- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- L.
- A.
- Ha.
- H.
I.
propr.
A.
ruch, ruszenie, poruszanie się;
actus movendi,
motio.
Praec.
1.
terrae
trzęsienie ziemi;
i. q. concussio (saec. XV—XVI).
2.
caeli (caelestis
sim.)
ruch ciała niebieskiego; cursus corporis caelestis.
3.
bieg (rzeki);
cursus (fluminis)
ArPrawn IV p. 270 (saec. XV) : si fluxus fluminis, id est fluvius a proprio m-u per reparationem hominis retrahatur (nisi leg. meatu).
2.
fere i. q. droga,
podróż; iter
KodUJ III p. 130 (a. 1487) : pro eadem die ... eundo ad nostram ecclesiam Gneznensem fuimus in m-u, propter quem m-um difficile erat ... citato ... coram nobis comparere.
CodEp III p. 468 (a. 1499) : sed iam exhinc m-um faciemus post paucos dies et in ipso m-u vos faciemus certiores, qua via in terras Prussie ingrediemur.
5.
belli
sim. et
abs.
:
działania, ruchy wojenne; bellum, facta bellica, hostium itinera (saec.
XV—XVI).
Inde
motus universi regni (terrarum ad bellum)
pospolite ruszenie;
omnium nobilium ad rem publicam defendendam evocatio
StPPP II p. 826 (a. 1479) : debet ipsum intercedere a belli expeclicione, quando contingat m-us terrarum ad bellum.
Tom. III p. 55 (a. 1514) : debes ... intelligere, quod m-us universi regni fit cum magno sumptu... ideo talis motio non debet fieri nisi ... contra exercitum potentissimum.Cf. MOTIO II A 3.
6.
pl. rozruchy,
ruchawka; tumultus, seditio,
commotio.
Additur
seditiosi (
DŁUG. Hist. III
p. 477
)
, novarum rerum
(
ib. V
p. 240
).
7.
(singulare)
castrorum
zwinięcie obozu;
actus castra movendi
DŁUG. Hist. V p. 276 : discessionem ... exercitus et m-um castrorum ... in Iohannem ... congerebant ... quod ... discessionis autor fuisset.
B.
phil.
t. t.
1.
ruch pojęty jako zmiana miejsca (w przestrzeni);
definitur
GŁOG. Porph. fol. s IVa : m-us ... proprie ... est mutatio successiua (ed. -e), qua (ed. a qua) res procedit a termino a quo ad terminum ad quem.
WROCŁ. Epit. fol. c IVa : m-us in genere diffinitur per m-um localem.
Ib. fol. f IIa : m-us proprie dicitur mutatiosuccessiua continua et temporalis.
Dicitur localis (cf. et saepius) vel secundum locum ( WROCŁ. Epit. fol. n IVb).
Opp.
quies (
BYSTRZ. Log. fol. s IIa
et saepius), status (
STOB. Parv. fol. A IIIa).
2.
ruch pojęty jako zmiana substancjalna, jakościowa lub
ilościowa;
definitur
GŁOG. Porph. fol. s IVa : capitur m-us communiter pro immutatione siue successiua siue instantanea et sic generatio et corruptio sunt m-us.
BYSTRZ. Log. fol. s IIa : m-us sex sunt species,scilicet: generatio, corruptio, augmentatio, diminutio, alteratio et loci mutatio.
WROCŁ. Epit. fol. c IIb : omnis ... m-us vel est ad substantiam vel ad quantitatem vel qualitatem vel secundum locum.
Ib. fol. f IIIb : m-us est mutatio de subiecto in subiectum.
Ib. fol. f IVa : m-us in qualitate factus vocatur alteratio.
Syn.
alteritas (
ib. fol. c IIIb)
, (trans)mutatio (
BYSTRZ. AnalPost fol. a VIIIb
;
WROCŁ. Epit. fol. a IVb
;et saepius; item
immutatio
cf.
).
N.
entelechia, aktualizacja bytu; actus de
potentia ad actum transeundi
WROCŁ. Epit. fol. c IVa : Avicenna diffinit: m-us est exitus de potentia ad actum non subito.
ExPhys fol. k IIa : m-us est endelechia siue actus ... quia illud est actus, quo aliquid fit in actu, quod prius fuit in potentia.Occ. i. fere q. actio
BYSTRZ. AnalPost fol. k IIb : questio est m-us dubitantis querentis aliquod predicatum de aliquo, quod ei accidit necessario.Distinctiones notabiliores ad 1—2
α. corporalis (opp. spiritualis:
WROCŁ. Epit. fol. i Ia
;
;item
animi, syn. perturbatio:
STOB. Aret. fol. e VIb,
etiam sensus:
WROCŁ. Epit. fol. d IVa)
, naturalis (
JAC. PAR. Tract. fol. b VIIIa
et saepius; item
in natura:
GŁOG. Alex. II fol. p IIIa)
, physicus (
ExPhys fol. t VIIIa).
β. compositus (
GŁOG. Alex. II
fol. p IIIa
et saepius;
opp. simplex:
GOST. Th. fol. b IIIb,
item uniformis:
WROCŁ. Epit.
fol. g IIIa).
γ. continuus (
GOST. Th. fol. b
IIIb
et saepius), item perpetuus (
ib. fol. g Ia).
δ. interior (opp. exterior:
GŁOG. Alex. II fol. k IIa).
ε. per se (opp. per accidens:
WROCŁ. Epit.
fol. f IIa).
ζ. primus (
GOST. Th. fol. t IIIb,
opp. ultimus:
ExPhys fol. x IIIa).
η. progressivus (
SCARB. Sap. III
p. 277
et saepius;
opp. dilatationis et constrictionis:
WROCŁ. Epit. fol. n IVb).
θ. rectus (opp. circularis:
SCARB. Sap.
III
p. 277
et saepius), cett.
cf.
s.
v.
v.
i. regularis
(opp. irregularis
cf.
infra 1b).
Constr. ad
A—B: a.
sq.
gen.
b.
sq.
ab :
SCARB. Sap. III p. 277 : m-us a medio ad circumferentiam in plantis.
WROCŁ. EpitConcl fol. p IIb : m-um a superioribus ad inferiora.c. sq. ad et
JAC. PAR. RefEccl p. 68 : facile fit (ed. sit) m-us ad virtutem.
ExPhys fol. m IIb : quidam m-us est ad vbi et alius m-us est ad formam.Ita passim. d. sq. in c. acc.
WROCŁ. Epit. fol. g Ia : m-us in contrarium estuno modo in contrarium simpliciter ... alio modo secundum quid.e. sq. in c. abl. cf. f. sq. secundum:
WROCŁ. Epit. fol. n IVb : m-us secundum locum est duplex.
Ib.fol. g Ia : sic est m-us secundum magis et minus.Ita saepius. g. sq. super :
ExPhys fol. t IIIb : m-us factus super talem magnitudinem vel est regularis vel irregularis.h. sq. adv. , v. gr.deorsum ( BYSTRZ. Top. fol. q VIIa et saepius),sursum ( ib. et WROCŁ. Epit. fol. i IIa).
II.
transl.
A.
działanie, akcja, czyn;
actio, actum, factum,
gestum.
N.
constr. sq.
in
c.
acc.
FormJ p. 59 : vindicem concipere m-um in hostem.
Praec.
1.
poruszenie woli lub myśli, wzruszenie, uczucie, popęd, myśl; cogitatio, affectus animi, commotio, perturbatio.
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
in
c.
acc.
NIC. BŁ. Serm. II p. 352 : idem est m-us in imaginem et in rem, cuius est imago.Saepe in locut.
α. motu proprio z własnej woli;
sponte sua
Lites I p. 417 (a. 1269) : de mera nostra voluntate et m-u proprio et consensu omnia bona nostra ... renunciavimus.
Ib. p. 418 (a. 1282) : non vi vel metu coacti sed proprio m-u et spontaneo ... damus ... terram.
KsgHenr p. 90 : accessit ad principem proprio et voluntario m-u.Ita vulgo. Eodem sensu suo ( ConcPol X p. 333, a. 1279 : qui ausi fuerint ... aliquid premissorum, ad que committenda licentiam dari prohibuimus, alias committere suo m-u), item
ex motu animi (
AKap p. 262, a. 1522 : ex m-u animi ad Aram Celi inter Fratres Minores ... aliquantisper degit).
Syn.
per se (
ArPrawn X
p. 426,
a. 1414).
Opp.
absque alicuius consensu (
ArPrawn X
p. 482,
a. 1418).
β.
(ex) motu pietatis, bono (pio) motu
z dobrej woli, z dobroci;
ex benevolentia,
gratia
PommUrk II p. 194 (a. 1268) : ex m-u pietatis et uirtutis spiritualis affectu ad subsidium ecclesie ... proprietatem uille ... contulimus.
KodWp II p. 17 (a. 1289) : debito pietatis m-u eis monachisconsulere prodesseque cupientes ... concedimus etc.
Ib.III p. 27 (a. 1353) : ea, que regia magestas ... facere bono m-u decrevit.
KodMp I p. 295 (a. 1358) : monasterium ... ad diuinum cultum exercendum pio m-u fundatum.
γ.
ex motu regio
z woli
królewskiej;
ex voluntate regis
KodMp III p. 71 (a. 1348) : nos Kazimirus ... rex ... ex m-u regio adaugere decernentes bona nostra etc.
δ.
ex motu fraudis, levitatis
i. q. fraude, levitate
KodWiel p. 8 (a. 1381) : accedens ... Nicolaus ... non compulsus, non coactus nec aliquo m-u fraudis circumuentus.
Lites II p. 439 (a. 1409) : nullo levitatis m-u, sed ... iniuriarum ... pressus angustiis noster animus adversus ... hostes ... moveri compellitur.
2.
(singulare) szkoda,krzywda?
damnum, iniuria?
Tom. V p. 313 (a. 1520) : id, quod cum m-u et excidio alterius consultissimum mihi ... putarem.
Ib. p. 333 (a. 1520) : que nec solita sunt fieri nec esse possent absque m-u et detrimento regni nostri.
B.
(de tempore) bieg, upływ; temporis cursus,
lapsus.]
Additur
temporis, temporalis,
item
facti cotidiani :
PommUrk V p. 461 (a. 1319) : in m-u quotidiani facti et dicti et in rerum natura nihil reperitur certius veritate.