- F.
- G.
- S.
- NGl.
- L.
- A.
- N.
I.
znać, wiedzieć, (roz)poznawać, rozumieć;
scire, intellegere, animo
comprehendere, cognoscere.
Saepe pass.
(sq.
nom.
c.
inf. ) być wiadomym,
znanym; notum, manifestum
esse.
Occ.
poznawać cieleśnie, mieć stosunek
płciowy; cognoscere, coire
LAD. GIEL. Tax. p. 169, v. 11 : filiam n-ns et matrem, uel amitam atque neptem ... septem annis peniteat.Cf. COGNOSCO , 34 sqq.
α.
iustitiam
wymierzać sprawiedliwość, sprawować sąd; ius
dicere, iudicium exercere
ArPrawn VII p. 269 (a. 1492) : debemus ... cuilibet iustitiam facere et n-re seu ministrare.
β.
(e
Pol.
przyznać, przyznawać, poznać się)
przyznać coś, przyznać się do czegoś,confiteri aliquid
verum esse, se noxium esse fateri
KsgGrWp I p. 10 (a. 1386) : n-o et fateor, quia feci hoc idem.
KsgCzer p. 185 (a. 1417) : judicium interrogavit Pabianum ... n-is hoc? Pabianus dixit: non n-o.
AGZ XII p. 190 (a. 1449) : ipse fratrem meum ... interemit... et si hoc nollet n-re, ego volo probare (cf. paulo infra si hoc negaret, ego volo probare).
StPPP IX p. 72 (a. 1468) : ius decreuit parti aduerse n-re uel negare.
Eodem sensu refl.
AGZ XVII p. 29 (a. 1469) : non n-o me, quod ipsum interficerem ([] ib. bis repetitur);item sibi :
StPPP VII p. 23 (a. 1497) : requisivit ... procurator ... an sibi cognoscit reus seu n-it, quod ipsum actorem ... «sczwal» (i. canibus persequebatur ).
γ.
alicui aliquid
(e
Pol.
poznać komuś coś)
przyznać, że jest się komuś coś winnym; vindicias ab aliquo
postulatas iustas esse agnoscere
KsgSądWar p. 26 (a. 1449) : n-o sibi decem grossos.
AGZ XVI p. 382 (a. 1469) : ex quo simpliciter proposuit, nos ei nichil n-imus.
Ib. XVIII p. 538 (a. 1500) : pars adversa dixit: domine iudex, ego sibi non n-o equum.Cf. COGNOSCO II 556, 2 sqq.
δ.
(e
Pol.
poznać, przyznać)
zeznać w sądzie, uznać, przyznać, stwierdzić; pro testimonio
dicere, asserere, coram iudice
testari
ArPrawn V p. 407 (a. 1398) : scabini noscerunt (sic ), quod Cuncz ... resignavit ... VII marcas.
StPPP XI p. 250 (a. 1469) : domine viceadvocate, n-itis michi hoc? ... et viceadvocatus recognovit sibi.Ib.
p. 253 (a. 1470) : domine scultete, n-itis michi, quia ego citavi ... Michaelem?Ita saepius.
AGZ XV p. 384 (a. 1499) : citaverat ... Paulum ... quia ipse fideiusserat ... dum Paulus noluit n-re hanc fideiussoriam etc.Cf. COGNOSCO , CONFITEOR ib. 939,47 sqq. et infra RECOGNOSCO.
ε.
est noscere
(e
Pol.
jest znać ?)
widać; conspici
potest
ARect II p. 32 (a. 1537) : in toto corpore non erat n-re, corpus quod esset non laesum neque percussum.
II.
perf.
(sensu
praes.
).
N. sq. inf.
umieć, móc; scire,
posse, callere.
Praec.
inf.
perf.
nosse
pro subst.
wiedza; scientia
ArHist XI p. 154 (saec. XIII) : promitto ... iusticiam ... populo ... pro posse et nosse facere et conservare.
KsgHenr p. 69 (a. 1227) : super hunc primarium lapidem totum suum posse et nosse fundauerunt nostri patres.
MARTIN. OP. Serm. p. 277 nlb. : ibi in caelo esse nostrum non habebit mortem, ibi nosse nostrum non habebit errorem, ibi amare nostrum non habebit offensionem.
Constr.
ad
I—II: a.
sq.
abl.
b.
sq.
ab :
AKapSąd III p. 141 (a. 1509) : novit eciam a puero ... Iohannem (i. a pueritia eius ).c. sq. ex. d. sq. in c. abl.
MATTH. OpTheol p. 422 : tunc Deum... digerimus, quando ipsum in ardenti caritatis ardore noscerimus.
KrMU p. 54, 7 (a. 1407) : rectorem ab antiquo ... in Praga ... n-rem.Ita saepius. e. sq. per :
WROCŁ. Epit. fol. aa : quod nouerit et inuenerit per philosophiam, conuertat in vitam moraliter bonam.
CRIC. p. 23, v. 56 : per mea ... n-ent hunc loannem Lubranski carmina Medi, n-et fortis Iber, n-et Garamantes adustus.f. sq. acc. c. inf. g. sq. enunt. obi. c. quod:
KodMp I p. 1 (saec. XIII) : noverit presens etas ... quod ego ... contuli ... eleemosinam.
KodPol I p. 18 (a. 1207) : sciant presentes n-rintque posteri, quod ego ... conveni cum Gernoldo.Ita saepissime.
Item
c.
quia :
KodMp IV p. 347 (a. 1283) : n-at presens etas et sciat postera, quia ... milites ... gracia nostra prosequimur.
AKapSąd III p. 182 (a. 1514) : n-eritis quia ... est nobis ... indultum.h. sq. enunt. interrog. c. quam :
CRIC. p. 4 : nosti ... quam arrideant Musae.