol. L Ia
et saepius), subiectum (
BYSTRZ. AnalPost fol. i IIIb
;
GŁOG. Alex. II fol. a IIb)
;.
Syn.
et iuxta posita
actualis (
BYSTRZ. Log. fol. r IIb
;
id. AnalPost fol. d IIIa)
;, animalis
(
),
essentialis (
*JAC. PAR. II
p. 358,
a. 1415
;
BYSTRZ. Top. fol. n IIIb)
, principalis (
MatFil IV
p. 62,
saec. XV)
, quidditativus (
STOB. Parv. fol. H Ib
;
id. Sign. fol. A IIIb),
; specialis (
Gramm.
p. 153,
saec. XV)
, totalis (
BYSTRZ. ParvLog fol. Y IVb)
; opp. fundamentalis (
id. Log. fol. r Va
;
id. Top. fol. y
VIIIb)
;, materialis (
Gramm.
p. 161,
saec. XV
;
BYSTRZ. AnalPr fol. b IIb
et saepissime), obiectivus (
id. ParvLog fol. AA IIb)
, virtualis
(
et
STOB. Aret. fol. h IVb)
.
N. abs.
loco
subst.
formale,,
-is
n.
(opp.
materiale)
element formalny rzeczy, niekiedy tyle, co
forma;
id quod ad formam rei pertinet,
nonnumquam
fere i. q. forma
NIC. BŁ. Serm. III p. 56 : propositum seruandi integritatem illud facit virginem formaliter, cum sit eius f-e; integritas autem corporis est materiale.JAC. PAR. Tract. fol. B IIIb : in illo uoluntas auersa est a uoluntate Dei preceptiua, quae auersio est f-e in omni peccato mortali. Ita passim. Occ. pl. eccl. formalia,, -ium n. forma sakramentu t. j. istotne słowa wypowiadane przy udzielaniu sakramentu w odróżnieniu od materii sakramentu, którą jest znak zewnętrzny (np. polanie wodą podczas chrztu); verba sollemnia (formulae) a dispensatore sacramenti viva voce dicta per distinctionem substantiae sacramentorum (v. gr. aquae baptismi)
SACR. Elucid. fol. d Vb: presbiter aut aliquis baptiset, qui materialia et f-ia baptismi veraciter cognoscit.