- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
I.
1.
pisarz prowadzący korespondencję swego zwierzchnika,
sekretarz; amanuensis,
scriba. Definitur gen. ,
v.
gr.
regis (Ruthenicus :
RachJag
p. 76,
a. 1388
; item
regalis
ib. p. 403, a. 1412 ; regius:DŁUG. Op. p. 554 ) , ducis (Witoldi: RachJag p. 193, a. 1394) , cancellarii ( CodEp III p. 174, a. 1473 et saepius), capitanei ( RotPozn p. 81, a. 1394) , exactoris ( CorpJP III p. 595, a. 1520) , inquisitoris ( PP II p. 180, a. 1454) , iudicis ( StPPP VIII p. 222, a. 1387 et saepius ib. ).
N.
constr. sq.
ad
(i. apud)
RotPozn p. 167 (a. 1400) : Johannes presbiter et n-us ad dominum palatinum Poznaniensem.
2.
pisarz prowadzący rejestry i rachunki; scriba, qui rationes curat
PP VI p. 65 (a. 1432) : presentibus ... Iohanne canonico et n-o thezauri, Stanislao vicethezaurario.
PrzywKr p. 49 (saec. XV) : iuramentum pensatoris et n-ii predicte pense (i. staterae civitatis ).
Tom. V p. 131 (a. 1520) : forma iuramenti n-ii exercitus ... juro ... quod ... omnes equos ... veraciter conscribam ... omnia damna ... capitaneo exercituum fideliter revelabo.
CorpJP III p. 641 (a. 1521) : n-us regestrorum.
RachBon III p. 120 (a. 1558) : acceptum de theloneo Cracoviensi de manibus ... thelonei n-ii (ed. -o) pro aedificiis castri.
3.
cathedralis
pisarz katedralny sporządzający księgi
liturgiczne; scriptor, qui libros liturgicos describit eosque notis
musicis instruit
CracImpr p. 15 (a. 1486) : Iohannes ... introligator librorum ... et Dobeslaus ... n-us cathedralis ... de scribendo et notando antifonari textu et nota ... inter se confessi sunt fecisse contractum.
CracArt I p. 395 (a. 1498) : Venceslaus ... n-us cathedralis de Cracovia ... se submisit ... scribere ... unum canonem et prefaciones cum notis alias sub notis subscribere.Cf.
II.
publicus
et
abs.
:
notariusz publiczny, uprawniony do sporządzania i wystawiania dokumentów o charakterze publicznym; scriptor publica auctoritate praeditus
Lites I p. 52 (a. 1320) : prout eadem in scriptis sunt reposita per tabelliones seu publicos n-os.
Dogiel V p. 96 (a. 1390) : n-iis siue thabellonibus publicis.Glossa Pol.
GLcerv p. 650 : n-us ... est scriba, tabellio «pisarz».
Additur gen.
obi.
Lites II p. 312 (a. 1413) : Petrus Urbanides n-us cause.
AKapSąd III p. 137 (a. 1509) : Stanislaus plebanus ... n-us presentis testamenti.
N.
imperiali (apostolica) auctoritate
notariusz sprawujący swój urząd z nadania cesarza (papieża) lub uprawnionej przez
niego osoby; cui auctoritas ab imperatore (papa) vel eius vices gerente concessa est
Lites I p. 32 (a. 1320) : ego Nicolaus ... clericus Poznaniensis, publicus imperiali auctoritate n-us, omnibus premissis ... interfui ... et in hanc publicam formam redegi meisque consueto signo et nomine signavi.
DokMp I p. 225 (a. 1385) : Nicolao Mathie ... clerico n-o imperiali auctoritate publico.
StPPP VII p. 505 (a. 1475) : clericus dyocesis Premisliensis ... per Sedis Apostolice legatum auctoritate apostolica in n-um et thabellionem publicum creatus.Ad rem cf. S. Mikucki, Początki notariatu publicznego w Polsce, PH XXXIV 1937—38,pp. 10—26. Occ. apostolica et imperiali auctoritatibus, cf. infra 745,32.
Praec.
a.
na dworze książęcym;
in aula principis
KodWp I p. 105 (a. 1225) : que ecclesia construenda est in patrimonio domini Nicholai n-ii ducis Zlesie.
Ib. II p. 4 (a. 1280) : Iasco n-us domini mei domini ducis hiis omnibus interfui.
DokWp p. 347 (a. 1283) : datum ... per manus ... n-ii curie nostre sc. Przemislai ducis.
b.
na dworze królewskim; in aula regia
DokRad p. 11 (a. 1340— 60) : datum per manus domini Hermani cancellarii ...scriptum autem per n-um curie nostre sc. Casimiri regis.
DokMp I p. 89 (a. 1352) : scriptum per Jacobumaulae nostrae sc. Casimiri regis n-um.
Ib. IV p. 118 (a. 1360) : datum per manus Michalconis n-ii domini regis Polonie.
N.
summus
notariusz zarządzający kancelarią (książęcą lub królewską);
qui ceteris scriptoribus in principis vel regis aula
praeerat
DokKKr I p. 21 (a. 1287) : actum et datum in Ribnik ... per manus Arnoldi summi n-ii ducis Opoliensis.
Simili sensu
senior :
StPPP III p. 14 : litterae ... manu propria ... senioris ... cancellariarum nostrarum sc. regis Poloniae ... subscribantur.
c.
w kurii biskupiej; in
aula episcopi
KodPol I p. 46 (a. 1242) : actum et datum in Gnesna ... presentibus ... domino Bogufalo episcopo ... Mathia n-o nostro.
PommUrk II p. 417 (a. 1280) : datum ... per manum Iohannis n-ii nostri sc. episcopi Caminensis.
DokKujDobrz p. 52 (a. 1354) : Thomislao n-o publico curie nostre sc. episcopi Wladislaviensis, per quem presentia sunt conscripta.
d.
w kapitule katedralnej; in capitulo cathedrali
DŁUG. LibBen I p. 79 : n-us capitularis ... singulariter per capitulum ad notariatus officium ... eligitur ... ex nova constitutione, quod alias ex veteri observantia magister scholae pro tempore administrare consveverat.
ArPrawn I p. 463 (saec. XV ex.ex) : littere apostolice ... copientur per n-um capituli.
e.
w konsystorzu;
in iudicio episcopali
ZabDziej II p. 114 (a. 1483) : de cuius procuracionis mandato mihi n-o consistoriali per certa instrumenta ... constabat.
AKapSąd III p. 114 (a. 1507) : Iacobus de Brzoze ... in consistorio Wladislaviensi... existens n-us.
Ib. p. 163 (a. 1512) : presentibus n-iis et procuratoribus consistorii.
f.
w klasztorze;
in.
monasterio
DŁUG. Op. p. 332 : sanctimonialium Antiquae Sandecz n-us et domesticus familiaris.
g.
w kurii rzymskiej; in
curia Romana
*KodKKr I p. 8 (a. 1186) : datum Verone per manum Transmundi sancte Romane Ecclesie n-ii. *PolOblSol
p. 60 (a. 1398) : per manus honorabilis viri Bartholomei Johanis ... sacri palacii apostolici causarum n-ii.
Ib. p. 47 (a. 1540) : Galler n-us rote.
III.
1.
civitatis
et
abs.
:
pisarz miejski, urzędnik redagujący i spisujący dokumenty i księgi miejskie
oraz sprawujący nadzór nad
rachunkowością miasta;
explicat
GLcerv p. 651 : n-us ciuitatis «pisarz mieyscki» ... est persona publica sacramento in ciuitate adscripta ad conscribendum et redigendum acta et raciones verbis planis et intelligibilibus in debitam formam.
KsgŁawKr p. 130 (a. 1375) : Nicolaus n-us dicte civitatis Cracoviensis.
KodMp IV p. 66 (a. 1399) : Petrus ... ciuitatis Sandomiriensis n-us.
N.
apostolica et imperiali auctoritatibus :
APozn II p. 162 (a. 1485) : Nicolaus Gotschalek ... publicus apostolica et imperiali auctoritatibus n-us civitatis et scriba.
2.
pisarz ławniczy;
commentariorum iudicii civilis
scriba
KsgŁawKr p. 1 (a. 1365) : Egidio n-o.
ArPrawn X p. 220 (a. 1407) : Nicolaus n-us scabinorumde Bochnia.
N. loco
appositionis:
ib. p. 371 (a. 1412) : scabini non potuerunt habere scriptorem n-um.
3.
castri
pisarz grodzki; scriptor
castrensis (cf.
supra II 232,2 sqq.
CorpJP III p. 641 (a. 1521) : n-us castri ... omnia quaecunque ad castrum inducuntur et deorsum deducuntur, conscribit.
IV.
pisarz sądowy sporządzający protokoły z przebiegu rozpraw i
dokonujący wpisów do księgi sądowej;
scriptor,qui res actas in commentarios iudicii refert
a.
terrestris
et
abs.
:
w sądzie ziemskim;
iudicii terrestris (cf.
supra IV 1103,19 sqq.
KsgKaz p. 206 (a. 1387) : domus n-ii terrestris.
RotPozn p. 82 (a. 1395) : Paszek … et Venceslaus ... mandaverunt ... n-o terrestri ad librum conscribere sic, sicuti dicti arbitri recognoscent.
StPPP VIII p. 502 (a. 1398) : Nicolao n-o terre.
Additur adi. loci,v. gr.
Lomzensis (
AKapSąd III
p. 152, a.
1511)
, Poznaniensis (
StPPP III
p. 3
)
,
Plocensis (
ACapOP
p. 552, a.
1599)
; occ.
ducis
(
KsgŁawWar
p. 24, a.
1430
:
n-o terrestri ... principis ... Boleslai ... ducis Mazouie).Dicitur itemjudiciorum (vel
actorum) terrestrium:
DokMp I p. 396 (a. 1415) : scriptum per manus Nicolai ... iudiciorum terrestrium ... n-ii.
AKapSąd II p. 633 (a. 1480) : procurator non scripserat actum istum sed n-us actorum terrestrium.
N.
generalis
pisarz generalny zarządzający kancelarią sądową
ziemską; scriptoribus iudicii terrestris praepositus
DokMp I p. 124 (a. 1360) : consideratis ...fidelibus servitiis fidelis nostri Mathie ... n-ii generalis terre Cracouiensis.
KodMp III p. 256 (a. 1372) : Iacussium generalem n-um (cf. ib. supra : Iacussio protonotario Cracouiensis et Byeciensis terrarum).
StPPP VIII p. 242 (a. 1388) : pro parte ... n-ii generalis.
b.
castrensis
et
abs.
:
w sądzie grodzkim;
iudicii castrensis (cf.
supra II 232,29 sqq.
ArPrawn V p. 432 (a. 1396) : Mathias n-us castrensis.
StPPP VIII p. 386 (a. 1397) : quod ... n-us castrensis Cracouiensis ... dedisset ministerialem.Sed sensu diversocastrisupra 745,38.
N.
hereditarius :
AGZ XIII p. 455 (a. 1465) : domini non fuerunt certi de n-o hereditario post mortem n-ii hereditarii olim Andree de Pomorzani.
V.
gestorum
dziejopis, kronikarz; rerum
gestarum scriptor
KomKadł p. 386 : Vincentius ... refert se fuisse ... studiossissimum conscriptorem ac n-um gestorum regni Poloniae.