Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PRAESIDIUM

Gramatyka
  • Formypraesidium, presidium, pressidium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. auxilium, custodia, defensio, tutela.
      • α.
      • β.
      • α. servitus colonis imposita, qua dominorum operas in arando etc. adiuvare cogebantur
      • β. + praesidium facere de se se defendere
    • 2. confugium, perfugium, refugium.
  • II. milit. milites castri, praesidiarii, castellani.
  • III. med. medicamentum.

Pełne hasło

PRAESIDIUM s. PRESIDIUM s. PRESSIDIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • N.
I.
1. opieka,pomoc,wsparcie,obrona, ochrona, osłona; auxilium, custodia, defensio, tutela. Glossae Pol.
GLcerv p. 689 : p-um id est auxilium principale «pomoc, posiłek».
Per abundantiam dicitur v. gr. auxilii ( *Dogiel I p. 1, a. 1255) , defensionis ( *Lites I p. 102, a. 1339) , protectionis ( ArPrawn I p. 212, a. 1443 et saepius), subventionis ( IurMas II p. 38, a. 1482) , tuitionis ( ArPrawn V p. 78, a. 1433).
Iuncturae verbales selectae
α. fugae praesidio aufugere ( AKapSąd III p. 64, a. 1494 ; se committere: CodEp III p. 505, a. 1431) ; (alicuius) praesidio se recipere ( KodMaz (K) p. 280, a. 1228) ; fugae praesidium inire ( MPH III p. 46, a. 1295 ; sumere: MPH IV p. 431, saec. XV) ; in fugae praesidio salutem ponere ( DŁUG. Hist. III p. 179 = V p. 198 ed.nov.).
β. alicui praesidio (ad)esse; item favoris praesidium accommodare ( DŁUG. Hist. I p. 285 = II p. 45 ed. nov.) ; favoris praesidio assistere ( *KodMp II p. 218, a. 1309) , cett.
Praec.
α. obowiązek pomocy przy pracach rolnych, ciążący na chłopach; servitus colonis imposita, qua dominorum operas in arando etc. adiuvare cogebantur
KodMp II p. 256 (a. 1324) : excepta decima meorum agrorum siue aratrorum per kmethones ibidem mihi in p-um arancium.
Cf. supra AUXILIUM II et Słownik Staropolski s. v. pomoc.
β. locut. praesidium facere de se bronić się; se defendere
ZabDziej III p. 548 (a. 1498) : rethe avium ... cadens super ipsum Vincentium involvit eum et ita involutus nullum de se potuit facere p-um quod cernens ... Hryczko ... vulnus per rethe sibi in brachio intulit.
2. schronienie, oparcie; confugium, perfugium, refugium.
Constr. ad 1 - 2:
a. abs. b. sq. gen. personae, item rei ,v. gr. litterarum ( KodWp II p. 4, a. 1288 et saepius; scriptorum : AKapSąd II p. 235, a. 1463 ; scripturae ( PrzywPozn p. 20, a. 1299 ) ; porro iuris ( Dogiel I p. 195, a. 1543) , potestatis ( KodWp I p. 119, a. 1231), cett. c. sq. dat. d. sq. contra :
DŁUG. Hist. IV p. 686 : ut contra Turcos p-um ferret.
II. milit. (saepe pl. ) straż, załoga, garnizon; milites castri, praesidiarii, castellani.
Constr.
a. abs. b. sq. gen. c. sq. in c. abl.
III. med. środek zaradczy, lekarstwo; medicamentum.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)