- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- H.
- Ha.
- K.
PP III p. 79 (a. 1440) : pautrus (i. patruus ) pueroum (i. puerorum ) fratri sui.voc. sg. fratre
*CodVit p. 445 (a. 1419) : serenissime princeps, fratre noster carissime.abl. sg. fratri:
KsgKaz p. 481 (a. 1399) : Iohannes una cum fratri suo Nicolao.gen. pl. fratrorum:
KsgSądWar p. 38 (a. 1467) : iuxta recognicionem fratrorum.
AGZ XVI p. 262 (a. 1495) : fratrorum Petri et Nicolai.]
I.
propr.
1.
brat; vir eisdem
parentibus genitus.
Praec.
a.
germanus
et
abs.
:
rodzony, z tego samego ojca i tej samej matki; eodem patre eademque matre natus.
Glossa
Pol.
StPPP II p. 432 (a. 1437) : f-bus suis germanis, alias «przyrodney bracy».Occ. additur inter se :
ArSang V p. 17 (a. 1462) : nobiles Ioannes et Prandota Ożarowscy, inter se f-es germani.
Eodem sensu
carnalis (
KodMp II
p. 114,
a. 1260
:
pro culpa ... f-um suorum carnalium.
Ita saepius),
couterinus (
KsgŁawKr
p. 2,
a. 1365
:
couterinos ... sorores et f-es ... pueros ...
Henslini;
cf.
etiam
CracArt II I
p. 53, a.
1551)
,
uterinus
(
Dogiel I
p. 4, a.
1341
:
nosque promiserimus ipsos ... tanquam patrem carnalem et f-em uterinum tenere;
cf.
contextum; ita saepius), natalis
(
KodTyn
p. 499,
a. 1471
:
granicies ...
inter hereditates ... conventus Tynecensis ... et Sosnka praefatorum natalium
f-um).
b.
adgeneratus, coagnatus, cognatus,
consanguineus, a matre
altera
sim.:
brat przyrodni z jednego ojca, a innej
matki; ex eodem patre, sed altera
matre natus
StPPP VIII p. 507 (a. 1398) : f-es germani ... rei ... sororem et f-es eorum adgeneratos actores ... iure euaserunt.
Ib. p. 889 (a. 1400) : fideiubens pro omnibus f-bus suis uterinis (i. germanis, sensu a.) et coadnatis.
Lites II p. 318 (a. 1413) : Boguslaus ... vestre genitricis f-er consanguineus.
AGZ XII p. 102 (a. 1442) : Kola cum Klemente, f-e ... a matre altera.
APozn I p. 122 (a. 1446) : tam sui germani quam cognati f-es.
c.
uterinus
brat przyrodni z tej samej matki a innego ojca; eadem matre sed altero patre natus.
Glossa
Pol.
GLb p. 129 : f-es uterini dicuntur filii ejusdem matris et ex diversis patribus, «przyrodny».
Eodem sensu
couterinus
(
DokMp I
p. 61, a.
1347
:
Stanislaum, Falimirum et Benissium, f-es conuterinos),
coagnatus (
StPPP II p. 315, a. 1427 : cum ... f-e ... coagnato, alias «przirodnym»;
ita saepius ),
cogermanus (
APozn I p. 376, a. 1465 : Heduigim filiam olim Nicolai ... et ... pueros providi Iohannis ... dicte Hedwigis f-es cogermanos alias «przyrodne»).
2.
a.
patruelis
et
abs.
:
brat stryjeczny; patrui
filius.
Eodem sensu
patruinus (
KsgMaz I
p. 21,
a. 1403
:
f-es patruini),
patruus (
AGZ XVI p. 29, a. 1465 : tanquam f-es patrui, alias «strieczny»),
paternalis (
AGZ XVIII p. 355, a. 1494 : Dymytr... recognovit divisionem perpetuam f-bus suis paternalibus germanis;
hoc sensu — non 3c — intelligendum esse e supra scriptis apparet verbis f-es germani ... recognoverunt divisionem perpetuam f-i suo patrueli germano Dymytr),
fortasse et filiastris (
StPPP VIII p. 540, a. 1398 : Przibco f-er filistris de ibidem).
Distinguitur
patruelisgermanus (uterinus)
brat rodzono-stryjeczny,
tj. syn rodzonego brata ojca; patris fratre germano natus
PrPol p. 117 (a. 1398) : vendidit ... partem hereditatis ... Starconi f-i suo germano patrueli (ita passim).
StPPP VII p. 302 (a. 1416) : f-er patruelis uterinus Stanislai (ita saepius).
b.
amitinus,
amitalis, amitabilis
brat cioteczny, tzw. syn
ciotki (siostry ojca lub
matki); amitae vel materterae filius
ChrMP p. 597(= 127 Kürb.): domino Boleslao ... f-i suo amitino.
StPPP VIII p. 5 (a. 1376) : Nicolaus...f-er... amitalis (ita passim).
AGZ XVIII p. 593 (a. 1506) : Theskowsky et ... Schaleczky f-es amitabiles.Glossa Pol.
PP III p. 120 (a. 1445) : f-em suum amitalem (ed. anitalem), wlgariter «treczonego».Distinguitu r amitalis germanus (uterinus) brat rodzono-cioteczny, tj. syn rodzonej siostry ojca czy matki; matris vel patris sorore germana natus
StPPP VIII p. 287 (a. 1388) : Jasco de Owczar, f-er amitalis uterinus (ita saepius).
Ib. p. 417 (a. 1397) : Sulco de Mathnow, f-er germanus amitalis.
c.
avuncularis (avuncualis, avunculalis), avunculosus
brat wujeczny, tj. syn wuja, brata
matki; avunculi filius
StPPP VIII p. 27 (a. 1381) : Janco de Sceglicz, f-er awngulosus.
RotKość p. 131 (a. 1404) : Vincendus ... f-er avuncualis.Ita passim. Glossae Pol.
StPPP II p. 826 (a. 1479) : Iohannes ... erat sibi Stephano f-er awncularis, alias «wuyczony».
GLb p. 129 : avuncularis f-er, «wvyeczny brath».
Distinguitur
avuncularis carnalis
brat rodzonowujeczny, tj. syn
rodzonego wuja; matris fratre
germano natus
PrPol p. 380 (a. 1400) : Arnoldus ... f-er avuncularis carnalis.
RotKość p.402 (a. 1421) : est sibi f-er avunculalis carnalis.
3.
o dalszych pokrewieństwach: krewny, krewniak;
consanguineus, propinquus,
necessarius.
Praec.
a.
iugalis
spowinowacony;
affinis
KADŁUB. p. 196 : qui Conradus cum esset f-er iugalis Kasimiri, nullo pacto ... dissimulare potuit iniurias.
b.
avalis, post avam
krewniak z rodziny babki, spokrewniony z kimś przez babkę;
aviae necessitudine coniunctus
StPPP VIII p. 417 (a. 1397) : Sulco ... f-er germanus amitalis, Potrassius ... aualis germanus.
Ib. VII p. 350 (a. 1433) : Johannes ... est f-er noster post auam.
c.
paternalis, post patrem, de linea paterna
krewny z rodziny ojca, spokrewniony przez ojca, po mieczu;
agnatus, necessitudine paterna coniunctus
KsgMaz I p. 38 (a. 1405) : Dobeslawa ... pratum vendidit ... f-i suo paternali (ita saepius ).
StPPP VII p. 350 (a. 1433) : Johannes ... est f-er noster post patrem.Ita saepius.
d.
maternalis, post matrem
krewny z rodziny matki, spokrewniony przez
matkę; cognatus, necessitudine materna coniunctus
StPPP VII p. 350 (a. 1433) : Johannes... est f-er noster post matrem.Ita saepius.
AGZ XVI p. 168 (a. 1481) : Nicolaus ... Leonardo ... f-i suo maternali donavit liberam ingressionem in silvas, exadverso ... Leonardus eidem Nicolao f-i suo ... homines ... appropriavit.Ita saepius.
e.
sororius
et
abs.
:
mąż siostry, szwagier; sororis maritus
Dogiel I p. 4 (a. 1341) : Ioannem ... et Carolum eius primogenitum ... in patrem et f-em nostros assumpserimus, ac ipsi nobis ... filiam et sororem suam ... spoponderint tradere ... in uxorem (cf. etiam ib. infra ).
StPPP VIII p. 324 (a. 1389) : ipsa pars molendini pro domino Benikone f-e suo germano sororio fiet.
f.
huc quoque spectare
videtur
frater privignus
quae iunctura non aliunde originem duxit nisi ex ordine verborum turbato
AGZ XIII p. 335 (a. 1460) : ipsius domine f-es privigni tricentas marcas ... dare debebunt (sc. fratres Nicolaus, Alexander alii , privigni dominae Warska, novercae).
4.
o innych stosunkach; de
aliis necessitudinibus
a.
frater baptismalis
syn jednego z rodziców chrzestnych; filius
alterius patrinorum
ArHist V p. 136 (a. 1458) : f-er et soror baptismales.
b.
divisus,
divisilis, condivisionalis (opp. . non
divisilis, indivisus)
tzw. brat dzielny (opp. niedzielny), członek rodziny, któremu wydzielono część ze
wspólnego majątku;
homo eadem gente ortus, qui divisa re familiari partem suam obtinuit
*DokKKr I p. 40 (a. 1325) : Johannes ... et ... Rikolphus ... f-es condivisionales.
AKapSąd II p. 89 (a. 1433) : nobiles Vincendus et Iohannes, heredes in Iactorovo, f-es indivisi.Ita passim.
AGZ XIV p. 19 (a. 1440) : ex quo est f-er indivisionalis.
Ib. XII p. 436 (a. 1458) : ego nescio, utrum est f-er suus indivisus, aut divisus.Ita passim.
Ib. XIII p. 356 (a. 1460) : f-bus non divisilibus, heredibus de Próchnik (ita ib. saepius ).
c.
clenodialis (clenodiarius), sanguineus (sanguinalis), de
clenodio (clenodii)
sim. et
abs.
:
brat herbowy, klejnotowy, tj. należący do tego
samego rodu heraldycznego,
pieczętujący się tym samym herbem;
consanguineus, necessarius,
agnatus, qui eodem insigni
gentilicio utitur, eadem gente ortus
ArHist XI p. 374 (a. 1391) : cum f-bus suis ... clenodialibus.Ita passim.
KodMaz(L) p. 110 (a. 1391) : memoratos milites ... ac eorum f-es ... clenodiarios de genealogia Gozdauiensi.Ita saepius.
ArPrawn VIII p. 62 (a. 1396) : sciunt, quod est f-er noster.Ita saepius.
Item dicitur
frater conclenodialis (
ArHist III
p. 138, a.
1429)
, sanguineus (
StPPP VII
p. 292, a.
1408)
, sanguinalis (
ArHist III
p. 458, a.
1450)
, alicuius sanguinis, clenodii, proclamationis (
ArPrawn VIII
p. 81,
a. 1398
et saepius), de (alicuius) clenodio (
StPPP VI II
p. 536, a.
1398
et saepius), sanguine et proclamatione (
ArHist III
p. 458, a.
1450)
.
d.
domesticus
krewny, należący do jednej rodziny;
qui ad eandem familiam
pertinet
Visit. p. 277 (a. 1511) : Iacobus de Syenno ... aedificavit ... fundamenta ... in quibus fundamentis Sbigneus de Oleschnycza, quoniam erant f-es domestici seu unius familiae (re vera fratres patrueles ) ... aedificavit ligneam domum.
5.
meton. człowiek, z którym jest się związanym bliskimi
stosunkami, przyjaciel, towarzysz, bliźni;
carus, amicus, sodalis,
propinquus.
II.
transl.
1.
brat zakonny, członek zakonu;
ordinis monachorum vel
religiosorum sodalis.
Ad
ditur conventualis (
KodMp IV
p. 407, a.
1442)
, litteratus et laicus (
ib.
p. 232, a.
1426)
, militaris (
DŁUG. Band.
p. 99
et saepius), monachus (
AKap Sąd III
p. 336, a.
1515)
, religiosus (
StPPP VIII
p. 923
et saepius). Distinguuntur ordines,
v.
gr. Bernardini,
Cruciferi, Minores, Praedicatores etc., dicuntur item fratres Beatae Mariae Teutonicorum,
ordinis Minorum cett.
cett.
N.
appellationes platearum Cracoviensium
a.
platea Fratrum
ulica Bracka
KsgŁawKr p. 81 (a. 1372) : domum lapideam in plathea F-um.Ita saepius.
b.
platea (vicus) Fratrum Minorum
ulica Franciszkańska
KsgŁawKr p. 11 (a. 1366) : partem domus sue in vico F-um Minorum situate.Ita passim.
c.
platea Fratrum Praedicatorum
ulica Dominikańska
KsgŁawKr p. 37 (a. 1368) : usque ad plateam F-um Predicatorum.Ita passim.
2.
członek bractwa rzemieślniczego lub kościelnego;
fraternitatis, i. collegii cuiusdam eccl. vel fabrorum sodalis
DokKKr I p. 84 (a. 1360) : ad sepulturam autem f-is, si magnus fuerit, videlicet aetatis tredecem annorum vel ultra, plebanus ... offerret duos grossos ... si autem parvus f-er fuerit, unum grossum ... fraternitas ... ministrabit.
APozn I p. 86 (a. 1441) : magistri et certi f-es fraternitatum sartorum et corrigiariorum.Ita saepius. Cf. CONFRATER III 2.
3.
singulare
iur.
iurativus
tzw. przysiężnik, ławnik;
i. q. scabinus
KsgSądWar p. 39 (a. 1468) : coram iudicio banito ... et coram f-bus iurativis ... recessit agrum.
4.
mus.
t. t.
maior
et
minor
siódmy i ósmy ton w skali diatonicznej;
tonus scalae diatonicae, quae dicitur, septimus et octavus
SZYDL. p. 46 : tonorum imparium, qui sunt quatuor, scilicet primus, tercius, quintus et septimus ... autentus ... maior f-er.
Ib. infra toni pares ... secundus, quartus, sextus, octavus ... appellantur ... plagalis, subiugalis, discipulus, filius, servus, minor f-er.
Ib. p. 70 : quicumque de f-bus, sive maior sive minor, intonetur.