Ogólne
Pełne hasło
Więcej

NUNTIUS

Gramatyka
  • Formynuntius, nuccius, nunccius, nunctius, nuncius
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. missus, cursor, tabellarius.
      • 2. iur. alieni iuris apud iudicem vicarius (praec. qui terminum differt)
      • 3. iudicis administer, praeco (ad rem cf. supra 340, 6 sqq.
    • B.
      • 1. med.+ specialisgeneralis alicuius rei curator, qui ad negotia exsequenda missus est
      • 2. legatus ad gentes exteras, orator publicus
      • 3. + terrae (terrestris) qui a nobilibus regionis alicuius ad conventus regni generales vel particulares mittebatur
  • II.

Pełne hasło

NUNTIUS, -ii m. scr. nuccius,,nunccius,, nunctius,,nuncius
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • B.
  • A.
  • Ha.
  • N.
  • L.
  • K.
I. de personis
A. in rebus minoris momenti
1. wysłannik, posłaniec, poseł, goniec; missus, cursor, tabellarius. Glossae Pol.
AGZ XIV p. 166 (a. 1445) : n-um alias «posla»
(ita saepe).
TPaw IV p. 467 (a. 1391) : absque n-o «przistaw».
Dicitur
currens ( PommUrk VI p. 69, a. 1321 ; CodVit p. 482, a. 1420 ; cursorius: Tom. III p. 247, a. 1514) , equester ( ib. IV p. 20, a. 1516 ; opp. pedestris: DŁUG. in CodEp I 2, p. 86, a. 1449) , levis (i. q. non satis dignus, cf. supra V 1348,4 sqq.; opp. magnus: Tom. VII p. 54, a. 1524 et saepius; levior: ib. IV p. 60, a. 1516) , missilis ( ), reversalis ( DŁUG. Hist. V p. 500 ) , simplex ( UrkBBr p. 156, a. 1285 ; StPPP VII p. 550, a. 1398), item a pedibus ( Tom. X p. 304, a. 1528) .
Constr. sq. gen. subi. vel obi. , vel sq. prp.
a. ab:
Tom. I p. 128 (a. 1510) : n-ii ... ab imperatore (cf. ib. III p. 247, a. 1514).
b. ad. c. cum:
KsgRachKr p. 230 (a. 1390) : n-o ... cum literis regis (ib. infra cum littera regis).
Ib. p. 234 (a. 1391) : n-o ... cum literis ... regine.
d. de:
KsgRachKr p. 229 (a. 1390) : n-o de Sandkonis morte.
RachJag p. 490 (a. 1416) : n-o de Lythuania.
e. ex:
RachJag p. 163 (a. 1393) : n-o ex parte ducis.
f. in c. acc. g. in c. abl.
KsgRachKr p. 228 (a. 1390) : n-ii in facto ciuitatis.
h. pro:
RotKość p. 230 (a. 1415) : n-us pro litera donacionis.
CantMAe I nr. 107, v. 3b, 2 (ante a. 1543) : n-us pro mestis.
i. versus:
KsgRachKr p. 229 (a. 1390) : n-o versus Morauiam.
2. iur. t.t. wysłannik, zastępca procesowy (przeważnie odraczający termin sądowy); alieni iuris apud iudicem vicarius (praec. qui terminum differt)
StPPP VIII p. 61 (a. 1382) : disposuit terminum a Petro ... non existens n-us suus.
Ib. p. 282 (a. 1388) : per n-um citauit pro decima et in continenti ... n-us a iudicio recessit.
Ib. p. 273 (a. 1388) : quia ab uxore citauit suus n-us, et sola in domo fuit.
Ita vulgo.
Dicitur
legitimus ( TPaw III p. 347, a. 1395). Glossae Pol.
KsgCzer p. 53 (a. 1415) : n-us dictus «otclaczcza».
StPPP II p. 539 (a. 1444) : non mittendo secum ... n-um alias «powodu».
Constr.
a. sq. gen. subi.
StPPP VIII p. 228 (a. 1387) : dixit contra n-um Otte.
Ib. II p. 125 (a. 1401) : n-us eiusdem Wenceslai.
Ita saepius. b. sq. ab :
AGZ XV p. 48 (a. 1466) : est fassus se a domina ... n-um fore simplicem.
Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne II 370—2.
3. woźny sądowy; iudicis administer, praeco (ad rem cf. supra 340, 6 sqq.
CodSil(M) III p. 199 (a. 1224 esse asseritur, est vero saec. XIV) : n-um etiam coldram dictum ... addidi monasterio, qui in die fori edicta monasterii proclamare et homines ad presenciam iudicii trahere vel evocare in perpetuum teneatur.
TPaw IV p. 494 (a. 1392) : aflixit et vulnerauit n-um dictum «wosni».
Ib. VII p. 137 (a. 1419) : pro tribus wlneribus ... debuit statuere n-um contra ipsum Stephanum.
APozn I p. 75 (a. 1441) : n-us advocati ipsum volebat de mandato iuris pignorare.
AGZ XIV p. 437 (a. 1455) : terminus est illatus eis per n-um alias «szluzebnika grodeczky», quibus dedit terminum «voszny grodeczky» Maczek.
Ita saepius saec. XV.
B. in rebus maioris momenti
1. (saepe dicitur specialis vel generalis , cf. infra 19) przedstawiciel, delegat, pełnomocnik wysłany do rozpatrzenia lub załatwienia jakiejś sprawy; alicuius rei curator, qui ad negotia exsequenda missus est
CodSil(M) III p. 66 (a. 1223) : in presentia ... iudicis ... qui in hoc facto n-us extitit ducis Kasimiri.
KodMp II p. 100 (a. 1255) : villas absolvimus ab omnibus servitiis et procurationibus ipsius principis et n-orum eiusdem.
KodKKr I p. 79 (a. 1260) : ita in vnum possessio monasterii est continuata et granicies per nostrum regalem n-um ... circumdata.
ConcPol X p. 401 (a. 1418) : in sinodo ... congregati ... ordinaverunt honorabiles et scientificos viros ... magistros ... suos veros et legitimos sindicos et procuratores, actores, factores et n-os speciales et generales.
Ita saepissime usque ad saec. XVI med.
Syn. et iuxta posita
factor ( et DokMp VII p. 181, a. 1425) , gestor (alicuius negotiorum : IurMas I p. 127, a. 1425) , procurator (verus et legitimus : Lites I p. 9, a. 1320 ; generalis : KodKrak p. 177, a. 1325 et saepius usque ad saec. XV med. ), syndicus ( DyplMog p. 87, a. 1391 et ), visitator ( ArPrawn I p. 253, a. 1440). Ad rem cf. Bardach, Historia państwa i prawa II p. 127 et 134. Praec. wójt książęcy lub królewski przewodniczący wielkim rokom; iudex, qui ducis vel regis vice iudiciis magnis praefuit
KodWp VI p. 79 (a. 1302) : in tribus colloquiis magnis n-um sive advocatum, qui iudicio presidebit, tota villa pascere tenebitur.
KodMp II p. 632 (a. 1333) : in his magnis iudicijs sine n-o seu consensu nostro scolteti iudicare non presumant.
DokMp I p. 69 (a. 1348) : ad tria iudicia magna, quae ter in anno fieri consueverunt, unum prandium scultetus et duo cmetones n-o nostro ministrabunt.
Ita saepius saec. XIV. Cf. ADVOCATUS sq..
Constr.
a . abs. b . sq. gen. subi.
KsgŁawKr p. 174 (a. 1392) : advocatus et ipsius n-us.
StPPP VIII p. 764 (a. 1399) : n-us dominorum de capitulo.
AGZ XI p. 55 (a. 1430) : per castrum vel ipsius n-um.
Ita saepissime usque ad saec. XVI med. c. sq. in c. abl.
KodKKr I p. 177 (a. 1325) : n-os speciales in omnibus ... litibus.
ArHist XII 2, p. 340 (a. 1411) : n-um specialem in omnibus causis.
2. poseł, wysłannik (w stosunkach międzynarodowych); legatus ad gentes exteras, orator publicus
KodPol I p. 81 (a. 1257) : nec n-os vel legatos ducum ... recipere cogentur.
PomnLw II p. 83 (a. 1410) : honorati sunt n-ii de Bessarabia cum I octuali medonis.
CodEp III p. 243 (a. 1476) : legatos sive n-os Tartarorum grate excipite et humaniter ... tractetis eosdem et honoretis.
Ita saepe. Glossae Pol.
GLcerv p. 615 : legatus est principis aut alterius reipublicae n-us aut orator ... «poseł, legat» (cf. ib. p. 652).
Praec.
apostolicus (Sedis Apostolicae)
KodKKr II p. 33 (a. 1369) : ad nostre maiestatis ... presenciam venit ... Arnoldus ... in Polonie et Hungarie regnis Sedis Apostolice n-us.
CodEp III p. 26 (a. 1448) : domini Baptiste Camerinensis episcopi, sanctitatis vestre ad regnum Polonie n-ii et oratoris.
DŁUG. LibBen I p. 40 : plures n-ii apostolici praesentem praebendam in titulum habuerunt (cf. ib. p. 205).
Ita saepe.
Constr. sq. gen. subi. vel prp.
a. ad (cf. ). b. de (cf. ). c. in c. abl. (cf. ).
3. terrae (terrestris) poseł ziemski, wysyłany przez szlachtę jakiejś ziemi na sejmik lub na sejm; qui a nobilibus regionis alicuius ad conventus regni generales vel particulares mittebatur
AAlex p. 509 (a. 1505) : n-ii ad ... conventiones terrestres ... ad particularem in Sroda et generalem in Colo.
Tom. III p. 49 (a. 1514) : decretum est ex unanimi voto consiliariorum et n-orum terrestrium totius regni in ... conventu congregatorum.
StPPP III p. 9 : de non faciendis constitutionibus sine consensu consiliariorum et n-orum terrestrium.
Ita saepius.
II. de rebus (raro, saec. XV—XVI).
N.
phil. posłanie, doniesienie, wieść, wiadomość; renuntiatio, relatio
GŁOG. ExLog fol. A Va : in primo Peri hermeneias ... consideratur proposicio inquantum est signum conceptus mentis et n-us intellectus nostri ad exprimendum conceptum complexum ... Philosophus ibidem definit propositionem sub nomine enuncciacionis.
WROCŁ. Dial. fol. E Vla : propositio consideratur dupliciter, uno modo inquantum est signum conceptus mentis vel n-us nostri intellectus ad exprimendum mentis conceptum.
Constr. sq. gen. subi., ut supra.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)