- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
TPaw III p. 408 (a. 1398) : pro metis lapidum de mete ad eius partem.acc. pl. metes: cf. infra 55 et
StPPP VIII p. 367 (a. 1394) : deposuit gramina de prato per metes.]
I.
propr.
1.
znak graniczny; signum
terminale
KsgHenr p. 59 : qui m-as in arboribus ... secando assignarent.
KodMp II p. 232 (a. 1316) : tilia ... est m-a atque gadis.
DokMp I p. 255 (a. 1392) : usque ad m-es, qui nuncupantur «kryze».
Ksg Maz I p. 68 (a. 1407) : misimus preconem ... videre m-as uel signa wlgariter «sznaki».Intellegitur praec.
a.
słup; columna,
palus,
v.
gr. ferrea (
GALL
p. 17,1).
b.
kopiec (ziemny lub z kamieni);
tumulus e terra vel lapidibus
exstructus
DokPaul p. 26 (a. 1382) : septem m-e terree fosse et erecte, ubi limites inter ... monasterium et ... civitatem terminantur.
TPaw III p. 408 (a. 1398) : pro m-is lapidum.
StPPP II p. 432 (a. 1437) : destruxit ... monticulos seu m-as (ed. -a) alias «cobcze sute».
c.
wzniesienie (lub obniżenie) terenu, nasyp (lub
wąwóz); locus editus (vel depressus), agger (vel vallis)
KsgGrWp I p. 13 (a. 1386) : pro fundacione m-arum wlgariter «vyazd».
StPPP III p. 119 : per m-as, aggeres aliaque signa notabilia, quae vulgari nostro «vjazdy» appellantur.
Visit. p. 717 (a. 1549) : inter hos agros est m-a seu alias«smug».Apponitur voci gades:
AGZ XIX p. 72 (a. 1488) : m-as gades alias «vyazdy» ... pro graniciebus renovare.
d.
miedza, ścieżka (między polami); semita inarata inter agros
DokMp I p. 205 (a. 1380): locare ... kmetones unum circa alium vicinum m-a ad m-am (ed. meta).
KsgGrWp II p. 167 (a. 1399) : omnes m-as et stratas vulgariter «stcze y droghy».
PrPol p. 146 (a. 1410) : habent terminum ... ad signandum m-as vulgariter «naznamionowacz miedze».
PP V p. 103 (a. 1428) : vsque ad m-am Falkonis wlgariter «do medze» ([ita saepius saec.XV)].
StPPP XI p. 142 (a. 1599) : in stadio agri post m-am sive semitam.
N.
locut.
α.
per metas sedere
siedzieć za miedzą, tj.
graniczyć; vicinum esse
OrtWp p. 43 (saec. XV) : sedi ... in agro isto tecum tantum per m-as.
β.
(in imagine)
metas aperire
wytyczać ścieżki, wskazać przejście;
viam monstrare
GALL p. 2,13 : nec de tanta silvarum densitate ignarus vie potuissem exire, ni vestre benignitati placuisset certas mihi m-as interius aperire.
2.
kopa, stóg;
acervus.
N.
locut.
in metas deponere (gramina:
StPPP VIII
p. 367, a.
1394)
.
3.
meta, miejsce oznaczające cel zawodów; terminus in
certamine constitutus.
II.
meton.
(praec.
pl.
)
1.
granica; terminus,
finis.
Additur
granicialis :
KodMp IV p. 152 (a. 1415) : m-a granicialis ... tendit vsque ad gaium.Glossae Pol.
CodPom I p. 564 (a. 1238) : super m-is terrarum ... que «graniza» dicuntur.
KodMp II p. 139 (a. 1276) : m- as ... ville, que «granice» wlgariter nuncupantur (cf. GLcerv p. 621).
AGZ III p. 246 (a. 1483) : prout pratum se in m-is suis habet alias «w szrankach».
Iuxta posita
circumferentiae (
CodSil(M) III
p. 126,
a. 1226),
gades (
KodMp I
p. 75, a.
1262
et saepius), granicies (
DokMp VI
p. 4, a.
1386)
.
Constr.
a.
sq.
gen.
,
v.
gr. regni Poloniae (
AKap
Sąd II
p. 908, a.
1462)
, Russiae et Hungariae (
StPPP III
p. 21
),
item oppidi (syn. fores:
AKap Sąd II
p. 938, a.
1504).
N.
opt.
locorum
explicat
VITELO Opt. p. 268 : m-am locorum dicimus, ut in speculis sphericis, punctum uel lineam, ultra quam imagines non uidentur.
b.
sq.
cum:
KsgHenr p. 37 : habuit ... m-as cum claustro ex ea parte, qua nunc Munsterberk consistit.
c.
sq.
de
(c.
nomine loci),
v.
gr. de Baldrzychow (
DokSul
p. 321, a.
1233)
, de Rudzye (
DokMp IV
p. 27,
a. 1292)
, de Straszow (
DokSul
p. 351, a.
1357)
,
cett.
d.
sq.
inter:
DokSul p. 349 (a. 1353) : inter cmetones de Barkowice et illos de Kolo posuimus m-as certas.
KsgMaz I p. 46 (a. 1405) : pro m-is inter hereditates.Ita saepius.
e.
sq.
nomine hominis
StPPP XI p. 75 (a. 1489) : ager situs inter m-am Adam Sthyrkowyecz et inter m-am Korczel.
f.
sq.
adi.
,
v.
gr. Polonicales (
ArHist XI
p. 418, a.
1422),
item
sq.
adi.
Pol.
(a nomine hominis
derivato)
StPPP XI p. 80 (a. 1496) : quod agrum iacet inter m-as ex una Lyszkowska et ex alia parte Idraszkowszka.
Iuncturae verbales selectae
α. metae exsistunt
(
DokMp V
p. 148,
a. 1413)
, tendunt (
KodMp IV
p. 152,
a. 1415
; se extendunt:
TArch
p. 25
).
β. metas constituere (
CodSil(M) I
p. 282,
a. 1204-1214),
facere (
KsgHenr
p. 59
)
, ponere (
ib.
et
DokSul
p. 349,
a. 1353)
, signare (
PrPol
p. 146,
a. 1401),
item habere (cum aliquo, cf.
).
γ.
metis circumcingere (
KodMp II
p. 190,
a. 1293)
, communire (certis et legitimis:
KsgHenr
p. 40
)
, limitare
2.
obszar, teren (zawarty w granicach); ager (terminis
circumscriptus)
,
v.
gr. remotiores (
KodPol I
p. 350, a.
1492).
III.
transl.
1.
(praec.
pl. ) granice,
zakres; fines,
v. gr. officii (
ArHist VIII
p. 362, a.
1501)
, veritatis (
Tom. VI
p. 61, a.
1522).
N.
locut.
metam (-as)
excedere
przesadzać;
i. q. modum (saec.
XV).
2.
cel;
finis.
N.
phil. cel
(polegający na wprowadzeniu w błąd w rozumowaniu sofistycznym);
finis (id est deceptio respondentis in
argumentatione sophistica)
GŁOG. ExLog fol. M IVa : finis disputationis sophistice vocatur m-a secundum metaphoram et similitudinem, sicut enim in rebus realibus m-a est vltimum et finis, in quem sagittans dirigit sagittam, ita in disputatione sophistica m-a est vltimum et finis intentus, ad quem opponens nititur ducere respondentem, vt inde consequatur victoriam et vanam gloriam.
Ib. infra m-a est inconveniens aliquod, quod si respondens incurrit, creditur esse conclusum.
Ib. infra secundum Philosophum in textu quinque sunt m-e, scilicet m-a redarguicionis, falsi, inopinabilis soloecismi et nugacionis (cf. WROCŁ. Dial. fol. I VIb).
3.
koniec, kres;
terminus extremus,
v.
gr.
vivendi (
VAdAnt
p.
16,4)
, laboris (
HUSSOW.
p. 35, v. 710
).
Additur per
abundantiam
termini :
GALL p. 38,11 : hactenus Bolezlaui Magni laudibus termini m-am inponamus.
N.
locut.
metam (-as) (im)ponere, v.
gr.
laudibus (cf.
),
furoribus (
PP II
p. 57,
a. 1453)
; simili sensu statuere (
NIC.POL.
p. 68,
v. 373
;
Tom. XIII
p. 36, a.
1531).
;
4.
szczyt, punkt
kulminacyjny;
culmen.
Dicitur
perfecta (
CantMAe I nr 30, v. 7a, 2, saec. XIV),
item pessima
(salutis:
NIC. BŁ. Serm. II
p. 299
)
.
IV.
(singulare) przyczyna, powód?
causa?
AGZ XV p. 142 (a. 1472) : m-a discidii et dissensionis materia (ed. materca).