Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OPTIO

Gramatyka
  • Formyoptio, obtio, opcio
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -onis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. electio, actus vel facultas optandi, eligendi.
    • α.
    • β.
    • γ.
    • δ.
    • ε.
    • a. abs.
    • b.
    • c.
    • d.
    • e.
    • f.
    • g.
    • h.
    • i.
    • j.
    • 1. ius atque facultas
    • 2. med. ius et facultas unum e vacantibus beneficiis eligendi,indicandi
      • a. gen.
      • b. + ad
      • c. + quoad:
        • α.
        • β.
        • γ.
        • δ.
  • II. + optationis

Pełne hasło

OPTIO s. OBTIO s. OPCIO, -onis f.
  • F.
  • Th. (1.
  • optio),
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • L.
I. (wolny) wybór, możność, swoboda wyboru; electio, actus vel facultas optandi, eligendi. Glossa Pol.
GLcerv p. 659 : o-o id est electio «wybior».
Iuncturae selectae
α. optionem (alicui) concedere ( KodWp VI p. 190, a. 1355 ; Tom. VII p. 171, a. 1525) , dare, exhibere ( UrkBBr p. 238, a. 1287) , offerre ( ARect I p. 357, a. 1493) , permittere ( IANIC. p. 60, v. 36 ), proponere ( Tom. X p. 205, a. 1528) .
β. optionem habere ( PreussUB I p. 109, a. 1243 et saepius), obtinere ( PommUrk III p. 403, a. 1300).
γ. optioni alicuius aliquid committere ( KodWp III p. 301, a. 1367) , relinquere ( DokKujMaz p. 165, a. 1291).
δ. in optione alicuius esse, exsistere ( LhnUrk p. 115, a. 1249), stare ( DokKKr II p. 144, a. 1429 et saepius).
ε. in optione alicuius aliquid instituere ( KodKrak p. 22, a. 1335) , ponere (( PreussUB p. 79, a. 1233 ; ArHist IX p. 331, a. 1411). ;
Constr.
a. abs.
b. sq. gen. (praec. gerundii).
N. sq. gen. subi.
PommUrk III p. 57 (a. 1288) : habeant facultatem ... aquas ... dirigendi, vbicunque eorum placuerit o-i.
Lites I p. 129 (a. 1339) : in o-e est actoris testes producere debentis.
c. sq. ad :
NIC. BŁ. Serm. II p. 259 : o-o fuit data ad eligendum inter tria.
d. sq. de:
PreussUB I p. 109 (a. 1243) : de una ... partium habeat episcopus o-em.
UrkBBr p. 238 (a. 1287) : de quibus marcis solvendis ... vobis o-o exhibetur.
Tom. V p. 119 (a. 1520) : de locis o-em ... dedit.
e. sq. in c. abl. :
AKapSąd I p. 319 (a. 1413) : vel unum coretum sub mensura similata et alium cumulatum, in quo erit o-o, dantes.
ARect I p. 357 (a. 1493) : o-em ei in materia conspicienda obtulisset.
f. sq. inter :
JAC. PAR. Contr. p. 119 : data o-e inter vendentes.
g. sq. super :
PommUrk III p. 403 (a. 1300) : super eo sibi obtinebunt liberam o-em.
h. sq. inf.
i. sq. enunt. fin. c. ut vel ne; etiam c. quod :
KodWp VI p. 190 (a. 1355) : quodque coloni ... arbores pro apibus dolare valeant ... ipsis concedimus o-em.
KodKKr II p. 84 (a. 1381) : damus ... ministris o-em quod ... quilibet ... possit ... missam celebrare.
Item sq. con. nudo
KOMOR. p. 170 : o-em dando, si vellent ex monasterio exirent.
j. sq. interrogatione obliqua (praec. disiunctiva). ).
Praec.
1. prawo do czegoś, możność, uprawnienie; ius atque facultas
Somm. p. 913 (a. 1267) : dedimus ... inhabitatoribus ... auctoritatem seu o-em ... libere incidendi ligna.
PommUrk VI p. 143 (a. 1322) : episcopus ... nobis ... plenariam dedit o-em ... villas pro mille marchis... reemendi.
Ita saepius.
Dicitur
libera ( SammlUB p. 161, a. 1325), omnimoda ( KodWp II p. 375, a. 1324).
Iuxta posita
auctoritas ( ), facultas ( KodMp IV p. 427, a. 1444) , ius ( Concl. p. 41, a. 1475) .
2. (praec. eccl. ) prawo wyboru któregoś z wakujących beneficjów,wskazanie wybranego beneficjum; ius et facultas unum e vacantibus beneficiis eligendi,indicandi
KodKKr II p. 289 (a. 1403) : in o-e et assecucione huiusmodi allodiorum ... talis modus obseruetur, quod optinentes dignitates ... in huiusmodi assecucione preferantur ac eciam canonici ... in ... sacerdotali gradu existentes ... in assecucione huiusmodi o-um preferantur.
KodMp IV p. 266 (a. 1431) : domini prelati ... modum o-is villarum prestimonialium ... ecclesie Cracouiensis ... consenserunt.
ArHist VI p. 91 (a. 1444) : abbas ... dirigat ad ... doctores in Cracovia, si debet admitti ad o-em villarum prestimonialium et ad refecciones cottidianas pro declaracione eorundem ... et hoc cum suis iuribus, quibus acceptare et optare debeat easdem villas.
Ita saepissime usque ad saec. XVI med. Cf. OPTATIO III et OPTO II 2.
Explicatur addito
a. gen. , v.gr. allodiorum ( ), praebendae ( Theiner II p. 64, a. 1449), provisionum capituli ( StCrac p. 23, a. 1454) , villarum ( et saepius).
b. ad :
ArHist VI p. 6 (a. 1449) : data est o-o ... ad petendum ... domum.
AKapSąd I p. 503 (a. 1478) : non poterit habere o-em ad alias villas.
Concl. p. 142 (a. 1515) : ad beneficia ... et ad officia o-es habere nituntur.
c. quoad:
Theiner II p. 64 (a. 1449) : in o-e ... praebendae ... quoad canonicatum optantem ... intercederet.
Iuncturae notabiliores
α. aliquem ad optionem admittere ( ArHist VI p. 91, a. 1444 et saepius), recipere ( KodMaz(L) p. 316, a. 1497), vocare ( ArHist X p. 140, a. 1524).
β. aliquid ex optione tenere ( ConcPol VII p. 50, a. 1479) ; item in optionem concedere ( ARect I p. 211, a. 1484) ; per optionis modum conferre ( DŁUG. Hist. IV p. 557 ) ; per optionem accipere ( ArLit I p. 112, a. 1480).
γ. optionem in aliqua re habere (( ArPrawn V p. 461, saec. XV ex.ex ; ;item ius optionis ad aliquid: ARect I p. 379, a. 1494).
δ. aliquid in optionem cedit ( KodUJ IV p. 87, a. 1522), in optione est ( ib. p. 99, a. 1525).
II. confunditur c. voce optationis :
PommUrk IV p. 21 (a. 1301) : Otto ... dux Slavorum ... universis ... fidelibus ... o-em vite salubris in Domino sempiterno.
Cf. Th. IX 2, 822,78 sqq.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)