Ogólne
Pełne hasło
Więcej

OBSEQUIUM

Gramatyka
  • Formyobsequium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. actus obsequendi, oboedientia, observantia.
    • 2. ministerium, famulatus, servitium, famulandi actus vel studium.
      • α. + obsequio suscipere famulum assumere
      • β. + in alicuius obsequio (-iis) esse servitoris munere fungi, famulari
    • 3. munus, officium, ministerium, meritum.
      • a. iuris feodalis onus, servitium, praec. belli tempore
      • b. eccl.
        • α. celebratio, observatio.
        • β. exsequiae, sacra funebria
        • γ.
      • c. + scripturarum usus
      • d.
        • α. stipendium, merces
        • β. religio
        • γ. + coniugale coitus
  • II. comitatus, comites, copiae (saec. XV ex.).

Pełne hasło

OBSEQUIUM, -ii n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • L.
  • A.
  • N.
  • K.
I.
1. posłuszeństwo, uległość; actus obsequendi, oboedientia, observantia.
2. służba, służenie, posługiwanie, usłużność; ministerium, famulatus, servitium, famulandi actus vel studium. Glossa Pol.
RFil XXIV p. 368 (saec. XV med.) : placeat tibi, Sancta Trinitas, o-um «obyatha, vcztlivoscz» seruitutis mee.
Locut.
α. obsequio suscipere przyjąć do służby; famulum assumere
KADŁUB. p. 158 : alius advenam ... o-o suscepi.t
β. in alicuius obsequio (-iis) esse sim. być u kogoś na służbie; servitoris munere fungi, famulari
StPPP II p. 471 (a. 1440) : ipse nunc est in o-o regis.
AGZ XVII p. 97 (a. 1473) : dicens ipsum esse in o-o regali.
Ita saepius. Eodem sensu constitui ( DŁUG. Op. p. 178 ) , demorari ( id. Hist. I p. 298 = II p. 58 ), morari ( ib. IV p. 12 ), versari ( id. Op. p. 177 ); item apud aliquem obsequia facere ( AGZ XII p. 265, a. 1460) , in obsequiis manere ( DŁUG. Op. p. 177 ) ; ad alicuius obsequia se applicare ( ib. p. 554 ).
3. (plerumque pl. ) przysługa, usługa, zasługa; munus, officium, ministerium, meritum. Glossa Pol.
RFil XXV p. 156 (saec. XV med.med) : ad eius o-um «ku yego posludzye a ku czczy».
Praec.
a. służebność feudalna, świadczenie, zwł. podczas wojny; iuris feodalis onus, servitium, praec. belli tempore
CodSil(M) I p. 225 (a. 1202) : nullus ... exigat ab eis deductiones, legationes vel aliqua o-a per vegicula sive per iumenta.
PommUrk V p. 142 (a. 1313) : sanctimoniales ... mansos ... sine dextrariorum vel aliorum equorum o-o ... emere debent.
IurMas I p. 16 (a. 1355) : de quibus ... terris ... tenebitur nobis ... in gwerris ... servicium et o-um exhibere.
Ita saepius. Distinguuntur obsequia expeditionalia ( PP II p. 7, a. 1431) ; manualia et pedestria ( OrdUst p. 29, a. 1570).
b. eccl.
α. fere i. q. odprawianie; celebratio, observatio.
β. nabożeństwo żałobne; exsequiae, sacra funebria
CodSil(M) I p. 154 (a. 1189) : eius canonici mortui o-um ceu pro quolibet fratre celebrabitur.
KrMU p. 133,23 (a. 1426) : pro quibus tunc temporis ... non poterant esse tanta o-a, quantis erant bene meriti.
Item de paganorum ritibus
KADŁUB. p. 11 : nec prius ab exequialibus cessatum est o-iis Gracci.
γ. fere i. q. officium (cf. s. v. )
*SamlUB p. 229 (a. 1339) : ad pulsum misse ad chorum redeuntes scholares illam cum vesperis et horis consuetis cantus o-o visitando etc.
c. scripturarum pośrednictwo, zastosowanie; usus
LeubUrk p. 182 (a. 1251) : que a nostris sunt prioribus instituta per o-a scripturarum ad nostram notitiam peruenerunt.
KodWp VI p. 15 (a. 1253) : quod a nostris senioribus est institutum, ad etatis nostre notitiam non venisset (ed. -ent), si celassent testimonia et o-a scripturarum.
Ita saepius.
d. singularia quaedam
α. pl. zasługi, zapłata; stipendium, merces
DŁUG. Hist. V p. 411 : cum his ... pecuniis et emerita solvantur stipendiariorum o-a et bellum Pruthenicum continuetur.
β. zobowią zanie; religio
DŁUG. Op. p. 238 : Boleslaus ... ipsam Cunegundim ... obiurgare coepit, cur fatuo et irrationabili o-o ... sese addixisset.
γ. coniugale pożycie małżeńskie; coitus
Ztschr LX p. 168 (a. 1301) : ad ... virum suum ... revertatur, o-um coniugale matrimonialiter cohabitando ... impensura.
Iuncturae verbales potiores ad 2—3:
alicui obsequia(-um) dare ( PommUrk II p. 398, a. 1278 et saepius), exhibere ( ib. p. 7, a. 1254 et passim), facere ( NIC. BŁ. Serm. I p. 9 ) , impendere ( KodMp II p. 157, a. 1284 et saepissime), ministrare ( KodWp I p. 34, a. 1187—93 ), persolvere ( DokKujMaz p. 158, a. 1252) , praestare ( CantMAe I nr. 2, v. 4a, post a. 1090 et passim), reddere ( CIOŁ. Lib. II p. 106 ) ; item erga aliquem obire ( Tom. XVI 1, p. 462, a. 1534) ; in aliquem conferre ( KodUJ IV p. 118, a. 1533) , deferre ( WŁODK. Tract. p. 257 ) , effundere ( KodMp IV p. 500, a. 1450) .
Constr. ad 1—3:
a. abs. b. sq. gen.
N. exempla selecta
beneficiorum ( PommUrk II p. 178, a. 1267 ; et obsequiosa beneficia: KodMp II p. 196, a. 1295) , devotionis et familiaritatis ( AKapSąd II p. 622, a. 1475 et saepius), fidelitatis ( KodKrak p. 200, a. 1441 ; fidelitatum: DokMp I p. 222, a. 1385 et saepius), humanitatis ( KodWp I p. 34, a. 1187— 93 ; MARTIN. OP. Serm. p. 490 nlb. ;), laudis divinae ( CodSil V p. 153, a. 1322 et saepius), meritorum ( Visit. p. 353, a. 1512 ; obsequiorum merita: PP II p. 21, a. 1448) , orationum ( KodMp II p. 171, a. 1288) , servitiorum ( AGZ III p. 1, a. 1334) , servitutis debitae ( ArHist IV p. 158, a. 1252) .
II. meton. orszak, towarzystwo; comitatus, comites, copiae (saec. XV ex. ).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)