Ogólne
Pełne hasło
Więcej

IMPONO

Gramatyka
  • Formyimpono, inpono, imponens
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ere, -posui, -positum -ntis
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajmęski
Znaczenia
  • I. propr.
    • A.
      • 1. inferre, indere
        • a.
          • α. infundere
          • β. infigere,
          • γ. + pisces (ad) in piscinam i. q. in stagnum immittere
        • b. + aliquem collegio carceribus, cippo, turri collocare, ponere, in carcerem includere, catenis vincire
      • 2. + sertum, infulam capiti merces homines) in (ad) currum, vehiculum, equum scaphis et navigiis caput ad (lanceam) hastam superponere, ingerere,
        • α. + sigillum privilegio apponere, alligere
        • β. + signum (-a) monetae super boves imprimere vel nota inusta signare
        • γ. eccl.+ manum (ordinatoriam)
    • B.
      • 1. + aliquem coram iudicio producere, adducere, in ius vocare (reum)
      • 2.
        • a. + canalia ferrum in campanam frumenta ad acervos ponere, collocare
          • α. + fornacem comburendam i. q. lateribus ad coquendum paratis implere
          • β. + ignem supponere, subicere, accendere
        • b. operire, tegere
        • c. + scriptis, litteris [vel] ad (in) acta, librum conscribere, praec. in commentarios iudicii inscribere, inscribi mandare
  • II. transl.
    • A.
      • 1. praeficere, designare, constituere sim.,
      • 2. iur.+ in possessionem alicuius rei i. q. possessionem alicuius rei alicui dare
    • B.
      • 1.
        • a. + crimen, culpamausum evagationis et levitatem animi errores stilum erroris enormia flagitium furticinium, furtum et spolium falsam criminationem intendere, obicere, criminari;
        • b. i. q. iniungere, infligere, ingerere
          • α. + plagas, poenas paenitentiam
          • β. + minas comminationes minari
          • γ. + necessitatem, vim cogere.
          • δ. + col lectas et contributiones exactiones (in terra
          • ε.
          • ζ. obi.+ iugum, onus;
        • c. mandare, praecipere.
          • α. + sententiae decernere
          • β. + sibi quod quatenus (ut) se obligare
        • d. afferre, inferre
        • e. deludere, decipere, fallere (saec. XVI)
      • 2.
        • a. alicui tribuere, praebere, praestare, dare, indere sim. (fere sine vi necessitatis)
          • α.
          • β. + exitum, finem, modum aliquid perficere, ad finem perducere, alicui rei finem facere.
          • αα. + robur firmitatis litteris
          • ββ. + supremam operam operam dare, studere
          • γγ. + plenitudinem iustitiae ius reddere
          • δδ. + legem qualemlibet suis rebus ad arbitrium administrare
        • b. + memoriam pro anima ad aliquid addere, adiungere, adhibere, se immittere, interponere, participem fieri
        • c. + pecuniam (pro, super aliqua re) impendere, simul ponere, conferre, convertere.
          • α. + scabinale (ius) super aliquid pecuniam iudicio memoriae causa solvere (de eo, qui causam obtinuit)
          • β. + pecuniam bonis immobilibus tutam facere
        • d. iur.+ pretium; circuitionem villae forum annuale iudicium iudicandi modum normam constituere, designare,
        • e. + verba i. q. dicere, perorare
          • α. eccl.+ collectam, orationem dicere, legre, recitare
          • β. nominare, enumerare, commemorare
        • f.
          • α. + damna aliqua re reponere, rependere
          • β. + sacra celebrare
          • γ. + ad aliquid ad aliquid extendere
          • δ. + in aliqua re aliqua re (in)niti, in aliqua re positum esse

Pełne hasło

IMPONO s. INPONO, -ere, -posui, -positum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • N.
[2. sg. ind. perf. act. imponisti:
AGZ XVIII p. 468 (a. 1504) : recepisti ab ipso ... arma ... et imponisti in currum.
3. sg. ind. perf. act. impossuit infra 200,33 et3. sg. con. plp. act. impossuisset:
ArPrawn VIII p. 104 (a. 1409) : nobilis Stanislaus ... crimen rusticatus impossuisset.
Cf. Th. VII 1,650,33. part. perf. impostus:
CRIC. p. 25, v. 111 : qui iuga victricis gestant imposta.
Cf. Th. VII 1,650,36.]
I. propr.
A. sensu strictiore c. vi prp. in vigente
1. umieszczać wewnątrz, wkładać, wstawiać, wprawiać, wtykać; inferre, indere
a. aliquid. In imagine frenum verecundiae ori ( CodVit p. 743, a. 1426).
N.
α. wlewać; infundere, v. gr. vinum vasi ( VITELO Persp. p. 176 ).
β. wbijać; infigere, v. gr. palum (-os) in terram ( SamlUB p. 149, a. 1388 ; KsgŁawKr p. 234, a. 1393) , clavos (in palis: KodTyn p. 284, a. 1434).
γ. pisces (ad) in piscinam wpuszczać do stawu, zarybiać staw; i. q. in stagnum immittere( RachJag p. 378, a. 1408 ; in stagno: APozn II p. 22, a. 1472 ; Visit. p. 386, a. 1512 et saepius).
b. aliquem osadzić, umieścić gdzieś; collocare, ponere, v. gr. collegio ( PommUrk I p. 238, a. 1235) sim.; praec. carceribus, cippo, turri sim.: osadzić w więzieniu, zakuć w kajdany; in carcerem includere, catenis vincire ( AKapSąd II p. 20, a. 1415 ; ib. III p. 334, a. 1514 ; ArPrawn VI p. 195, a. 1554).
Simili sensu
ad (in) captivitatem ( ZabDziej III p. 194, a. 1492) , catenam ( StPPP II p. 520, a. 1443) , cippum ( AGZ XIV p. 361, a. 1453 ; cf. impositio ad cippum: ArHist III p. 255, a. 1415) , truncum ( StPPP VIII , p. 88, a. 1393 ; KsgRachKr II p. 56, a. 1384) , turrim ( APozn II p. 268, a. 1495) sim.
2. kłaść, stawiać na czymś, nakładać na coś, nasadzać, ładować; superponere, ingerere, v. gr. sertum, infulam capiti ( PAUL. CR. p. 43, v. 76 ), merces (etiam homines) in (ad) currum, vehiculum, equum vel scaphis et navigiis ( Dogiel IV p. 247, a. 1526) , caput ad (lanceam) hastam ( CodVit p. 1009, a. 1416 ; DŁUG. Hist. III p. 489 ) sim. Glossa Pol.
ŻupKr p. 537 : qui rumulum i-nit alias «nasipuie».
Praec.
α. sigillum privilegio opatrzyć pieczęcią; apponere, alligere ( KodWp I p. 113, saec. XIII in.in)
β. signum (-a) monetae vel super boves opatrywać znakiem, znaczyć, cechować; imprimere vel nota inusta signare ( AGZ XV p. 124, a. 1471 ; ArPrawn VI p. 196, a. 1554). In imagine de diffamationis nota ( DŁUG. Hist. IV p. 349 ).
γ. eccl. manum (ordinatoriam) de ordinandis sacerdotibus et episcopis
AKapSąd III p. 266 (a. 1499) : haereticum manu ordinatoria sibi non i-ta missas celebrasse.
N.
extremam (summam) alicui rei doprowadzić do końca, wykańczać; finire. Opp. manus violentas in aliquid zagrabić coś; vi auferre, occupare
ZABOR. Tract. p. 66 : principes ... ad bellum exeuntes ... violentas in Christi patrimonium i-unt manus.
Constr. ad
1—2: a. sq. dat. b. sq. abl. c. sq. ad vel in c. acc. (rarius c. abl. ). d. sq. super c. acc. vel abl.
B. sensu latiore (evanida fere vi prp. in)
1. aliquem sprowadzić, dostawić kogoś do sądu, postawić przed sądem (jako winowajcę); coram iudicio producere, adducere, in ius vocare (reum)
StPPP VIII p. 234 (a. 1457) : actor postulavit ... hospitem domus ... cum iure, ut eum posset i-re alias «ynbrengyn» (Germ. cf. ib. infra postulans super ipsum ius, ut eum posset i-re cum furticiniis.
2. aliquid
a. kłaść, zakładać, układać, zastawiać; ponere, collocare, v. gr. canalia ( Concl. p. 202, a. 1535 ; RachWaw p. 435, a. 1565) , ferrum in campanam ( CracArt II p. 557, a. 1540) , frumenta ad acervos ( Visit. p. 441, a. 1512) , fundamenta et primarium lapidem (ecclesiae: CRIC. in Tom. XIV p. 417 ) , gulgustra (in verticibus picinae: KodKKr II p. 444, a. 1419) , tegulas ( ZabDziej II p. 162, a. 1484) sim.
N.
α. fornacem comburendam wypełnić piec cegłami w celu ich wypalenia; i. q. lateribus ad coquendum paratis implere
KsgKaz p. 122 (a. 1379) : si dictus Peschko fornacem non i-ret conburendum, tunc ... Nicolaus est primus executor super lateres in horreo existentes.
β. ignem podłożyć ogień, podpalić; supponere, subicere, accendere
Lites I p. 209, a. 1339 : testis vidit ignem i-tum per eos in dicta terra.
b. pokryć; operire, tegere
RachWaw p. 385 (a. 1548) : sociis ... tecta tegulis i-ntibus.
Ib.
p. 434 (a. 1565) : muratoribus ... pavimentum tegulis i-ntibus.
Glossa Pol.
RachWaw p. 376 (a. 1547) : qui altanam ... i-bant asseribus alias «pokładali».
c. scriptis, litteris [vel] ad (in) acta, librum sim.: zapisać, wpisać, zwł. do akt; conscribere, praec. in commentarios iudicii inscribere, inscribi mandare
PommUrk I p. 369 (a. 1248) : quorum fidelium nomina ... presenti scripto duximus i-nda.
Ib. III p. 89 (a. 1290 : ne, quod pie agitur, tollatur a memoria ... i-i litteris est consuetum.
ArHist X p. 174 (a. 1406) : de ... bonis ... racionem facere ... et ... conscribere et i-re ad registrum ... civitatis.
KodUJ II p. 10 (a. 1442) : sententia arbitralis ... ad acta nostra i-ta.
Ita saepius. Cf. Th. VII 1,655,79.
II. transl.
A. aliquem
1. ustanawiać kimś, wyznaczać, wysuwać na jakieś stanowisko; praeficere, designare, constituere sim., v. gr. fideiussorem (alicui) pro aliquo (aliqua re), praec. sq. dupl. acc.
N. constr. sq.
ad : AAlex p. 244 (a. 1503) : dux ... decreverat ... suum natum ... ad magistratum Ordinis ... i-re.
2. iur. in possessionem alicuius rei wprowadzić w posiadanie czegoś; i. q. possessionem alicuius rei alicui dare Tom. VIII p. 95 (a. 1526) : eundem Ebrehardum ... in corporalem ... possessionem villarum ... prefate civitatis ... induci et i-i volumus. KodUJ IV p. 163 (a. 1535) : praelatos et canonicos per nos ... institutos in et ad realem ... possessionem praelaturarum et canonicatuum ... inducatis et i-atis.
N. locut.
in cautionem fideiussoriam ręczyć za kogoś; pro aliquo spondere ( KsgGrWp I p. 107, a. 1391).
N. tamen sensu diverso:
wziąć jako rękojmię; pignus capere AGZ XIX p. 40 (a. 1479) : quem colonum importavit et ibi ipsum in caucaionem fideiussoriam i-uit alias «obro/czyl» sibi ipsum appropriando violenter (cf. supra II 279,4 sqq. ).
B. aliquid alicui
1. de rebus malis (vel molestis)
a. crimen, culpam przypisywać komuś coś, zarzucać, fałszywie oskarżać; falsam criminationem intendere, obicere, criminari; item ausum evagationis et levitatem animi ( MARTIN. OP. Marg. fol. o 3a), errores ( id. Chr. p. 169 ; item stilum erroris ib. p. 151 ) , enormia ( SSrSil I p. 306, a. 1482) , flagitium ( ChrPP p. 498 ) , furticinium, furtum et spolium ( StPPP II p. 127, a. 1401 et saepius), incantationem (augurium, maleficium: AKapSąd III p. 370, a. 1477) , infamiam ( CodVit p. 194, a. 1409 ; Lites II p. 231, a. 1412) , periuria et proditiones ( Dogiel IV p. 145, a. 1454) , traditiones ( PommUrk I p. 55, a. 1179) , vituperium ( TPaw III p. 234, a. 1392 ; ib. VII p. 317 , a. 1423) sim. Occ. in bonam partem aliquid boni (divinae dispensationi: MARTIN. OP. Serm. p. 473 nlb. ).
N. locut.
ad contumeliam (pro culpa) poczytywać za obrazę (winę); i. q. pro contumelia (culpa) habere, imputare DŁUG. Hist. III p. 99 : Boleslaus ... in omnes saevit et canonico et civi pro culpa i-ns, quod etc. Ib. V p. 82 : neque ... archiepiscopus ad contumeliam sibi i-at, si locum inferiorem tenere cogatur. Indicatur cui? sq. dat. vel ad (super c. acc. ) ArHist VIII p. 350 (a. 1499) : qui temeritatem suam ad me vellent i-re etc. AGZ XVIII p. 444 (a. 1502) : i-isti super eum calumniam, quod tibi faceret ... violenciam. StPPP XII p. 211 (a. 1538) : in his omnibus rebus, quas ad ipsum i-bat, iustificatus est omnibus. Indicatur quid? sq. acc. vel enunt. c. quod: MARTIN. OP. Serm. p. 417 nlb. : qui lupus i-uit agno, quod turbaret ei aquam. MPH II p. 842 (saec. XIV med.med) : i-batur ... eidem episcopo, quod ipso procurante fuisset facta strages ... in Lublin. DŁUG. Op. p. 21 : i-ndo illi, quod ex parte sortis tenuis ... ortus foret. Ita saepius.
b. nakładać, wymierzać, narzucać, obarczać; i. q. iniungere, infligere, ingerere
α. plagas, poenas sim.; item paenitentiam ( StSyn III p. 7 ; AKap Sąd III p. 23, a. 1466 ;et saepius). Glossa Pol. RFil XXIV p. 75 (a. 1416) : plagis i-tis abierunt «a sbiwsi gi odesli go».
N. locut.
aliquem in sententiam excommunicationis obłożyć ekskomuniką; i. q. excommunicare ( ZabDziej II p. 504, a. 1489).
β. minas comminationes rzucać pogróżki; minari( UrkBBr p. 158, a. 1285 ; JANKO p. 740 ; AKapSąd III p. 228, a. 1429 ;et vulgo).
γ. necessitatem, vim zmuszać kogoś do czegoś; cogere.
Constr. sq. enunt. fin. c.
ut vel ne.
δ. col lectas et contributiones ( KodMp IV p. 59, a. 1398 ; ib. p. 506, a. 1450 et saepius), exactiones (in terra : KodWp II p. 58, a. 1292 ; super villas: KodPol I p. 293, a. 1416 et saepius), onera ( CodEp III p. 442, a. 1497 ; ArHist X p. 60, a. 1534) , servitia bellica ( RHist IX p. 258, a. 1456) , solutionem seu taxationem ( DokKujMaz p. 125, a. 1298) sim.
ε. condicionem, legem, servitutem; item definitivam sententiae (in aliquo: AGZ XII p. 22, a. 1437) , dispositionem ( CodVit p. 735, a. 1426) , iuramentum ( ArPrawn II p. 117, saec. XIV med.med).
ζ. iugum, onus; item omisso obi. CALLIM. Hist. p. 16, 12 : licet ... intellegerim plus mihi i-i, quam quod aptissime ferrem.
c. nakładać na kogoś obowiązek, polecać, nakazywać; mandare, praecipere.
Additur quasi abundanter
mandando infra 39 .
N.
α. sententiae postanowić, uchwalić, orzec; decernere TPaw VII p. 34 (a. 1418) : domini pro omnibus rebus et causis sentencie i-erunt ita, quod nullus alterum ... debet incomodare.
β. sibi zobowiązać się; se obligare ARect I p. 521 (a. 1514) : partes reconciliacionem mutuam ... sibi fecerunt et, quod neutra parcium se peramplius de triumpho uel malicia iactitet, i-erunt. Indicatur obi. sq. inf. NIC. BŁ. Serm. I p. 107 : medicus i-it infirmo abstinere a cibo. ZabDziej II p. 422 (a. 1487) : cui dominus super contractu de cetero fiendo abstinendum fore i-uit. Ita saepius. sq. enunt. c. quod : CodVit p. 333 (a. 1415) : ambasiatores ... transmisimus i-ndo ipsis, quod eosdem ... informarent etc. sq. enunt. obi. c. quatenus (ut) ArHist XII p. 281 (saec. XIV) : omnibus ... i-ns, quatinus eandem reverenciam ... priori debitam inpendatis. Ib. p. 299 (a. 1371) : tenore presencium vobis i-o, quatinus fratrem Martinum ... de carcere absolvatis. CorpJP III p. 53 (a. 1507) : omnibus ... strictissime mandando i-at, ut etc. Ita saepius.
Praec. iur. t. t.
perpetuum silentium alicui (super aliqua re) zobowiązywać (o sądzie) w wyroku końcowym przegrywającego do wieczystego milczenia dla uniknięcia ponownego wszczynania sprawy już osądzonej; alicui interdicere, ne ius suum denuo vindicet, adversarium in ius vocet KodPol I p. 59 (a. 1251) : Misliborius ... de prafata hereditate una cum posteris abjudicatus est, perpetuo ipsis super eiusmodi actione silencio i-to. Ib. II p. 13 (a. 1286) : palatino sentenciam proferente, ita videlicet quod... episcopo dictam villam adiudicavit, parti adverse silencium perpetuum i-ndo. Ita vulgo usque ad saec. XVI. Glossa Pol. GLb p. 95 : silentium i-re «zawrzeć vsta». Occurrit etiam extra textus iur. sensu solito.
Constr.
a. sq. ab : AKapSąd III p. 9 (a. 1452) : petens sibi silendum i-i ab ulteriori impedimento. b. sq. contra : StPPP VIII p. 310 (a. 1389) : Sbigneus ... citauerat reictam ... cui silencium contra ipsam i-uimus pro debito. c. sq. in c. abl. KsgŁawKr p. 165 (a. 1391) : ipsi ... Woytkoni in ... arrestacione silencium perpetuum i-ndo. d. sq. inter: TPaw IV p. 568 (a. 1393) : inter ipsos perpetuum silencium i-imus sub vadio quadraginta marcarum. Ib. VII p. 34 (a. 1418) : pro ceteris domini omnibus i-erunt inter ipsos perpetuum silencium. e. sq. pro : KodMp IV p. 100 (a. 1405) : Nicolao ... perpetuum silencium i-ntes pro eadem villa. f. sq. super c. abl. ut supra vel c. acc. DokMp IV p. 60 (a. 1336) : ipsis ... super inpeticionem eiusdem ville perpetuum silencium i-ntes.
d. sprowadzać, powodować; afferre, inferre KodLit p. 161 (a. 1413) : alijs calamitatibus, quas nobis i-unt ... nos moueri. CodEp III p. 42 (a. 1450) : mutilacio ... irregularitatem i-it mutilanti.
e. (sq. solo dat. ) podejść, oszukać, zwieść; deludere, decipere, fallere (saec. XVI).
2. de rebus bonis vel mediis
a. dać, nadać, udzielić komuś czegoś, obdarzyć czymś; alicui tribuere, praebere, praestare, dare, indere sim. (fere sine vi necessitatis), v. gr. libertatem; item absolutionem ( KH XV p. 463, a. 1420) , consolationem ( NIC. BŁ. Serm. I p. 274 ) , constitutiones et statuta ( ArPrawn IV p. 221, saec. XIV med.med) , decus (narrationi: DŁUG. Op. p. 5 ) , favorem (et operam: Tom. XVI 2 , p. 96, a. 1534) , nobilitatem ( NIC. BŁ. Serm. II p. 117 ) , subsidium ( ConcPol X p. 427, a. 1446 ) sim.
Praec.
α. nomen (personis vel rebus).
N. constr.
a. sq. nom. pro acc. b. sq. ab.
N.
part. praes. loco subst. imponens,, -ntis m. ten, kto nadaje imiona, nazwy; vocabulorum impositor (cf. s. v. ) GŁOG. Don. fol. B IVa : grammatica ... positiua ... est eorum, que a voluntate primi impositoris dependent; impositio enim vocabulorum est ad placitum et voluntatem primi i-ntis.
β. exitum, finem, modum sim.: zakończyć, wykończyć, położyć kres czemuś; aliquid perficere, ad finem perducere, alicui rei finem facere.
Eodem sensu
extremum actum (fabulae: Tom. V p. 253, a. 1520) , colophonem ( supra II 615,16 sqq.), effectum (meliorem: AGZ XI p. 475, a. 1462) , terminum (metam termini: GALL p. 38, 11 ; FormJ p. 8 ). ;
N. locut.
αα. robur firmitatis litteris i.q. ratum habere, confirmare ( PommUrk IV p. 151, a. 1304 ; ib. V p. 89, a. 1313 ; perpetuum: AUnii p. 68, a. 1413 et saepius).
ββ. supremam operam dokładać starań, starać się; operam dare, studere DECIUS p. 100 : quamque nationem ... ut ... famam gloriamque augeret, supremam i-isse operam.
γγ. plenitudinem iustitiae wymierzyć sprawiedliwość; ius reddere AGZ XIX p. 561 (a. 1496) : granicies ... limitetis ... iusticie ... plenitudinem partibus i-ndo.
δδ. legem qualemlibet suis rebus rozporządzać dowolnie, dysponować; ad arbitrium administrare AGZ III p. 36 (a. 1366) : cum sit licitum cuilibet et facultas rebus suis legem i-re qualemlibet.
b. dodać, dołączyć, załączyć; addere, adiungere, adhibere, v. gr. memoriam pro anima ( KodUJ II p. 141, a. 1454) sim. Occ. refl. ad aliquid włączać się w coś, brać w czymś udział; se immittere, interponere, participem fieri KsgPrzem I p. 283 (a. 1441) : Nicolaus ... impulsauit iuridice Katerinam ... ob debitum sui ... viri, insuper boni homines ad hoc se i-erunt et sic conposuerunt, quod etc.
Simili sensu intrans.
AGZ XI p. 251 (a. 1444) : si non concordabunt, tunc ... Chabri fuit nuncius ex parte domini Iohannis et dominus Leonardus ... i-uit alias «wloszyl sze w to/ rzecz» ex parte domini castellani.
c. pecuniam (pro, super aliqua re) łożyć, dawać jako wkład, wpłacać, obracać, przeznaczać na coś; impendere, simul ponere, conferre, convertere.
N. constr. sq.
apud : CracArt I p. 43 (a. 1407) : Judei ... i-erunt apud dominos consules 3 marcas ... pro predictis 31/2 marcis.
Praec. iur.
t.t.
α. scabinale (ius) super aliquid składać opłatę na rzecz sądu, tzw. pamiętne (o osobie, która proces wygrała); pecuniam iudicio memoriae causa solvere (de eo, qui causam obtinuit) ZabDziej I p. 118 (a. 1490) : molendinator ... inpossuit ius scabinale. StPPP XII p. 211 (a. 1538) : in his omnibus rebus ... Matthaeus iustificatus est omnibus ... pars vero adversa ... succubuit generoso domino ... tres marcas culpe, super quod Matheus scabinale i-uit.
Simili sensu
suo grosso groszem dla pamięci obkładać, tj. wpisać do ksiąg StPPP XII p. 352 (a. 1430) : Iacobus et Anna ... acceperunt totalem solucionem ... et ipse Stanislaus ... suo grosso i-uit sive induxit ad acta. Ita saepius.
β. pecuniam ulokować, ubezpieczyć wierzytelność na majątku nieruchomym; bonis immobilibus tutam facere StPPP II p. 352 (a. 1430) : Elizabeth ... recipiens pecunias ... super hereditate alicubi i-re debebit. AGZ I p. 29 (a. 1462) : Catharina ... recepit mille marcas de bonis mariti sui prioris et easdem importat et i-uit in et super bona sua paternalia. StPPP II p. 707 (a. 1465) : domina Margaretha ... dictam summam in certa bona hereditaria i-re debet. Ita saepius ib.
d. naznaczyć, wyznaczyć, ustalić; constituere, designare, v. gr. pretium; item circuitionem villae ( KodMaz(K) p. 182, a. 1216—17 ), forum annuale ( AGZ IX p. 83, a. 1461 ; CapSl p. 5, a. 1504) , iudicium ( ZabDziej IV 1 , p. 49, a. 1551 ; iudicandi modum : ArPrawn IV p. 538, a. 1423) , normam ( StPPP III p. 9 ) , taxam (proventuum: KodUJ IV p. 133, a. 1534) ; praec. iur. vadium (vadimonium, poenam vallatam) inter aliquos ( TPaw III p. 355, a. 1396 ; AGZ XVII p. 242, a. 1487 ; ARect I p. 489, a. 1508 et saepius; sed etiam sq. in (super) c. acc. CorpJP IV p. 53, a. 1523 ; ArPrawn I p. 269, a. 1553).
N.
aliquid in vadio dać w zastaw; i. q. pignus dare ARect I p. 271 (a. 1489) : decem florenos ... restituere ... sub amissione octo librorum sibi i-torum in vadio.
N. constr. sq. dupl. acc.
ZabDziej IV 1 , p. 41 (a. 1550) : terminum hinc discedendi feriam quintam proxime venturam ... i-erunt.
N. pass.
być wartym, ocenianym; aestimari, valere Tom. V p. 391 (a. 1521) : que gemma i-i solebat XXIV milibus et inde ... pluris valere potest. Ib. infra gemma istic commodius vel vendi vel i-i potest, ubi major est gemmarum estimatio.
e. verba sim.: mówić, wypowiadać, przemawiać; i. q. dicere, perorare *CodVit p. 979 (a. 1409) : nuncios suos ad magistrum destinavit ad inquirendum ... utrum pacis unionem ... non vellet diucius servare, quia ... commendator talia verba sibi i-uit. KsgSądWar p. 26 (a. 1449) : iste ... i-uit in os suum dicens etc.
N. explicationem
GŁOG. Alex. I 2, fol. Ii IVb: condonari significat orare siue i-re, quod etiam dicitur perorare.
Praec.
α. eccl. collectam, orationem odmawiać, recytować; dicere, legre, recitare KodWp III p. 19 (a. 1352) : oracione in quibuslibet horis pro salute nostra ... i-ta speciali. Ib. p. 161 (a. 1360) : pro anima sua collectas in missis ... i-re sit obligatus.
β. wymieniać, wyliczać; nominare, enumerare, commemorare KodWp II p. 456 (a. 1334) : inclusis eciam ... ducibus ... i-tis nominatim iam dictis treugis et expressis.
f. singularia
α. damna aliqua re wyrównać, wynagrodzić, zwrócić; reponere, rependere KsgMaz II p. 27 (a. 1424) : si dampnum fecit in ... siligine, tunc eodem frumento dampna eciam i-at.
β. sacra sprawować ofiarę; celebrare CRIC. p. 119, v. 16 : sic congeris aurum et sacra i-is sic, scelerate, bona.
γ. ad aliquid odnosić do czegoś, rozciągać na coś; ad aliquid extendere ArPrawn IV p. 303 (saec. XIV med.) : furtum esse declaramus, id ipsum ad receptionem feni i-ntes extendentes.
δ. pass. in aliqua re polegać na czymś, zasadzać się, opierać; aliqua re (in)niti, in aliqua re positum esse GŁOG. Don. fol. M 7a : res verbi i-ta est in indicatiuo, sicut ... res nominis i-ta est in nominatiuo.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)