- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- A.
- N.
- L.
- K.
ArPrawn VI p. 50 (a. 1523) : campana ... quae fudi debetur.
gerund. fudendus:
APozn II p. 349 (a. 1496) : cannale faciendum ... pro fudenda aqua.coniug. I
ArHist V p. 366 (a. 1415) : aquam ... ter fundando super caput infantis.]
I.
propr.
A.
res liquidas wylewać, nalewać, rozlewać; effundere,
infundere, diffundere
1.
aquam
sim.; item meton.
vas cum liquore
i. q. siccare.
N.
mediopass.
rozlewać się, płynąć; diffundi, fluere
AGZ IV p. 156 (a. 1447) : prout longe et late dicta piscina f-i potest.Cf. Th. VI 1571,31 sqq. Simili sensu intrans. :
ib. XII p. 160 (a. 1447) : piscinam Stiborius, prout longe et late f-re potest ... tenere habet (cf. etiam ib. supra).
Ib. XVIII p. 73 (a. 1474) : prout eadem piscina in suos angulos f-it et effusiones seu alvearia alias «lozyska» eius se extendunt.Ita saepius ib.
2. lacrimas sim.
3. sanguinem sim.
a.
(proprium) przelewać krew, odnosić rany;
vulneribus affici.
Additur constr. sq.
pro :
CodEp I 2, p. 77 (a. 1449) : sanguis ... pro vobis vestraque re ..r f-sus.
Ib. p. 319 (a. 1453) : qui ... pro fide orthodoxa... cruorem f-erit.
b.
(alienum) doprowadzić do przelewu krwi, ranić; profundere, vulnera inferre.
c.
med.
puszczać krew; mittere
ArHist V p. 416 (saec. XV) : pollice f-e cruorem.
B.
res corporeas
1.
metallum, ceram
topić, przetapiać, odlewać; liquefacere (vel
liquefaciendo formare).
Additur
de novo (
ŹrWaw I
p. 12, a.
1457
;
DŁUG. Op.
p. 426
).
2.
(obficie) rodzić, wydawać z siebie; (largiter) effundere, proferre, gignere,
v.
gr.
oleum
(de
petra :
PEREGR. fol. x Vb)
,
mei
(in imagine de BMV
CantMAe I nr 24, v. 5b, saec. XIV) , plumbum (de montibus:
DŁUG. Hist. III p. 310 ), item nivem (de frigore:ib. p. 303 ) , imbrem, fulgura sim. (de hieme ib. V p. 497 ; ;vel nocte ib. IV p. 36 ). Occ. de hominibus: wydawać na świat, rodzić; parere
MIECH. Chr. p. 130 : Kinga ... matris aluo f-sa.
N. sensu
latius
transl.
α.
przynosić (dochód);
ferre
(proventum)
DŁUG. Hist. III p. 365 : districtum Loviczensem ... octingentas f-ntem de annuo censu marcas (cf. MIECH. Chr. p. 259).
β.
wywoływać, powodować; movere, creare
DŁUG. Op. p. 62 : quales fluctus qualesque tempestates facinus illud cieret f-retque.
3.
hojnie rozdawać, oddawać; abunde
donare, largiri.
N.
meton.
crassos saccos et conferta marsupia (
DŁUG. Op.
p. 172
)
.
C.
animantes
1.
milit.
rozproszyć, pobić, rozgromić; dissipare, vincere,
fugare.
2.
powalić, zabić;
prosternere,
necare.
3.
pass.
rozprzestrzeniać się, mieszkać na
szerokich przestrzeniach; diffundi, loca
spatiosa habitare
IO. VISL. p. 178, v. 131 : qui Mosci ... degunt Riphae murmure saepti, f-untur Scythicis nivibus.Cf. Th. VI 1571,49 sqq.
D.
corporis partes
1.
rozszarpać, wyszarpać, wyrwać; dilacerare,
elidere,
v.
gr. viscera (
GALL
p. 92, 15).
2.
membra
wyciągnąć, rozłożyć;
extendere
(constr.
sq. per).
3.
mediopass. (de
crinibus)
rozsypywać się;
solvi, spargi.
II.
transl.
A.
1.
animam, spiritum, vitam
sim.
oddać życie, wyzionąć ducha,
umrzeć; effundere, occidere, mori.
2.
wydawać (z siebie), wypowiadać, wygłaszać; efferre,
edere (vocem, verbum, sermonem sim.).
Praec.
α.
orationem, preces, vota ad Deum
zanosić modlitwy, prośby; Deum precari, orare
(dicitur cum lacrimis:
MPH IV
p. 483,
a. 1455
et saepius).
β.
gratias
składać podziękowanie;
i. q. agere.
N.
constr. sq.
pro :
VAdAnt p. 45, 14 : pro ... Iesu f-re vitam.
KodPol I p. 72 (a. 1254) : pro aliorum ... redempcione peccaminum ... Deo f-ant oraciones.Ita saepius saec. XIV—XVI.
3.
wydawać (westchnienia, jęki);
edere (suspiria, gemitum),
item comminationes (
DŁUG. Hist. IV
p. 63
).
Additur
ab ore (
DANT.
p. 16, v. 252
).
B.
1.
zlewać na kogoś (laskę), wyświadczać, świadczyć (usługi, dobre uczynki);
in aliquem conferre, donare, tribuere alicui
StPPP X p. 43 (saec. XV in.) : pro quo vestre nobilitati f-emus servicia ampliora.
DŁUG. Op. p. 18 : super omnes ... egenos ... et miseros misericordiae illius s. Stanislai opera f-bantur.
AGZ VII p. 128 (a. 1473) : dominorum in suos favor f-itur subditos.Ita saepius. Occ. ius in aliquem :
SSrSil VII p. 41 (a. 1459) : omne jus ducis ... regi datum et resignatum in eum et heredes suos f-sum.
N. locut.
laborem in vanum :
CodEp II p. 265 (a. 1431) : legacionibus ... circa hanc materidm adhibitis in vanum labores f-imus.
2.
de (ex) se
okazywać;
praestare
SSrSil VII p. 169 (a. 1467) : rerum experienciam ac summam prudenciam et probitatem de se f-ret unicuique in noticiam.
DŁUG. Op. p. 195 : b. Cunegundis senilem quamdam ex se f-re admirabatur constantiam et gravitatem.
Constr.
ad
I—II:
indicatur quo (ad quem)
a.
sq.
dat.
b.
sq.
ad. c.
sq.
in
c.
acc.
,
supra 40
et 446,26
et saepius.
d.
sq.
inter :
AKapSąd III p. 188 (a. 1516) : f-erunt sibi vitrum cervisie inter oculos.
Ib. infra: f-erunt cervisiam inter oculos.e. sq. super :
StSyn III p. 4 : aliqua aque quantitas super caput infantis ... f-atur.
AKapSąd II p. 793 (a. 1515) : aquam f-bant super caput eius.Cf. etiam supra 446,15 et 447,37. Indicatur unde sq. ab, de, ex. Indicatur ubi sq. sub:
IANIC. p. 23, v. 4 : f-sa sub cute ... aqua.
III.
sensu non satis certo
IAC. PAR. Serm. fol. 16a : non potuit Maria sine affectu materni doloris Filium suum f-re talia patientem, licet non dubitaret eum resurrecturum (sed corruptum videtur ).