Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ELIBERO

Gramatyka
  • Formyelibero, exlibero
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • 1. homines: uwolnić
  • 1. eccl.od kar kościelnych
  • 2. od świadczeń,ciężarów
  • 3. od kary sądowej
  • 4.
    • a. zwolnić kogoś z więzienia,ręcząc za niego, że stawi się w sądzie
    • b. zwolnić poręczyciela od konieczności płacenia długu przez zapłacenie go samemu
      • α.
      • β.
      • γ.
      • δ. + e. ex:
      • ζ.
  • 5. oczyścić z zarzutu
  • II.
    • 1. dać, oddać,odstąpić, udostępnić
    • 2. wykupić, odkupić
    • 3.
      • a. iur. iur. t. t. w związku z pozbyciem rzeczy zabezpieczyć nabywcę od pretensji osób trzecich
      • b. zwolnić nieruchomość od ciążącego na niej długu, spłacić obciążenia nieruchomości
    • 2.
      • a. odebrać sobie z powrotem
      • b. + navigationem zwolnić żeglugę od opłat, ceł itp.
      • c. zapłacić sumę, aby nie dopuścić do intromisji

Pełne hasło

ELIBERO s. EXLIBERO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • Dc.
  • K.
1. homines: uwolnić; liberare, liberum vel immunem reddere,servare (saec. XV ex. —XVI).
Constr.
a. abs. b. sq. ab:
ZabDziej II p. 84 (a. 1483) : e-ndo se a carceribus.
Ita saepius. c. sq. de:
AKapSąd III p. 255 (a. 1497) : e-ndo se de eadem muliere.
Ita saepius.
Praec.
1. od kar kościelnych; a poenis eccl.
CracArt I p. 175 (a. 1464) : pictor ... e-ndo se a sentenciis excommunicationum in eum ... latis ... allegavit eqs.
ŹrWaw I p. 94 (a. 1490) : consortes e-ndo se a sentenciis excommunicationum, quibus ... fuerunt innodati... florenos ... solvere se obligarunt.
Ib. p. 109 (a. 1498) : pellifex ... e-ndo providum Melchier ... de sentencia excommunicacionis ... sex marcas ... preposito ... se solvere obligavit.
Ib. II p. 1 (a. 1501) : Bartholomeus ... e-ndo se de censuris, quibus ... fuerat innodatus eqs.
StPPP III p. 31 : ut dominus colonum ... et officium civile civem ... ad satisfaciendum et se de censuris ecclesiasticis e-ndum compellant.
2. od świadczeń,ciężarów; a muneribus, a tributis solvendis
DokMp IV p. 112 (a. 1359) : scultetos ... ab omnibus iurisdicionibus ... et vexationibus Polonicalibus ... penitus e-amus.
AGZ IX p. 56 (a. 1440) : cives ... a solucione ... tributi ... duximus eximendos, absolvendos, e-ndos et emancipandos, ymmo eximimus, absolvimus, e-amus et emancipamus presencium per vigorem.
Ita passim.
Constr.
a. sq. ab et saepius. b. sq. de :
AKapSąd II p. 260 (a. 1468) : dominum ... e-re, exonerare et indempnem reddere de solucione.
c. sq. ex :
AKapSąd III p. 66 (a. 1497) : petivit se ex ... pecuniarum custodia et reservacione exonerari, e-ri et absolvi.
d. sq. in c. abl.
KodUJ III p. 91 (a. 1482) : plebanus ... omnia onera ... feret et solvet, in nullo penitus se e-ndo extra consuetudinem praedictam.
Cf. 2. DELIBERO I.
3. od kary sądowej; a multa
StPPP VIII p. 388 (a. 1397) : Symon et Petrus ... penam XV contra Dobrochnam, quia ipsam minus iuste condempnauerunt ... et habent predictam Dobrochnam e-re de iudicio sub pena.
Ib. IX p. 18 (a. 1419) : Margaretha ... tenetur ipsum e-re, alias quodcumque dampnum fuerit in premissis, hoc est dampnum suum.
Ita saepius.
Constr.
a. sq. ab aliquo infra 45. b. sq. apud :
KsgMaz I p. 124 (a. 1412) : Michael et Albertus ... tenentur relicte (i. relictam ) olim Borziwwy ... de penis apud iudicium e-re.
c. sq. de et saepius.
4.
a. zwolnić kogoś z więzienia,ręcząc za niego, że stawi się w sądzie; aliquem a custodia vadimonio liberare
AGZ XIX p. 461 (a. 1499) : Dvbovyecz et Ivsch ... e-erunt in fideiussoriam Myszecz hominem ... prout ipsum dominus Nicolaus ... incarceraverat pro apibus ... et dicti fideiussores debent prefatum Myszyecz statuere in castro.
Cf. EFFIDEIUBEO I 2.
b. zwolnić poręczyciela od konieczności płacenia długu przez zapłacenie go samemu; aere alieno creditori soluto fideiussorem a sponsione liberare
StPPP VIII p. 403 (a. 1397) : Jasco ... promittit Zegotam ... pro debito Iudeorum e-re.
KsgMaz I p. 74 (a. 1407) : ego ... solvi Boguslao ... VIII sexagenas ... e-ns fideiussores suos.
Ita passim.
Syn.
effideiubere ( KsgLub p. 1, a. 1443).
Constr.
α. sq. ab :
StPPP VIII p. 381 (a. 1397) : Bodzantha... habet e-re a... plebano... pro XX marcis dampni Nicolaum.
β. sq. apud:
KsgMaz I p. 172 (a. 1415) : Dobeslaus ... tenetur e-re Stanislaum ...apud Nicolaum ... de caucione fideiussoria.
γ. sq. contra :
KsgMaz I p. 8 (a. 1401) : Miczconem ... Petrus ... habet e-re contra Stanislaum.
δ. sq. de :
KsgMaz I p. 128 (a. 1412) : Petrus ... tenetur Derslaum ... de fideiussoria caucione e-re.
Cf. et saepius. e. sq. ex:
KsgMaz I p. 155 (a. 1414) : Nicolaus ... ex caucione fideiussoria erga Ratiborium ... est... e-tus.
KsgCzer p. 183 (a. 1417) : si ... Velislaus ... Boguphaelem non e-erit ex predictis panis suprascriptis.
ζ. sq. pro Cf. EFFIBEO II 1.
5. oczyścić z zarzutu; aliquem crimine liberare, innocentem declarare
PP III p. 207 (a. 1451) : Konbezs ... in ... iudicio bannito pretacturn Petrum ... expurgauit et e-uit, quod nunquam ipsum lesit nec percussit.
II. res
1. dać, oddać,odstąpić, udostępnić; tradere,concedere, dare
StPPP VIII p. 603 (a. 1398) : Wilczco ... cum ... kmethonibus ... terminum ... habent ... pro eo, quod venientes cum XL hominibus quassauerunt pomerium et agros nolunt e-re.
Cf. 2. DELIBERO II 1.
2. wykupić, odkupić; redimere
KodPol II p. 644 (a. 1312) : Joannes ... villas ... abbati ... resignavit ... promittens, quod nullus ... haeredum ... possint (sic ) redimere, emere vel e-re.
StPPP VIII p. 445 (a. 1398) : habet tunicam e-re a Iudeis ... si non e-bit in festo Purificationis, tunc tenebitur XIIII marcas.
Ita passim (constr. abs. vel sq. ab).
3.
a. iur. t. t. w związku z pozbyciem rzeczy zabezpieczyć nabywcę od pretensji osób trzecich; rei alienatae emptorem a cuiusvis vindiciis tueri
StPPP VIII p. 256 (a. 1388) : a pueris Andree ... habent predicte domine partes eorum e-re, et si non liberauerint, tunc ... in alia parte hereditatis ipsorum debent dare ... Clementi tantumdem.
Ib. p. 512 (a. 1398) : predicte partes dictas villas hincinde ipsis e-re in omnibus graniciebus habent.
KodKKr II p. 370 (a. 1412) : promittens eciam predictum censum euincere et e-re ab omni impedimento cuiuslibet hominis.
Ita saepius.
N. constr. sq. dat. personae
AGZ XVI p. 158 (a. 1480) : locum omnes tres germani sibi Nicolao fratri e-re debent.
Syn. et glossa Pol.
AGZ XVIII p. 196 (a. 1480) : Katherina obligatur per presentes dictas medietates villarum ... evincere et e-re, alias «vyvarovacz» (ed. vyvarorovacz) ab omnibus personis.
Cf. DISBRIGO I.
b. zwolnić nieruchomość od ciążącego na niej długu, spłacić obciążenia nieruchomości; fundum aere alieno liberare
KsgŁawKr p. 8 (a. 1366) : Niczco … obligavit domum suam ... Staschconi ... pro V marcis, sic quod de hiis annuatim det a data I marcam tamdiu, et e-bit.
TPaw IV p. 92 (a. 1402) : obligavit ... Vlodek Johanni ... hereditatem ... iterum debet idem Vlodek e-re ... quum non e-ret eandem hereditatem, tunc debet dare Vlodek literam in perpetuum ad illam hereditatem.
Ita saepius.
N. constr. sq.
ab :
ArPrawn VI p. 202 (a. 1554) : terra ... Sandomiriensis ... a summis notabilibus e-ta est.
2. singularia
a. odebrać sobie z powrotem; vindicare, recuperare
ArPrawn X p. 58 (a. 1398) : si ... Staschko non solveret predictam pecuniam ... Jeschkoni ad terminum ... extunc dominus Jeschko ... habet pignora sua e-re et se intromittere de villa Chodnicze.
b. locut. navigationem zwolnić żeglugę od opłat, ceł itp. ; navigationem (per Vistulam in terra Torunensi) a vectigalibus sim. solvendis liberam facere
CorpJP III p. 80 (a. 1508) : pro e-nda navigatione Thorunensi acturi sumus.
Cf. NAVIGATIO LIBERA.
c. zapłacić sumę, aby nie dopuścić do intromisji; pecunia soluta intromissionem (cf. s. v. ) declinare
StPPP VIII p. 507 (a. 1398) : Petrus si non e-bit intromissionem ville ... Paschconi ... tunc sibi laboratores montanos suos ... restituere tenebitur.
Ad I—II cf. LIBERO.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)