- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- NGl.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
AAlex p. 248 (a. 1503) : Bohemi ... se ipsos militariores esse affirmant quam alias nationes.]
I.
propr.
A.
1.
żołnierski,wojskowy, wojenny;
admilitem (militiam) pertinens,
bellicus,
praec.
α.
arma, signum, vexillum.
β.
actus, gesta, industria.
γ.
expeditio, bellum.
δ.
iudicium
i. castrense
Tom. VI p. 12 (a. 1522) : judicium m-e ad cognoscendam actionem proditionis.ε. lex:
StPPP VI p. 189 (a. 1521) : res mobiles ... donaverat modo donationis lege m-i.
2.
rycerski (szlachecki), należący do rycerza
(szlachcica), przysługujący
rycerzowi (szlachcicowi); ad virum nobili loco natum (ad
ordinem equestrem pertinentem)
spectans
KodMp II p. 90 (a. 1253) : omnes aduenas ... cuiuscunque condicionis, status ... existant, m-lis uel ducalis.
Ib. I p. 71 (a. 1262) : Setuyow villa quondam m-is, quam pecunia de thesauro nostro ... ab eisdem militibus publice ... noscimur comparasse (sc. Boleslaus dux ).
Ib. II p. 153 (a. 1283) : fratribus... regi superno famulantibus sub regula ordinis Cisterciensis ... omnem graciam m-lis libertatis dignum duximus conferendam.Ita vulgo.
Praec.
ius (mos):
CodSil(M) III p. 163 (a. 1227) : milites suos, qui villas solutione decimali dignas ... obptinuerant ... decimas ... solvere dux coegit ... iure ... m-li.
KodKKr I p. 56 (a. 1254) : in castris autem episcopi, in quibus habet omne ius ducale et m-e, hoc observatur.Ita saepe. Ad rem cf. Z. Wojciechowski, Prawo rycerskie w Polsce przed statutami Kazimierza W. , Poznań 1928.
Dicitur etiam de variis rebus, praec.
a.
caput (vulnus)
zabójstwo (zranienie) szlachcica;
nobilis occisio (vulneratio)
StPPP VIII p. 547 (a. 1398) : soluet LXta marcas tamquam pro capite m-i et nobili.
PrPol p. 20 (a. 1406) : non fecit sibi justiciam pro vulneribus m-bus videlicet «szlachetne».Ita saepius.
b.
littera
pismo stwierdzające przynależność do stanu szlacheckiego;
qua aliquis ordinis equestris esse declaratur (
StPPP VIII
p. 56,
a. 1382
;
ib.
p. 852,
a. 1400
;et saepius).
c.
poena
kara płacona za niesłuszne naganienie czyjegoś
szlachectwa; multa iis,qui immerito
alicuius nobilem originem in dubium vocaverunt, imposita
StPPP VIII p. 896 (a. 1400) : dixit, quod non esset dignus accipere penam ... m-lem ipsum in milicia vituperando.
PH XXXVII p. 388 (a. 1413) : Andree penam m-em adiudicavimus alias «slachetno)».Ita saepius.
d. sacramentum, verbum
(
DŁUG.
Hist. I p. 437=II
p. 204
ed. nov.
;
AKapSąd II
p. 670,
a. 1494
;et saepius).
B. vir, homo et
abs.
1.
żołnierz,wojownik, rycerz;
miles.
N.
frater
zakonnik zakonu rycerskiego; ordinis
religiosorum contra infideles pugnantium socius
DŁUG. Band. p. 99 : sub quo commendatore erant fratres m-es de ordine Cruciferorum.
2.
a.
osoba należąca do stanu rycerskiego
(szlacheckiego), pochodząca
z rycerskiego (szlacheckiego) rodu, rycerz, szlachcic; qui ad
equestrem ordinem pertinet,nobili loco natus,vir nobilis
KsgGrWp II p. 45 (a. 1394) : Petrus ... demonstravit suam miliciam contra Grzimconem ... quod sibi inpigerat culpam, quod non esset m-is.
KodPol IV p. 109 (a. 1460) : quam ... pacem ... nos ... Kazimirus rex pro nobis et successoribus nostris ... ac principibus ... m-bus, baronibus, proceribus, nobilibus, burgensibus ... promittimus.
DŁUG. Clen. p. 52 : regnum Polonie ... quatuor ... ordines habere consuevit: principum, videlicet m-um seu satraparum, civium et agricolarum.Ita vulgo. Saepe iuxta ponitur miles ( KodWp III p. 497, a. 1380 ; CodVit p. 455, a. 1419 et saepius).
b.
włodyka; nobilis minorum gentium, qui
saepe insigni et
proclamatione carebat
StPPP VI p. 134 (a. 1518) : homo nobilis et m-is.
ArPrawn VII p. 47 (a. 1566) : nec quisquam nobilis aut m-is ... iure non victus a nobis ... in carcerem conici debeat.Cf. MILES I B 3 et MILITIA II B 2.
II.
transl. dzielny,
mężny, odważny; fortis, animosus, audax.