Ogólne
Pełne hasło
Więcej

LABES

Gramatyka
  • Formylabes
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -is
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajżeński
Znaczenia
  • I. propr.
    • 1. lapsus, casus.
    • 2. + temporis decursus
  • II. transl.
    • A.
      • 1. calamitas, pernicies, exitium.
      • 2. deminutio, detrimentum, damnum
      • 3. macula, vitium.
    • B.
      • 1. morbus, pestis.
      • 2. dedecus, peccatum, ignominia.
        • α.
        • β.
        • γ.

Pełne hasło

LABES, -is f.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • A.
I. propr.
1. zawalenie się, upadek; lapsus, casus.
2. temporis upływ czasu; decursus
PommUrk II p. 194 (a. 1268) : cum ... per lapsum temporis humana ratio sortiatur locum obliuionis et cum 1-e temporis omnia euanescant.
KodMp III p. 354 (a. 1384) : ea, que fiunt in tempore, 1-e temporis in obliuionis precipitium (ed. percipiture) deferuntur.
Cf. Th. VII 2,769,44 sqq.
II. transl.
A.
1. zguba, ruina, klęska; calamitas, pernicies, exitium. Meton. de re perniciosa, v. gr. oxygonorum (i. aculeorum ferreorum DŁUG. Hist. I p. 79=I p. 138 ed. nov.).
2. szkoda, strata, uszczerbek; deminutio, detrimentum, damnum, v. gr. sui honoris ( Tom. VIII p. 302, a. 1526) vel nominis ( Inst. p. 115 ).
3. plama, skaza, wada; macula, vitium.
B.
1. choroba, zaraza; morbus, pestis.
Additur gen. explicat., v. gr.
leprae (CantMAe I nr. 13, v. 4a, saec. XIV) Meton. (de homine) zakała; lues (saec. XV-XVI). Saepius in imagine haeresis (haeretica) et abs. : herezja; haeresis (saec. XV) . Occ. słabość, niemoc; debilitas
NIC. BŁ. Serm. II p. 50 : mihi in sensu 1-es est, in intelligentia stupor, in sermone vero non iam infirmitatem sed silentium confiteor.
2. zmaza, grzech, hańba; dedecus, peccatum, ignominia. Additur criminis, peccati sim. Simili sensu per abundantiam labis reatus ( CantMAe I nr. 5, v. 5a, saec. XIII).
Definitur gen. , v. gr.
adulterii, carnalitatis sim. ( DŁUG. Op. p. 24 et saepius), ignobilitatis (i. originis ignobilis RHist III p. 80, a. 1559), item proprietatis (apud religiosos
DŁUG. LibBen III p. 4 ). Iuncturae verbales ad I-II:
α. labi tradere (aliquid: FROVIN. p. 74, v. 12 ).
β. labem contrahere ( Inst. p. 115, cf. Th. VII 2,772,17), percipere ( Concl. p. 120, a. 1513) , item aspergere (alicui: IurMas III p. 112, a. 1537) , cf. Th. VII 2,772,3); opp. abigere ( PAUL. CR. p. 121, v. 11 ), deponere ( RHer III p. 80, a. 1559) .
γ. labe se (co)inquinare ( DŁUG. LibBen III p. 4 ; AKapSąd II p. 676, a. 1495, ;cf. Th. VII 2,771,53), conspergi ( ArHist V p. 281, saec. XI ex. ; respergi: AKapSąd II p. 859, a. 1530) , deformari ( KodUJ I p. 190, a. 1439) , gravidari ( DŁUG. Op. p. 24 ) , infici ( CodEp II p. 176, a. 1424) , nigrari ( IO. VISL. p. 223, v. 27 ), pollui ( DŁUG. Hist. IV p. 307, cf. Th. VII 2,771,39 sq. ; 772,42,57); opp. labe abstergi (peccatorum: ArHist XI p. 170, saec. XV) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)