- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- K.
I.
propr.
et meton.
1.
ludzki, tj. dotyczący ludzi, należący
do ludzi, ludziom
właściwy; qui ad homines pertinet,
hominum est (saepe pro gen.
subi. , rarius pro
gen.
obi. ).
Occ.
abs. loco
subst.
humanus,,
-i
m.
człowiek;
homo.
2. res et
abs.
humana,,
-orum
n.
a.
sprawy ludzkie, dola, los ludzki; condicio (for
tuna)
hominum.
b.
życie ludzkie (na ziemi), stąd: ziemia, świat;
hominum vita (in hoc mundo), inde: hic mundus, haec terra.
Locut.
frequentiores
α. in humanis agere, exsistere,
vivere (
KodKKr II
p. 84, a.
1381
;
KodMp IV
p. 208,
a. 1423
;
CodEp II
p. 50, a.
1450
et passim; simili sensu vitam agere, ducere:
KsgŁawKr
p. 195,
a. 1392
;
AKapSąd III
p. 307,
a. 1516).
Opp.
vitam suam ab
humanis terminare (
StPPP II
p. 247,
a. 1420)
,
item humanis (rebus) absumi, exui (syn. vitam
temporalem pro aeterna
commutare:
CIOŁ.
Lib. I
p. 60
;
DŁUG. LibBen
I
p. 189
;
id. Hist. II
p. 256 = III
p. 284
ed. nov.
;et saepius), (ab) humanis (dis-, ex-, se-) cedere (
AGZ XII
p. 212,
a. 1452
;
PP II
p. 175,
a. 1453
;
AAlex
p. 435,
a. 1504)
, humana pro caelestibus commutare (
Dogiel I
.
p. 119,
a. 1512).
β.
in humanis agi
i. q. in hoc mundo
KodMp II . p. 292 (a. 1313) : ea, que in h-is aguntur opera ... h-a effluunt memoria.
II.
transl.
1.
de hominibus
a.
właściwy (dobrej) naturze człowieka, ludzki, życzliwy, humanitarny,
szlachetny;
naturae hominum proprius, comis, mitis, clemens,
benignus.
Glossa
Pol.
GLb p. 49 : h-us «lyvszsky».
Inde
α.
szczodry, hojny;
munificus,
liberalis.
β.
gościnny;
hospitalis.
N.
constr. sq.
in
c.
acc.
DŁUG. Hist. I p. 48(= I p. 108 ed. nov.): Polonorum nobilitas ... in advenas et hospites h-a et benigna.
Ib. p. 154 (= I p. 217 ed. nov.): Prutheni in hospites liberales et h-i.Cf. Th. VI 3094, 15.
b.
uczciwy, rzetelny; honestus,
ingenuus.
N.
verbum :
AGZ XVII p. 331 (a. 1496) : quam summam pecunie dixisti verbo bono h-o et sibi se subdidisti solvere.Cf. HUMANITAS II 3.
c.
wykształcony, wytworny, wykwintny; eruditus, doctus,
urbanus, politus.
2.
de rebus: świecki;
i. q. saecularis (opp.
divinus, sacer)
KodPol II p. 850 (a. 1433) : divinarum et h-arum auctoritas scripturarum illorum regimen principum recomendat.
DŁUG. LibBen I p. 452 : custodiam ... tenet nunc Iohannes ... vir in sacris litteris et h-is optime eruditus.
Id. Op. p. 3 : tu Pierii vir spiritus et sacra atque h-a colens studia.Cf. Th. VI 3085,30 sqq.