Ogólne
Pełne hasło
Więcej

FEUDALIS

Gramatyka
  • Formyfeudalis, faedalis, feodalis, pfeodalis, phedalis, veodalis, feudale, feudalis
  • Etymologiafeudum
  • Odmiana -e -is -is
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownikrzeczownik
  • Rodzajnijakimęski
Znaczenia
  • I. ad feudum (beneficium) pertinens. qui feudi (beneficii) est
    • 1. loco feudi (beneficii) acceptus (habitus)
    • 2. qui pro feudo accepto praestabatur
    • 3.
      • a. i. e. beneficiarium
      • b. iudicium iuris Teutonici, quod vocabatur, vel etiam ius, quod in eiusmodi iudicio exercebatur
  • II.
    • 1. qui feudum (beneficium) alicui confert (senior) vel recipit (vasallus)
    • 2. + advocatus iudex iuris Teutonici, quod vocabatur

Pełne hasło

FEUDALIS, -e scr. faedalis,,feodalis,,pfeodalis,, phedalis,,veodalis (feudum)
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • A.
  • H.
  • N.
  • K.
I. (de rebus) lenny, tj. dotyczący lenna, związany z lennem, oparty na lennie; ad feudum (beneficium) pertinens. qui feudi (beneficii) est
DŁUG. Hist. I p. 85 (= I p. 145 ed. nov.): fratribus ... praestantibus sibi ... debitam obedientiam et f-em subiectionem.
Ib. p. 104(= I p. 164 ed. nov.): tributarium et f-e iugum abiecerunt pro infestis quoque hostibus magis quam pro f-bus principibus habiti.
Praec.
1. otrzymany (posiadany) w lennie; loco feudi (beneficii) acceptus (habitus)
KodWp I p. 180 (a. 1238) : de quolibet manso ... tres mensure ... michi (sc. episcopo ) ... persolvantur ... exceptis f-bus mansis.
Ztschr. LXX IV p. 131 (a. 1315) : sunt quatuor solventes mansi alii sunt v-es.
MATTH. Prax. p. 118 : vasallus non servans fidem vel non faciens servitium perdit bona f-ia.
Ita vulgo usque ad saec. XVI ex.
Dicitur etiam
ducatus ( Tom. XVI 2 , p. 105, a. 1534) , laneus (syn. liber : DokSZKr p. 137, a. 1408) , ora ( DŁUG. Hist. II p. 3= III p. 13 ed. nov.: ut oram Sleziticam sibi faciat proprietariam aut f-em), praedium ( *KodKKr I p. 66, a. 1256) , villa ( *KodMp II p. 78, a. 1247). Glossae Pol.
GLb p. 40 : f-is «dobrowolny».
RFil XL p. 257 (a. 1517) : bona f-ia «dobra slubna zyemska».
2. oddawany (składany) tytułem powinności lenniczych; qui pro feudo accepto praestabatur
PommUrk VII p. 87 (a. 1327) : de hoc ... manso nullus equus ph-is quod vulgariter «Leypert» (Germ. ) dicitur, penitus servari debeat.
SSrSil I p. 362 (a. 1482) : sculteto remissa est una marca anni census super taberna et remissus est et equus f-is solum ad suae vitae tempora.
*Tom. XIV p. 495 (a. 1532) : defensam ... in feudo Montis Serici sitam ... in feudum et sub contingenti et debito f-i servitio seu adoha ... reginae Poloniae damus ([sc. imperator Carolus IV)
cf. s. v. ADOHA ).]
3. ius
a. prawo lenne; i. e. beneficiarium
KodWp II p. 178 (a. 1299) : ipsas terras a predicto rege Bohemiae ... recipiemus (sc. Vladislaus Poloniae dux ) in feudum ... tenendas iure ac titulo f-i.
KodPol I p. 239 (a. 1373) : villam nostram ... eidem Chodkoni ... damus ... haereditarie, iure f-i.
Occ. abs. loco
subst. feudale,, -is n. i. q. ius feudale
Lites I p. 417 (a. 1269) : omnia f-ia in ipsis bonis ... et beneficiis ecclesiasticis conferendis libere nobis cedent.
b. sąd wyższy prawa niemieckiego, a także prawo w tym sądzie stosowane; iudicium iuris Teutonici, quod vocabatur, vel etiam ius, quod in eiusmodi iudicio exercebatur
Ztschr. LXI p. 71 (a. 1271) : iuris utriusque provincialis et f-is cognita veritate iudicium iniquorum astutia relevetur.
KodMp IV p. 115 (a. 1409) : nos Iacobus ... iuris provincialis alias f-is scultetorum curieque regalis in Noua Sandecz viceadvocatus.
Ita saepius usque ad saec. XIV ex. Simili sensu iudicium infra 152, 5.
Iuxta
ponitur provinciale (supra)·, supremum ( StPPP VIII p. 35, a 1446) , Teutonicale et municipale ( AGZ XVII p. 180, a. 1479). Glossae Pol. ad a-b
StPPP II p. 259 (a. 1421) : Catharinam ... in iudicio f-i alias «llensky» ... constituere debent.
Ib. X p. 86 (saec. XV in.in): ius f-e ... vocatur Thetunice «Lehenrecht» ... arbitror itaque, quod ius, quod apud nos «linskye» dicitur per ... vocabulum «feudum» poterit designari
RFil XL p. 257 (a. 1517) : iure f-i «prawem slubnym a zyemskim».
GLw p. 234 : f-e jus «lińskie prawo rycerskie».
Cf. etiam AGZ XI p. 466, a. 1461 ; ib. III p. 228 , a. 1462 et GLc p. II.
II. de hominibus
1. nadający dobra na prawie lennym (senior) lub otrzymujący je (wasal); qui feudum (beneficium) alicui confert (senior) vel recipit (vasallus)
CodSil IV p. 37 (a. 1399) : stare debeat juri coram dominis pf-bus ad proximum (res agitur coram iudicio curiae ).
DokMp I p. 408 (a. 1417) : Andreas ... advocatus ... una cum ... viris scabinis ... iudicio bannito praesidentibus ... f-bus et liberis haeredibus significamus ... quod etc.
Ita saepius.
N. glossam Pol.
GLc p. 14 «slyachczycz» f. -is vir.
Inde abs. loco
subst. feudalis,, -is m.
KodWp III . p. 602 (a. 1388) : promittimus ... singulos vasallos et (ed. -e) f-es, milites, clientes ... in omnibus iuribus ... conservare.
ArPrawn I p. 25 (a. 1400) : Jacobus ... episcopus etc. universis ... quod ortis controversis inter ... f-es nostros etc.
Lites II p. 104 (a. 1413) : septem homagiales seu f-es Ordinis.
DŁUG. Hist. I p. 282(= II p. 42 ed. nov.): Brzetislaus Hernicum ... orat, ne vasallum, ne f-em suum exterminet.
Ita saepius.
Constr.
a. sq. gen.
*Dogiel IV p. 22 (a. 1251): cives ac f-es earundem civitatum.
*Lites I p. 449 (a. 1335) : f-es vel regis Polonie sive Fratrum Cruciferorum.
Cf. etiam
b. sq. de:
DokMp I p. 408 (a. 1417) : Franciscum f-em de Przeczlawicze.
AKapSąd III p. 32 (a. 1468) : nobilis Petrus f-is de Glathczino.
Ita saepius.
2. advocatus sędzia leński; iudex iuris Teutonici, quod vocabatur
KodMp IV p. 79 (a. 1402) : nos Johannes Frelingi f-is aduocatus supremi iuris curie domini regis in Noua Sandecz protunc constitutus, nec non septem scabini eiusdem iuris etc.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)