- F.
- G.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- K.
- N.
[superl.
nigerrissimus :
ListMił
p. 58 (a.
1450)
:
nigerrissima ancilla.]
I.
propr.
A.
adi.
1.
(lśniąco) czarny; nigredine
fulgens.
2.
mający barwę czarną lub zbliżoną do czarnej (zwł. w przeciwieństwie do
koloru białego), bardzo
ciemny; (nomen coloris, cui opponitur album), pullus, ater,
fuscus, obscurus.
Glossae
Pol.
AKapSąd II p. 911 (a. 1462) : equum n-i coloris alias «vrony» (cf. AGZ XVII p. 406, a. 1503).
GŁOG. Alex. I fol. B VIIIb : n-er «czarny».
Praec.
dicitur de colore vestium sim. Inde:
monachi nigri (ordo
niger)
benedyktyni;
Benedictini
CodSil (Μ) II p. 236 (a. 1219) : in Uratizlauia inter fratres Premonstratensis (ed. -ntis) ordinis, qui nunc sunt ibidem et monachos n-i ordinis ... qui illic fuerunt.
Ib. p. 237 (a. 1219) : fratres Premonstratensis ordinis ad hoc consentire fecimus, ut gratuitam gratiam facerent predictis monachis et ordini n-orum.Ita saepius usque ad saec. XV ex. Occ. (de hominum colore) śniady, smagły; subniger, obscurus, furvus (saec. XV) . Porro occurrit in nominibus propriis
a.
locorum, v. gr.
Nigra Merica (
KodWp II
p. 221,
a. 1303)
,
Platea (
KodKrak I
p. 37,
a. 1358)
, Silva (
KodPol I
p. 107,
a. 1278)
, Villa
(
Czarna Wieś prope Cracoviam
KodKKr II
p. 38,
a. 1372
et saepissime usque ad
saec.
XVI
med.
).
N.
via Nigra
Czarny Szlak, prowadzący między Dniestrem a Bohem,
którym Tatarzy
wpadali do Polski; tractus inter
Hypanim et Tyram,
quo Tartari in Poloniam irrumpere solebant
ArHist VIII p. 348 (a. 1499) : vidi Thartaros in campis post Chmyelnyk ... sunt ([sic) eorum multitudo maxima et tendunt recte Via N-a.
Tom. I p. 22 (a. 1508) : quos Tartaros multam pecorum hominumque predam N-a Via agentes ad Voronowo Horodyszcze assecutus fudit, predam ... recuperavit.Glossae Pol.
DokMp IV p. 328 (a. 1400) : rubeta ... extendunt se ... ad N-um Ramum ... vulgariter «po Czarną Rozgę».
KodWp VII p. 459 (a. 1411) : per N-um Transitum ... in vulgari ... «Czarny Strumień».
b. fluminum, v. gr. Dunaiecz Niger (KodMp I p. 21, a. 1234).
c.
hominum,
v.
gr. Barthco Niger (
KsgŁawKr
p. 55, a.
1370)
, Gregorius (
ArPrawn V
p. 417,
a. 1389)
, Lestco (dux Siradiensis et Cracoviensis
DŁUG. Hist. II p. 378 = IV
p. 129
ed. nov.
et saepius
ib.
) sim. Particularia
quaedam
a. argentum cf.
supra I 736,51
sqq.
b. cerevisia cf.
supra II 345,11
sqq.
c. fel
cf.
supra IV 103,47
sqq.
d. liber
cf. supra V 1365,5
sqq. et Bardach, Historia państwa i prawa II 26.
e.
pecunia eiusque species: moneta brązowa
lub
miedziana; ex aere vel cupro cusa
CracArt I p. 25 (a. 1396) : quelibet marca de numero 42 grossorum n-orum seu alborum 44 grossorum.
AGZ XIII p. 372 (a. 1462) : in mutuum receperunt triginta marcas antique n-e pecunie bone comuniter currentis.
AKapSąd II p. 909 (a. 1462) : dedit tres fertones pecunie n-e.
Ib. III p. 213 (a. 1527) : XV grossos minutorum denariorum n-orum.
B.
subst.
nigrum
-i
n.
1.
abstr. czerń,
kolor czarny; nigredo, color niger
WROCŁ. Dial. fol. B IIIb : contraria vt album, n-um.
RachDw I p. 214 (a. 1546) : ad tingendum in n-um pelles.
2.
concr.
a.
czarne szaty, opony; vestes vel panni atri
DŁUG. Hist. III p. 337 (= VI p. 19 ed. nov.): processiones ... omnium ecclesiarum ... quatuor currus de n-o cum suis aurigis vestiti ... sequebantur.
b.
atrament;
atramentum
COPERN. OpM p. 619 : mitto ad te nuntium, litteras epistolae lacrimis non n-o ([Gr. οὐ μέλανι) imprimens.
c.
czarna gałka?
globulus ater?
ArPrawn V p. 511 (a. 1517) : tunc per (om. ed. ) partitum albi et n-i vel per scrutinium votetur, designatis ad hoc duobus scrutatoribus.
II.
transl. okrutny,
złowieszczy, złowrogi, straszliwy; crudelis, horribilis (saec.
XVI).