Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MULTIPLICO

Gramatyka
  • Formymultiplico
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -are, -avi, -atum
Znaczenia
  • I.
    • A. propr.
      • 1. abstr.+ monetam servitores aut scholares grates pietatis et misericordiae opera (foenore duplicato multiplicem reddere, numero augere,
        • α. procreare
        • β. alere, educere numero crescere,
      • 2. amplius reddere, augere. Mediopass. powiększać się, wzrastać; maiorem fieri.
      • 3. math. computando multipliciter augere (saec. XVI).
    • B. transl.
      • 1. iterare, repetere,
      • 2. firmando vel locupletando ampliare.
  • II. phil.
    • 1. + species i. q. multiplices emittere
    • 3. + terminum i. q. dilatare

Pełne hasło

MULTIPLICO, -are, -avi, -atum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • L.
  • A.
I.
A. propr.
1. powiększać liczebnie, pomnażać, mnożyć; multiplicem reddere, numero augere, v. gr. monetam ( DŁUG. Hist. IV p. 523 ) , servitores aut scholares ( ArLit I p. 16, a. 1447) , item abstr. , v. gr. grates ( PommUrk IV p. 64, a. 1302) , pietatis et misericordiae opera (foenore duplicato :
DŁUG. Op. p. 253 ), item phil. syllogismos (ad unum et idem vel ad diversa:
BYSTRZ. Top. fol. q VIa) , propositiones (penes extrema finita et infinita id. Log. fol. b IVb ; ;item penes subiectum —opp. penes praedicatum ib. fol. b Va).
N.
α. spłodzić; procreare
ArPrawn I p. 253 (saec. XV in.in) : dominus ... quatuor filios m-vit.
β. hodować; alere, educere
AGZ IV p. 175 (a. 1461) : scholtetus ... poterit ... piscinas locare ... pisces m-re.
GŁOG. Phys. fol. A IIIb : in regionibus frigidis homines capillos nutriunt et m-ant.
Mediopass. rozmnażać się; numero crescere, praec. prolem procreando (e Vlg. Gen.1,22, saec. XV) .
2. powiększać, wzmagać; amplius reddere, augere. Mediopass. powiększać się, wzrastać; maiorem fieri.
3. math. mnożyć; computando multipliciter augere (saec. XVI).
B. transl.
1. często coś czynić, powtarzać; iterare, repetere, v. gr. sermones illicitos ( ArHist V p. 24, a. 1408) , vaniloquia ( PEREGR. fol. i IIa).
N. iur.
causam i . q. pluries agere
KodPol III p. 406 (a. 1435) : incole causam erga ... prepositum m-ntes (cf. ib. supra partes ... in tali discordia ad nos sepius confluebant).
Simili sensu
controversiam :
StPPP II p. 391 (a. 1530) : auditis partium controversiis per partes hinc inde m-tis.
2. umacniać, wzbogacać; firmando vel locupletando ampliare.
II. phil.
1. species emanować formy poznawcze; i. q. multiplices emittere
GŁOG. ExLog fol. s IIIb : omne m-ns de se species visibiles videtur; sed color m-at species visibiles, igitur color videtur.
Id. Anim. fol. d VIIIa: lumen a corpore illuminato ... resilit spiritualiter m-ndo species et radios visibiles ad potentiam visiuam.
Ib. fol. p VIa : color m-at de se species ... modo multiplicatio specierum est intentionalis.
Mediopass. et refl. : podlegać zwielokrotnieniu: multiplicem fieri
MatFil X p. 195 (saec. XV in.in) : intellectus m-atur secundum multiplicationem hominum.
Ib. p. 189 (saec. XV in.in) : forma substantialis ... m-ta ad multiplicitatem hominum.
GOST. Th. fol. c IIa : substantia intellectualis est in decem ordines m-ta (cf. ib. supra intelligentie sunt plurificate).
WROCŁ. Epit. fol. e IIb : motus m-atur ad multiplicationem mobilium.
Ita saepius. Part. perf. loco adi. , cf.
MULTIPLICATUS I . Occ. opt. rozchodzić się (o świetle); diffundi (de lumine)
VITELO Persp. p. 152 : lumen in uno instanti se m-at per mundi diametrum propter corporis medii diaphanitatem.
GŁOG. Anal. fol. HHh IVb : lumen m-atur per pellem lucerne.
N. constr. ad
I—II: a. sq. ad et saepius. Cf. Th. VIII 1598,39 sq. b. sq. in c. acc. et Th. VIII 1598,18 sqq. c. sq. penes et 528,42 et
BYSTRZ. AnalPost fol. a VIIa : precognitiones m-te penes ea, de quibus precognoscuntur, sunt quinque.
d. sq. per:
BYSTRZ. ParvLog fol. d IIIa : natura m-ta per individua non est genus.
Ib. fol. o Ib : vox omnis in plurali numero ... significat naturam communem non secundum se, sed m-tam per individua.
Cf. Th. VIII 1598,30 sqq. e. sq. pro:
BYSTRZ. ParvLog fol. p IIb : si non m-retur subiectum pro inferioribus.
f. sq. secundum supra 21.
3. terminum poszerzać zakres terminu; i. q. dilatare
BYSTRZ. ParvLog fol. q IVa: negatio ... habet virtutem m-ndi terminum ratione negationis.
Distinguitur
quantum ad vocem (opp. quantum ad significationem ib. fol. n IIa) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)