- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
- N.
- K.
I.
A.
propr.
1.
cześć, uszanowanie, kult; reverentia,
respectus, cultus.
Additur gen. explic.
NIC. BŁ. Serm. III p. 141 : est autem triplex h-or, h-or subiectionis et obedientie, h-or supportationis et beneficentie, h-or affectionis et beneuolentie.
Item
processionis (
DŁUG. Hist.
I p. 540 =II
p. 311
ed. nov.
), dextrae regiae
(
ib. IV
p. 475
).
N.
mensae
przyjęcie, uczta;
convivium (
ib. II p. 138 = III
p. 155
ed. nov.
).
Indicatur
obi.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
in
c.
abl.
KrMU p. 55, 16 (saec. XV in.) : ubi h-or in regimine vel rectoratu non est, ibi non dubitatur esse contemptus.
N.
locut.
ad (in, ob) honorem
na cześć;
i. q. honoris causa (praec. de
ecclesia, altari
pod wezwaniem;
i. q. tituli, v.
gr.
Sanctae Mariae:
KodMp I
p. 22, a.
1234).
Simili sensu
in honore:
KodMaz(K) p. 59 (a. 1139) : capellam ... in h-e sancti Michaelis constructam.
KodMp II p. 17 (a. 1198) : ecclesiam in h-e sancti Sepulcri.Ita passim.
Item
sub honore (tituli) :
DŁUG. Hist. I p. 272 (= II p. 32 ed.nov.) : unum monasterium ... sub h-e sancti Petri apostoli (cf. MIECH. Chr. p. 37).
Ib. IV p. 162 : cathedralem ecclesiam sub h-e tituli sanctorum martyrum.
Iuncturae verbales
honorem (-es) alicui dare, deferre (afferre:
ARect
p. 490, a.
1509)
, habere, exhibere (adhibere:
PEREGR. fol. A IIa)
, praestare. Porro
facere (
ARect I
p. 76, a.
1474)
, fovere (
CodVit
p. 937, a.
1430)
, impendere (
Lites I
p. 373,
a. 1339
et saepius), impingere (
DokKKr I
p. 105,
a. 1378)
, promovere (
*Lites II
p. 71, a.
1412
;
item honoris promotio:
DokMp
p. 178, a.
1372)
, praebere (
AKapSąd III
p. 278, a.
1501)
, procurare (
StPPP VII
p. 509, a.
1478)
, solvere (
DŁUG. Hist. IV
p. 235
).
Praeterea
α. honore (-ibus) afficere, attollere (cf.
),
decorare,
praevenire (
AKapSąd III
p. 310,
a. 1516)
, (assequi et)
prosequi (
CALLIM. Rhet.
p. 147
;
Dogiel IV
p. 160,
a. 1457
;et saepius), tractare et insignire (
DŁUG. Hist. IV
p. 59
).
β. in honore habere, item sub
(debito) honore (
PommUrk III
p. 78, a.
1289)
, possidere (
MARTIN. OP.
Serm.
p. 224
nlb.
), servare (
APozn I
p. 224,
a. 1455)
, (in gratia et
honore tenere (
CodEp III
p. 334,
a. 1485
; item honoris parte:
NIC. POL.
p. 66,
v. 353
).
Opp.
honores et reverentias alicui surripere et auferre (
CodEp II
p. 186, a.
1425)
.
2.
uroczystości świąteczne, obchodzenie (święta);
celebratio, v.
gr.
divini cultus (
StKapWł
p. 136,
a. 1506),
item
festi duplicis (
MARTIN. OP. Chr.
p. 436
:
festa apostolorum ... sub h-e festi duplicis celebrare).
B.
meton.
1.
podarek honorowy;
munus honorarium.
Praec. okolicznościowy podarek składany panu feudalnemu (lub wójtowi) przez ludność
wiejską lub miejską; munus
quod certis quibusdam anni
temporibus domino feodali (vel advocato) a colonis (vel civibus urbanis) dari solebat
KodMp II p. 236 (a. 1317) : alia seruicia, vtpote h-es et vtilitates nec non legationes quascunque ... nostri sculteti nobis ... tenentur adimplere.
Ib. III p. 2 (a. 1333) : pro h-e autem … scolteti cum villanis suis in Natiuitate Christi sex scotos ... nobis tenebuntur presentare.
KodPol III p. 216 (a. 1345) : h-es in Christi Nativitate et in Pascha secundum consuetudinem per unum grossum de manso quolibet nobis dabunt coloni.Ita passim saec. XIV—XVI. Glossae Pol.
KodMpIII p. 188 (a. 1365) : h-es alias «gody» bis in anno ... scultetus et eius posteri libere percipient.
KodTyn p. 516 (a. 1479) : oppidani... tenentur ... pro festo sancti Martini ... advocato exhibere h-es alias «poczty», videlicet portare ... ad curiam advocati per duos scotos grossorum.
Iuxta posita
munus (
DokMp I
p. 205, a.
1380
:
kmethones nobis
tenentur semel in anno porrigere h-es seu munera, XX ova et duos caseos ad festum
Pasche)
, qualitas (
KodMp III p. 204, a. 1367 : kmethones arbores ... mellificia continentes ... nobis ... h-em siue qualitatem, exinde facientes, possidebunt).
2.
przedmiot czci, chluba; decus (saec.
XVI).
I.
A.
1.
cześć, honor, dobre imię; nomen,
existimatio, bona
fama.
Glossa
Pol.
RFil XXIII p. 311 (saec. XV med.med) : «czliwość» h-or.
Additur
bonus (
TPaw VII
p. 160, a.
1420
; et laudabilis:
AKapSąd III
p. 115 (a.
1507).
Praec.
nobilitatis, militalis (-ris)
et
abs. : szlachectwo, godność szlachecka; nobilitas
KsgGrWp II p. 7 (a. 1390) : in judicio indicavit «vkazal» suum h-em nobilitatis, quod dicitur «szlachta», secundum jus terrestre.
KsgPozn p. 234 (a. 1403) : pro inputacione h-is wlgariter «o naganene».
ZapSądWp I p. 148 (a. 1403) : produxit fratres suos clenodarios super inputacionem h-is wlgariter «o naganene czisti».Cf. item KH XXIV p. 533 (a. 1432), AGZ XV p. 11 (a. 1457) et passim saec. XV.
Inde
honoris litterae
dokument stwierdzający czyjeś szlachectwo;
quibus nobilis alicuius origo
probatur (
RHer III
p. 13, a.
1418).
N.
a. locut. (in) honore bonus
(
ZabDziej I
p. 33, a.
1419)
, bene conservatus (observatus:
AGZ XIII
p. 533, a.
1466
;
StPPP
VII
p. 129, a.
1497)
, non corruptus (
OrtWp
p. 4,
a. 1425)
, non mobilis (
HumRef
p. 130, a.
fere 1500
), non offensus (
OrtWp
p. 19, saec.
XV ex.ex)
.
Opp.
in honore motus (
StPPP VII
p. 610, a.
1457)
, obliquus (
NieznHer
p. 26, a.
1450)
. b. formulas in textibus
iur.
obvias sub (fide, conscientia et) honore promittere, recognoscere
sim.(
CracArt I
p. 23, a.
1394
;
CodVit
p. 76, a.
1401
et passim); item sub honore conscientiae (
ArPrawn IV
p. 480,
a. 1420)
vel iuramenti (
CodVit
p. 11, a.
1387)
.
Simili sensu
α. sub conservatione (puritate,
sigillo, vinculo) fidei et
honoris (
KodKrak
p. 31,
a. 1352
;
KsgŁawKr
p. 135,
a. 1375
;
CodEp II
p. 43, a.
1411
;
Tom. VI
p. 331,
a. 1523
et saepius); item sub honoris obtentu (
ArPrawn X
p. 132,
a. 1404)
vel titulo (
ib.
p. 140,
a. 1404).
β. bona fide et honore (
CodEp III
p. 497,
a. 1392)
, in fide et
honore (
TPaw III
p. 295,
a. 1394)
, pro honore (
KsgGrWp II
p. 54, a.
1395)
, honore medio (
CodVit
p. 989,
a. 1409).
γ. circa (iuxta, penes, super) (fidem et) honorem (
StPPP VIII
p. 233,
a. 1388
;
ib.
p. 507,
a. 1398
;
PP III
p. 24,
a. 1431
et saepius.
N.
glossam
Pol.
KsgZPozn p. 288, a. 1403 : iuxta ... h-em consciencie wlgariter «po duszil» (sic ) recognovit).
Iuncturae verbales
a. honorem alicuius offendere, laedere (item honoris
laesio:
ArHist VIII
p. 377, a.
1505).
Simili sensu
α. honorem alicuius
tangere (et attingere:
OrtWp
p. 56,
saec. XV
;
StPPP V
p. 405,
a. 1456
et saepius; item in honore(m):
KH XXIV
p. 533,
a. 1432
;
AGZ XII
p. 19, a.
1437),
praeterea abbreviare (
StPPP XI
p. 433,
a. 1548)
, denigrare (
AKapSąd III
p. 121,
a. 1508
; etiam honoris denigratio:
StPPP VI
p. 86, a.
1515)
, derogare (
NieznHer
p. 11, a.
1431
;
item honori:
StPPP VII
p. 341,
a. 1431
; in
honore:
ZapSądWp I
p. 74, a.
1401,
cf.
supraII 374, 54
sqq.).
β. honori alicuius detrahere
(
StPPP V
p. 340,
a. 1430)
, dehonestare (
AGZ XIX
p. 20, a.
1469
; item honoris dehonestatio:
APozn I
p. 361,
a. 1464)
, oblatrare (
Tom. XVI
p. 29, a.
1534).
γ. ad honorem dicere (alicui:
RHer VII
p. 229,
a. 1439
et passim; item verba honoris:
CorpJP III
p. 179,
a. 1511)
, imputare (
NieznHer
p. 12, a.
1437
; item honoris imputatio,
cf.
δ. in honore depravare (aliquem:
APozn II
p. 307,
a. 1495)
, deputare (alicui:
NieznHer
p. 1, a.
1403
et saepius,
cf.
supra III362, 50
sqq.), addicere (alicui:
ib.
p. 35, a.
1467)
.
Opp.
honorem suum immundare (cum testibus
ib.
p. 22, a.
1449)
, clarum facere (
StPPP
VII
p. 437, a.
1490)
, tueri (
ib. VI
p. 80, a.
1515)
,
item acquirere (pro sua uxore:
ZabDziej I
p. 41,
a. 1432)
, habere (sicut prius habuit:
KsgŁawWar I
p. 155, a.
1473).
Simili sensu
honori (suo)
satisfacere (
PP III
p. 107, a.
1443
et saepius),
restitui (
ŁASKI ComPriv
fol. 207b
)
, in honore permanere
(
OrtWp
p. 11, a.
1462)
. b. honorem conservare (alicui de iudice
ZabDziej I
p. 33,
a. 1419).
Simili sensu
aliquem circa honorem conservare (
ZapSądWp I
p. 389, a.
1409
et saepius), (re)manere (
TPaw VII
p. 387, a.
1424
;
ib.
p. 390, a.
1424),
item
aliquem pro bono honore habere (
ib.
p. 160, a.
1420
:
castellanus ... habet ipsum Florianum pro bono h-e, quia h-em suum expurgauit), etiam honoris
augmentum alicui impingere
(
StPPP XI p. 156, a. 1422 : nullus sibi ... inpinxit culpam, nisi tocius h-is augmentum et quod honestus est).c. honorem deserere sprzeniewierzyć się; fidem frangere ( Tom. V p. 321, a. 1520) ; simili sensu ab honore recedere ( KodLit p. 123, a. 1410) .
2.
singularia
a.
(sensu latiore) opinia; fama (in
universum)
TPaw VII p. 247 (a. 1422) : nescio de te aliud nisi bonum h-em.
b.
uszczerbek na honorze, zniewaga; contumelia
RotPyzdr p. 45 (a. 1396) : Krczon ducit testes pro h-e videlicet «policzek» (i. colapho faciei dato ).
B.
1.
godność, zaszczyt, dostojeństwo; dignitas, amplitudo, maiestas.
Glossa
Pol.
RFil XXIII p. 277 (saec. XV med.med) : mundanis h-bus «sueczkim czam».
Simili sensu
honoris culmen (
MPH IV
p. 757,
saec. XV in.in
et saepius), fastigium (
StPPP
VII
p. 469, a.
1468)
, gradus (
KodWp II
p. 391,
a. 1326),
item praerogativa (
StSyn IV
p. 60
)
, discretio (
KsgŁawKr
p. 72, a.
1371).
Definitur gen. v. gr.
praepositurae (
VAdAnt
p. 18,
14)
, infulae
(archipresbyteralis
DŁUG. LibBen I
p. 3
)
,
vel
adi.
,
v.
gr. ecclesiasticus (opp. saecularis:
ZABOR. Tract.
p. 46
)
, filialis (i. filii imperatoris
DŁUG. Hist. V
p. 520
).
Iuncturae verbales
ho
norem gerere; simili
sensu ferre (
DANT.
in
Tom. II
p. 37, a.
1512),
item induere (
ZABOR.
Tract.
p. 46
)
, honoris gradum quaerere (
KodWp 11
p. 391, a.
1326)
, porro honore (-ibus) fungi (
MPH IV
p. 750,
saec. XV med.med
; et potiri:
StPPP VII
p. 554, a.
1498).
Opp.
de honore deici.
N.
a.
ducatus
et
abs. : godność książęca i związana z nią władza i terytorium;
principis dignitas atque regio eius potestati
subiecta
GALL p. 145, 10 : Boriuoy dux ... brevi tempore ... h-e caruit a fratre medio supplantatus.
*CodSil(M) I p. 50 (a. 1148) : nostra amita ... per sententiam excommunicationis ... de terra sua et de h-e sui ducatus exulare cogitur.
b.
władza sądownicza; iurisdictio
PommUrk II p. 4 (a. 1254) : sexcentos mansos ... cum ... omnibus ... pertinentiis, iurisdictione, h-e ac distractu iure proprio ... possidendos concedimus et donamus.
*Dogiel IV p. 33 (a. 1282) : dux Pomeraniae contulit ... fratribus ... omnia bona ... cum omni jure, jurisdictione, h-e seu judicio atque districtu.
2.
singularia
a.
sensu latiore: możność, władza;
potestas
GALL p. 145, 15 : quem fratrem Bohemiae ducis dux Bolezlaus ... in Polonia retinebat eique calumpniandi maioris fratris h-em ... et auxilium impendebat.
b.
meton. dostojnik, dygnitarz; unus e
proceribus
KodLit p. 186 (a. 1414) : vestra sinceritas ... justitie nostre ... subveniat, h-bus vobis subiectis ... prohibendo, ut eorum Cruciferorum ad subsidia transferri (ed. -re) non praesumant (nisi leg. honoratoribus).
III.
okazałość, piękność, blask;
decus, splendor, pulchritudo, decor (saec. XV—XVI).
Glossa
Pol.
RFil X p. 142 (saec. XV ex.ex) : «dwornoscy» h-es.
N.
locut.
α. honorem producere (foliis
de terra
PAUL. CR.
p. 182, v. 43
).
β. honores afflare (oculis e Verg. Aen. 1, 591
Inst.
p. 116
)
.