- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- N.
I.
propr.
1.
zegar mechaniczny
wieżowy (później także
domowy); instrumentum mechanicum horae indicans, praec. in
turri collocatum, postea etiam
minus, quod domi asservabatur
BreslUB p. 211 (a. 1367) : faber promisit, quamdiu viuet, respicere h-um magnum ciuitatis et procurare ... quod non peioretur.
Ib. p. 215 (a. 1368) : ciues Oppauienses ... composuerunt pro vno forti atque valenti h-o apud eos ... instaurando etc.
KsgKaz p. 198 (a. 1387) : super o-o aut campana dedimus II marcas.
KsgRachKr II p. 291 (a. 1390) : distributa ... super h-o.Ita vulgo. Glossae Pol.
ZabDziej II p. 410 (a. 1487) : h-um dictum «compas».
GLcerv p. 584 : h-um, horarum ratio, «zegar».
Praec.
a.
distinguuntur horologiorum genera
α.
super (in) turri :
KsgRachKr II p. 305 (a. 1393) : h-o super turri Beate Virginis.
AKap p. 245 (a. 1519) : h-o in turri circa ecclesiam.
β.
cum excitatorio (suscitario)
CracArt I p. 176 (a. 1464) : Leonardus horalogista de Cracovia h-um cum excitatorio, alias «z pobudka» dudum reparatum et solutum ... plebano ... restituere se obligavit.
Ib. p. 182 (a. 1466) : Leonardus horologista ... obligavit se novum h-um cum suscitario ... comperare.
AKapSąd I p. 645 (a. 1521) : h-um cum excitatorio.
CracArt II p. 346 (a. 1537) : item h-um ferreum cum excitatorio.
b.
locut.
ad temporis spatia
indicanda spectantes
α.
excussio horologii
upłynięcie wszystkich (24) godzin
tzw. zegara włoskiego, tzn. ok. pół
godziny po zachodzie słońca; punctum temporis, quod fit
exactis omnibus 24 horis
horologii Italici, i. e. media fere hora
post solis occasum
(cf.
supra III 995,55 sqq.
horarum EFFLUXUS)
StPPP II p. 359 (a. 1431) : Petrus ... usque ad occasum solis et excussionem o-ii expectatus non venit.
β.
medium
tzw. półzegarze, tarcza zegara podzielona na 12
(a nie 24) godziny; cuius orbis duodecim (non
24) numeris circumscriptum
est
CodSil XI p. 37 (a. 1489) : infra horas quintam et sextam iuxta motum medii h-ii ... exalavit spiritum.
KH XVII p. 414 (a. 1519) : electus est imperator Carolus Hispaniarum rex hora nona ad medium h-um.
MIECH. Chr. p. 374 : nata est ... filia primogenita hora medij h-ij septima.DANT. in
Tom. XII p. 203 : venerunt ad me ante horam nonam medii h-ii hesterni ... et cepimus una jentaculum.
γ.
alia quaedam
KsgGrWp II p. 294 (a. 1399) : meridie signante per h-um.
AKap p. 245 (a. 1519) : erranti tam in diurnalium quam nocturnalium horarum signatione h-o in turri.
c.
magister horologii
zegarmistrz obsługujący zegar miejski lub
wyrabiający
zegary; faber in horologiis
conficiendis occupatus vel
horologii urbani curator
PomnLw III p. 4 (a. 1414) : Lawrencius ... magister o-ii: predicto Laurencio ... solet ciuitas ... singulis annis ... de o-o III censuare sexagenas.
Ib. p. 15 (a. 1415) : registrum Laurencii ... magistri o-ii.
AKap p. 325 (a. 1556) : honestus Stanislaus Materni, magister h-ii ... tenebitur ... h-um in omnibus suis attinentiis et defectibus de novo construere et fabrefacere ... unacum campanula excitatoria.Cf. etiam
PomnLw II p. 114 (a. 1412) : Petrus ... acceptus est ad officiium h-i et pixidarum.
d.
Mons Horologii
tzw. Góra Zegarowa w Poznaniu;
collis certus Poznaniae
KsgPozn p. 263 (a. 1431) : domum suam in Monte H-ii.Cf. etiam
ib. p. 276 (a. 1432) : domum suam in monte sub h-o.
2.
de arena
zegar piaskowy, klepsydra piaskowa; clepsammidium
CracArt II p. 346 (a. 1537) : h-a de arena 10 parva et undecimum magnum deauratum; item paruula h-a 3 rotunda ... item instrumenta 2 de laminibus albis pro cribranda arena ad h-a.
3.
fluxibile
zegar wodny;
clepsydra
AGZ XIX p. 665 (a. 1511) : superarbiter recepto h-o fluxibili statuit illud in medio astancium et dixit: ecce ... habetis tempus trium horarum ad tentandum concordiam.
II.
meton.
Sapientiae
tytuł dzieła Henryka Suzona (zm. 1366); Hernicis
Susonis libri inscriptio
ŹrWaw I p. 53 (a. 1476) : H-um sapiencie de scriptura Polonica sibi recepit ad usum.
MPH V p. 939 (a. 1480) : item H-um divine sapiencie et Speculum anime, liber in uno volumine cum omnibus fibulis et rubea cute circumdatus.
ChrClar p. 449 : liber pulcher, qui intitulatur H-um sapiencie.