Ogólne
Pełne hasło
Więcej

MOBILIS

Gramatyka
  • Formymobilis, mobile
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -e -is
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. propr. qui (facile)movetur, agilis.
    • A. iur.+ rebus bonis sorte i. q. movens res alicuius propriae quae moveri, transferri possunt.
      • 2. + causa quae pro huiusmodi bonis agitur
      • 3. + pecunia i. q. praesens, numerata
    • B. phil.+ corpore ente, qui movetur, moveri potest id,quod movetur, quod moveri potest.
  • II. mutabilis, levis, varius, inconstans, incertus.
    • 1. festa, quae non iisdem anni diebus celebrantur quorumque tempus secundum Paschae diem, quae a novae lunae vernalis tempore dependet, variat
    • 2. gram. qui per casus flectitur (saec. XV ex.).
    • 3. log.+ suppositio mutabilis
  • III.

Pełne hasło

MOBILIS, -e
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • NGl.
  • A.
  • N.
I. propr. ruchliwy, ruchomy, poruszający się; qui (facile)movetur, agilis.
Praec.
A. iur. t. t. ruchomy, dający się przenosić (o rzeczach, majątku itp.); i. q. movens; dicitur de rebus (vulgo), bonis ( KodKKr I p. 26, a. 1228 et vulgo), sorte ( KsgRWar p. 453, a. 1522). Sed multo saepius n. pro subst. (sg. et pl. ): ruchomości, rzeczy stanowiące czyjąś własność, dające się przenosić; res alicuius propriae quae moveri, transferri possunt. Glossa Pol.
GLcerv p. 639 : m-a bona et se mouentia idem sunt, «ymienie russyste abo idące».
Syn.
se movens ( Lites I p. 140, a. 1339 et saepius); opp. immobilis (vulgo), stabilis ( *Lites II p. 129, a. 1221) , stans ( KsgŁawWar p. 209, a. 1484) .
2. causa sprawa sądowa dotycząca ruchomości; quae pro huiusmodi bonis agitur
KsgŁawKr p. 133 (a. 1375) : racione omnium causarum, puta m-ium et hereditatum.
KsgCzer p. 112 (a. 1417) : Vitus ... heredes secundum jus terrestre evasit pro omnibus causis tam m-bus quam immobilibus.
Ita saepius.
3. pecunia gotówka; i. q. praesens, numerata
DyplŻyd p. 15 (a. 1388) : pro pecunia m-i aut pro re immobili aut in causa criminali ... nullus Christianus contra ludeum ... in testimonium admittatur.
B. phil. poruszający się, zdolny do poruszania się; qui movetur, moveri potest ; praec. dicitur de corpore vel ente, sed saepissime n. pro subst. mobile,, -is to co się porusza, co jest zdolne do ruchu; id,quod movetur, quod moveri potest.
Distinguitur
mobile per se et per accidens ( WROCŁ. Epit. fol. d VIa et saepius).
Item
primum mobile według fizyki Arystotelesa najbardziej zewnętrzna sfera wszechświata, tzw. niebo krystaliczne; secundum Aristotelis physicam: caeli sphaerarum extrema, quae caelum crystallinum vocabatur
PommUrk III p. 13 (a. 1287) : omnia, quae sub caeli ambitu continentur, ex motione primi m-is mouentur.
ModlWW p. 22 : Deus ... qui creasti mouencia et virencia a primo m-i et a summo celo ad nostrum miserabile cahos venisti.
Ita passim.
Constr. ad A—B:
a. sq. ad:
BYSTRZ. AnalPost fol. f Ia : communiter dicitur, quod corpus m-e ad vbi, quod est subiectum libri De celo, contrahit corpus m-e, quod est subiectum naturalis philosophie.
b. sq. adv. , v. gr. circulariter ( GOST. Th. fol. c IVb) , localiter ( ExPhys fol. s IIIa) .
II. meton. (de hominibus et rebus) zmienny, niestały, chwiejny, niepewny; mutabilis, levis, varius, inconstans, incertus.
N.
calix:
InwKKr p. 139 : calix ... m-is tamen et debilis in manubrio.
Praec.
1. (de festis) święta ruchome, związane z dniem Wielkiejnocy, obchodzonej według kalendarza księżycowego; festa, quae non iisdem anni diebus celebrantur quorumque tempus secundum Paschae diem, quae a novae lunae vernalis tempore dependet, variat
KodMp III p. 126 (a. 1359) : cmethones ... honorietates consuetas in festis m-bus, vt pote in festo Pasche, Pentecostes ... nobis dare tenebuntur.
Ib. IV p. 364 (a. 1440) : predicte tres misse ... in festiuitatibus m-bus, videlicet ... Pasche, Pentecostes ... locum habere nequibunt.
AGZ XVIII p. 473 (a. 1505) : termini ... sunt positi a proxima feria quinta post Trium Regum in quatuor septimanis propter festum m-e, quia contigit feria tercia carnispryvy.
2. gram. odmienny przez przypadki; qui per casus flectitur (saec. XV ex. ).
3. log. t. t. suppositio zmienny; mutabilis
GŁOG. Hisp. fol. f IIb : duplex autem assignatur suppositio confusa distributiua, quedam m-is et quedam immobilis; suppositio confusa distributiua, quedam m-is ... est quando sub termino supponente confuse distributive valet descensus, vt: omnis homo est animal ... ergo: Iohannes est animal, Petrus est animal — et sic de singulis ... suppositio autem confusa distributiva immobilis est ... ut omnis homo praeter Sortem currit.
WROCŁ. CongLog fol. a 4b : suppositio ... confusa distributiua ... m-is est terminus communis prout est pars propositionis stans pro pluribus ratione alicuius sinkathegreumatis ipsum formaliter vel equiualenter precedentis, sub quo contingit descendere vniformiter ad omnia eius singularis etc.
Ita saepius.
III. ( sq. ab) taki, który może być (od czegoś) odsunięty, odłączony; qui amoveri potest (ab aliqua re)
GŁOG. Alex. II fol. h Ib : habitus est qualitas acquisita ex multis actibus frequenter reiteratis, difficulter m-is a subiecto, vt dicit Aristoteles in Predicamentis (fere 8. 8b25 sqq. δυσκίνητος).
Id. Porph. fol. q Ia : habitus ... est qualitas acquisita ex multis operationibus frequenter reiteratis, difficulter m-is a subiecto, vt scientia, que acquiritur studijs reiteratis (cf. ib. infra sic etiam habitus non faciliter remouetur a subiecto).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)