Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERSOLVO

Gramatyka
  • Formypersolvo
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -solvi, -solutum
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. totum solvere, exsolvere.
      • 2. + agrum equum hereditatem medietatem muri litteram fideiussorialem privilegium pretium solvere, redimere
        • α. alicui exsolvere (pecuniam debitam)
        • β. + virtutem clementia effectualiter
    • B.
      • 1. praestare (contributiones, tributa)
      • 2. + poenam (pro poena) pecunia satisfacere, multam solvere
        • α. + (in) collo suo morte puniri
        • β. + manu a. b. pecuniis manu c. ab d. apude. cumf. deg. ex: h. in c. i. pro abscisione manus puniri
  • II.
    • 1. + dispositionem et ordinationem disponere, exsequi obsequia (debitae servitutis officium (legationis adimplere, peragere, perficere,
      • α. + gratias (grates) alicui i.q. peragere.
      • β. + iter i.q.peragere.
      • γ. + mortem debitum carnis (naturae) mori
    • 2. eccl.+ missam divina peragere, celebrare

Pełne hasło

PERSOLVO, -ere, -solvi, -solutum
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • Ha.
  • N.
  • O.
[3. pl. ind. fut. act. persolvebunt:
PommUrk IV p. 54 (a. 1302) : cultores agrorum ... duos solidos ... de quolibet manso ... plebano ... persolvebunt.
3. sg. con. praes. pass. persolvetur:
KodKKr I p. 11 (a. 1279) : volumus ... vt ... de qualibet ... quantitate prati ... dimidium fertonem argenti ab ipsorum pratorum possessoribus persoluetur.
part. fut. act. persolviturus:
JAC. PAR. Serm. fol. 167 * : quam mortem omnes persoluituri sumus ([nisi typothecae error subest).
pass. sensu act.
KodKKr II p. 12 (a. 1337) : sex scotos grossorum ... et decimam manipularem ... nobis ... persoluentur.
PommQu p. 7 (a. 1400) : si non persolutus fuero, detunc sua emcio perpetua ager permanebit (cf. ib. supra : annuatim debeo sibi dare II marcas redituum).
KodKWil p. 84 (a. 1410) : quatuor vigilias Quatuortemporibus in anno in eodem loco persolvantur.
DokMp VIII p. 3 (a. 1435) : quousque ... ducentas marcas sibi et liberis ... fuerimus plene persoluti.
PP III p. 127 (a. 1445) : donec Mathias non persoluetur XLa grossos.
StPPP XI p. 230 (a. 1454) : ortum ... vendidi Michaeli ... et ille est michi totaliter persolutus et dimitto ipsum liberum perpetuis temporibus.
part. fut. act. sensu gerun divi
StPPP IX p. 185 (a. 1506) : contractum de peccunijs ad annos persoluturis facere debent.]
I.
A.
1. zapłacić, wypłacić, spłacić; totum solvere, exsolvere. Glossae Pol.
RotKal p. 305 (a. 1422) : dum sibi finaliter p-it alias «doplaczal».
StPPP II p. 757 (a. 1469) : quos florenos ... debuisti sibi p-re et inscribere alias «zaysczycz» ad tempus.
2. zapłacić (za coś), spłacić, odkupić, wykupić; pretium solvere, redimere
CodSil II p. 124 (a. 1313) : quibus bonis integraliter p-tis ... Sygota ... eadem ... iamdicto Swoyskoni ... resignavit.
KodMp II p. 226 (a. 1313) : bona sua ... vendere si nollet ... idoneorum virorum habita taxacione bona sua sibi p-antur et sic abire permitatur.
Ita saepius, v. gr. agrum ( PommQu p. 1, a. 1377 et saepius), equum ( AGZ XIV p. 75, a. 1443) , hereditatem ( StPPP VII p. 138, a. 1385) , medietatem muri ( PomnLw I p. 3, a. 1382), etiam litteram fideiussorialem (pro aliquo: ArPrawn X p. 114, a. 1402) vel privilegium ( ib. ). Glossae Pol.
KsgZPozn p. 130 (a. 1401) : partem suam molendini ... comendator debet p-re seu redimere, wlgariter «otcupicz».
AGZ XII p. 329 (a. 1467) : si ... Groth p-ret alias «vyplaczylby» sua bona de manibus Michaelis.
N.
α. aliquem: spłacić kogoś, zapłacić komuś (należną sumę pieniędzy); alicui exsolvere (pecuniam debitam)
*PommUrk VI p. 54 (a. 1321) : de quibus ... viginti octo libris grossorum Turonensium me teneo p-tum.
DokMp I p. 367 (a. 1411) : expagatis per nos ... dictis pueris ... Johannis ... et totaliter p-tis pro dictis agris.
β. in imagine virtutem clementia ( DECIUS p. 49 : malefacta seueritate ... coerceas, uirtutes uero clementia p-as),
crimina aliorum sua iactura (
*Dogiel IV p. 291, a. 1532 : nostra et nostrorum jactura aliorum crimina p-imus).
(Ad 1-2) additur
complete (
KodMp I p. 235, a. 1387) , effectualiter ( AKapSąd III p. 366, a. 1470 ; item cum effectu: ArPrawn VIII p. 133, a. 1416) , finaliter ( cf. supra 5 ), honeste ( KsgHenr p. 102, a. 1305) , integre ( KsgHenr p. 106, a. 1309 et saepius; integraliter ib. p. 102, a. 1305 ; item ad integrum: DokMp VIII p. 5, a. 1435 ; ex integro: KsgŁawWar p. 11, a. 1424) , plene KsgHenr p. 106, a. 1309 et saepius; item (quo)ad plenum: KodMp IV p. 41, a. 1392 ; ib. p. 285, a. 1433) , realiter ( APozn II p. 113, a. 1482 et saepius), totaliter ( KsgHenr p. 106, a. 1309 et saepius; item ex toto: AKapSąd I p.45, a. 1419) , utiliter ( KsgHenr p. 102, a. 1305) .
B.
1. płacić, świadczyć (podatki, daniny); praestare (contributiones, tributa)
*CodSil(M) I p. 9, a. 971) : comes ... decimas ... iamdictae ... Dei aecclesię p-at, id est in meile, crusina, solutione argenti etc.
KodMp II p. 27 (a. 1220) : in his omnibus ... villis ... dicte domui Msthouiensi in perpetuum decimas p-re statuimus.
Ib. p. 179 (a. 1290) : de omnibus ... macellis carnium ... domui Miechouiensi viginti lapides sepi annis singulis p-antur.
Ita saepius, v. gr. honorem ( KodWp III p. 258, a. 1364) , quartale mellis ( DokMp I p. 181, a. 1373) , lapides molares ( APozn II p. 113, a. 1482) , solutiones communitatis ( DokRad p. 5, a. 1355) .
2. poenam (pro poena) et abs. : pokupić, tj. ponieść karę pieniężną lub odszkodowanie; pecunia satisfacere, multam solvere
StSyn III p. 50 : contrafacientes pena unius marce argenti mulctantes sine remissione qualibet p-nda.
KodKrak p. 25 (a. 1336) : quicumque ... ciuitatem ... temerarie intrauerit et ibidem captus fuerit ... nouem marcas grossorum pro pena consulibus ... indiminute et integraliter p-et.
StPPP VIII p. 189 (a. 1386) : Stasko ... ducit testes ... quod wlnera sunt sibi Iacobo p-ta.
Praec.
solutionem capitis zapłacić karę za zabicie; i.q. multam pro homine occiso
DokMp IV p. 14 (a. 1276) : domino occisi poena et solutio capitis p-etur;
simili sensu aliquem:
AKapSąd III p. 159 (a. 1512) : Stanislaum interemptum ... Iohannes ... p-it iuxta laudum terre ... solvendo prefatum Stanislaum occisum parti dolenti.
N. locut.
α. (in) collo suo ponieść karę śmierci; morte puniri
IurMas I p. 32 (a. 1377) : ipse fur omne debitum in collo suo p-it.
Ib. p. 58 (a. 1390) : si ... non habet aliquod cum quo huiusmodi caput posset p-re, tunc collo suo p-re debebit.
β. manu ponieść karę przez odcięcie ręki; abscisione manus puniri
IurMas I p. 58 (a. 1390) : si occisor ... non posset p-re propter suam nimiam paupertatem, extunc manu sua debet p-re et luere vulgariter «pokupycz».
Occ. ad A-B : accedit constr. a. sq. dat. (personae). b. sq. abl. , v. gr pecuniis ( OrtWp p. 63, saec. XV) , manu ( cf. supra 35 ). c. sq. ab :
PP III p. 156 (a. 1447) : Nicolaus ... debet recipere vnum «sachczyk» taxi ... et ego Andreas debeo a vectura p-re.
d. sq. apud :
ProtWoz n p. 68 (a. 1498) : cousque ... suam medietatem ... Lucas aput ipsum Mathiam p-re poterit.
e. sq. cum :
APozn II p. 271 (a. 1495) : casu ... quod huiusmodi ducenti floreni ... cum dictis bobus ... non p-rentur.
Cf. supra 30. f. sq. de :
KodKrak p. 15 (a. 1323) : de hiis rebus que deponuntur vel pensantur dicte pense precium pemus.
Cf. supra 461,34 et 462,28. g. sq. ex:
PommQu p. 151 (a. 1377) : istum agrum ... non debeo vendere ... quin ipse sit p-tus ex ista summa,
h. sq. in c. abl.
KodMaz(K) p. 105 (a. 1177) : septuaginta marcas ... componat, quarum duas partes nobis in fisco p-at reus.
Cf. supra 462,54 et supra 29. i. sq. pro :
KodWp V p. 589 (a. 1437) : prepositus ... debet... scriptorem expensis procurare ipseque ... abbas ... pro laboribus p-re.
StPPP XI p. 5 (a. 1470) : p-it pro sarepta primam et ultimam pecuniam.
Ita saepius.
II.
1. dopełnić, spełnić, wykonać; adimplere, peragere, perficere, v. gr. dispositionem et ordinationem (syn. disponere, exsequi : APozn II p. 123, a. 1483) , obsequia (debitae servitutis : DokKujMaz p. 158, a. 1252) , officium (legationis :
EBO p. 10 ; ;item animae et corpori alicuius, syn. impendere:
DŁUG. Op. p. 250 ) , parentalia (dominae duci defunctae: Tom. VII p. 110, a. 1524) , promissionem (devotionis: PommUrk II p. 525, a. 1284) , sponsionem ( SCARB. Sap. II p. 222 ) , votum suum ( DŁUG. Hist. I p. 164 = I p. 229 ed.nov. ).
N. locut.
α. gratias (grates) alicui podziękować; i.q. peragere.
β. iter odbyć podróż; i.q.peragere.
γ. mortem umrzeć; mori ( cf. supra 461,40 ) ; simili sensu debitum carnis (naturae)
VAdAnt p. 9, 10 : Adalbertus debitum naturę p-ns ex hoc pelago ad littora sempiternę beatitudinis transuolarat.
KodMp IV p. 418 (a. 1443) : vnam missam pro peccatis, quamdiu debitum carnis non p-ret ... continuare.
Ita saepius.
2. eccl. odprawiać, sprawować (liturgię, modlitwy); peragere, celebrare , v. gr. missam ( PommUrk IV p. 237, a. 1306 et saepius; simili sensu divina
ib. II p. 125, a. 1264) , orationem (dominicalem:
DŁUG. Op. p. 260 ; ;item orationum vota: VAdAnt p. 7, v. 9 vel iura ib. p. 13, v. 12 ), precum hymnorumque vota (Deo: EBO p. 133 ), item horas canonicas ( NIC. BŁ. Tract. fol. B Va) , vespertinas nocturnalesque laudes (Creatori rerum: MPH I p. 154, saec. XI in. ; MARTIN. OP. Chr. p. 307 ) , vigilias ( LIBAN . fol. F Ib), cett.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)