Ogólne
Pełne hasło
Więcej

POTIS

Gramatyka
  • Formypotis, potior, pocior, potiora, potiores, potissimus,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -e -ius -um -um
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijakimęski
Znaczenia
  • (aliquis) potest, quit (aliquid facere).
    • I.
      • A. eminentior, excellentior, praestantior, gravior.
        • α. maior natu
        • β. + (de, in) iure iure priorem locum tenens
      • B. melior, maior, amplior, fortior, praestantior.
        • 1. abstr.
          • α. + ius praerogativa, privilegium loci prioris
          • β. log.+ demonstratio:
        • 2. concr.
    • II.
      • 1. res meliores, maioris momenti.
      • 2. potentes. qui maximi momenti sive auctoritatis est, validissimus.

Pełne hasło

POTIS, -e adi.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S. (s.v.
  • potior),
  • Dc. (s.v.
  • potior),
  • B. (s.v.
  • potior),
  • A.
  • H. (s.v.
  • potior),
  • N. (s.v.
  • potior)
[m. vel f. pro n.
DANT. p. 207, v. 1149 : his nihil hic potis est de te iucundius esse
.]
możny, władny, zdolny do czegoś. Tantummodo in iunctura potis est
c. inf. : może, potrafi, jest w stanie (coś zrobić); (aliquis) potest, quit (aliquid facere). compar. POTIOR s. POCIOR, -ius
I. adi.
A. de hominibus: ważniejszy, znakomitszy, wybitniejszy, lepszy; eminentior, excellentior, praestantior, gravior.
N.
α. starszy; maior natu
AConst p. 212 (a. 1357) : si ... scultetus plures filios habuerit, eo decedente p-or filius ad regendam scultetiam eligatur.
β. (de, in) iure mający pierwszeństwo prawne; iure priorem locum tenens
KodUJ I p. 36 (a. 1401) : in huiusmodi beneficiis assequendis ille ... qui primus existit tempore, sit p-or de iure.
Ib. p. 39 (a. 1401) : in huiusmodi beneficiis assequendis ille ... qui primus existit tempore, sit p-or et in iure.
ArPrawn V p. 484 (saec. XV ex.) : qui iure sit p-or, illi possessio assignetur.
B. de rebus: lepszy, większy, znaczniejszy, silniejszy; melior, maior, amplior, fortior, praestantior.
1. de abstr.
Praec.
α. ius tzw. lepsze prawo, pierwszeństwo; praerogativa, privilegium loci prioris
KodMp I p. 393 (a. 1375) : asserebat se habere ius proximitatis p-us quam ... abbas.
CodVit p. 588 (a. 1423) : debeant ... determinationi ... super huiusmodi iuris p-oris cognicione stare, obedire.
AGZ XII p. 11 (a. 1436) : Margaretha ... ius p-us (ed. pacius) ponere debet, quam Zagosczka habet.
Ita saepe.
β. log. demonstratio:
BYSTRZ. Post. fol g VIIIa : illa demonstratio est p-or, que non inducit errorem quam illa, que inducit errorem.
Ib. fol. h Ia : illa demonstratio est p-or, que procedit ex p-bus principijs.
Ib. fol. h Ib : illa demonstratio est p-or, que procedit ex notioribus et prioribus secundum naturam.
2. de concr. , v. gr. de camera ( DŁUG. Hist. III p. 370 = VI p. 54 ed.nov.) , stuba ( StPPP XII p. 538, a. 1527) ; equo ( APozn I p. 327, a. 1461) , vacca ( CracArt suppl. III p. 92, a. 1442 et saepius); pellicea ( AKapSąd III p. 52, a. 1484) , tunica ( ib. II p. 65 (a. 1426) .
Constr. ad A-B:
a. abs. b. sq. abl. comp. c. sq. in c. acc.
CodEp I 2, p. 217 (a. 1462) : p-or et magis idoneus visus fuerit in iudicem.
d. sq. in c. abl. e. sq. quam:
DecrICC I p. 126 (a. 1461) : Bogdan propinquior erit eadem bona ... p-i iure obtinere, quam ... Iohannes.
KodUJ II p. 269 (a. 1469) : si ... bona ... possessa per eundem ... fuerint p-a quam pars lucrorum media ... doctorum.
II. subst.
1. potiora,, -um n. sprawy, rzeczy lepsze, ważniejsze; res meliores, maioris momenti.
2. potiores,, -um m. ludzie znaczniejsi; potentes. superl. POTISSIMUS najsilniejszy, najważniejszy, najznaczniejszy, główny; qui maximi momenti sive auctoritatis est, validissimus.
Dicitur de hominibus et rebus (praec. abstr.). Constr.
a. abs. b. sq. gen. partit.
KADŁUB.(Pl) p. 109 : omnia ... recusanti, etiam prestantiorum p-sima.
GŁOG. Alex. II fol. i Ib : finis est p-sima causarum.
N. log.
demonstratio:
BYSTRZ. Top. o IIb : duplex est demonstratio, scilicet quia est, que procedit per effectum aut per causam remotam et propter quid, que procedit per causam propinquam et talis est duplex, quia quedam est p-sima, que procedit ex primis veris simpliciter et immediatis ... alia est non p-sima, que ... procedit non ex primis et immediatis, sed ex mediatis.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)