- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- K.
I.
A.
adi.
możliwy, dający się urzeczywistnić, spełnić, wykonalny; qui esse vel fieri potest.
Glossa
Pol.
RFil XXV p. 152 (saec. XV med.med) : ad reddendam p-em vicem «podobnego wszaymv».
N.
definitionem phil.
ExPhys fol. l IVb : illud est p-e, quod est in potentia facientis.
Praec.
phil. t.t.
1.
(sensu log. ) dotyczący możliwości, wyrażający możliwość;
qui ad ea, quae fieri possunt, pertinet
,
v.
gr.
antecedens (
BYSTRZ. AnalPr fol.
g Va)
, contingens (opp.
necessarius
ib. fol. c Vb
et saepius), conversio
(
ib. fol c Ia)
, determinatio (
id. Log. fol. B IIa)
, positio (
id. ParvLog fol. X
IIIb
;
ib. fol. x IVa
et saepius), praemissa
(
id. AnalPr fol. l
IIIa
et saepius), propositio
(
HESSE Quaest.
p. 159
:
propositio dicitur p-is, quia qualitercumque per eam significatur iuxta eius
totalem significationem
propositionalem, ita potest esse.
Additur de possibili (
ib. p. 619 : non semper propositio p-s de p-i debet poni in unam de inesse in propria forma etc.).
Opp.
impossibilis (
BYSTRZ. AnalPr fol. b IIIb
et passim).
2.
(sensu metaphysico) możnościowy;
explicatur
VITELO Epist. p. 5 : dicitur agens intellectus per respectum, quem habet ad corpus; cum impeditur a sua cognitione, dicitur p-is intellectus.
MatFil IV p. 28 (saec. XIV) : secundum Philosophum (Arist. Anim. 4.429b31,24: ό νους δυνάμει ) duplex sit intellectus, scilicet agens et p-is.
Ib. X p. 177 (saec. XV in.in) : intellectus potest dici p-is ... ex eo, quod potest recipere species, quos actu non habet.
GŁOG. Anim. fol. 21a : de intellectu p-i, qui est in pura potentia in genere intellectualis nature.
Praec.
intellectus (opp. agens,
ut supra et passim); simili sensu
pars speculativa animae (
VITELO Epist.
p. 3
et
p. 6)
; item potentia (opp.
agens:
SŁUP. MixEl
p. 164
)
.
Constr. ad A:
a.
abs.
b.
sq.
dat.
personae.
c.
sq.
inf.
d.
sq.
ad :
MatFil IV p. 57 (saec. XV) : omnis essentia rei creatae p-is est ad esse ... idem non est p-e ad seipsum.e. sq. per :
VITELO Epist. p. 7 : casus angelorum ... per rationem naturalem et ordinem universi non est p-is.
B.
subst.
possibile,,
-is
n.
1.
to co możliwe, rzecz możliwa do urzeczywistnienia,
spełnienia;
res quae fieri (esse)
potest.
Praec.
in locut.
α.
possibile est
(constr.
sq.
acc.
c.
inf. ; sq.
ut;
item sq.
quod :
CodEp III p. 155 (a. 1471) : p-e est, quod ei ... pecunie sint defuture.
β.
pro suo possibili, quantum possibile est
według swoich możliwości;
quantum in potestate alicuius situm est
PommUrk III p. 101 (a. 1290) : consules ... ipsam civitatem pro suo p-i fideliter custodiant et defendant.
KodMp IV p. 449 (a. 1446) : actus humani ... ut ... quantum p-e est, ad perpetuam deducentur memoriam futurorum.
StPPP III p. 17 : quantum p-e factu erit onera omnibus communia ... imponemus.Cf. POSSE III 2 POSSIBILITAS 2 α POSSIBILITER.
N. rhet.
CALLIM. Rhet.
p. 140
-141
et
150.
Praec.
phil.
a.
(sensu
log.
)
StMed XIX 2, p. 133 (a. 1444) : p-e quandoque sumitur ut est dicta propositione et sic dicimus illam esse p-em ‘homo currit’.
BYSTRZ. ParvLog fol. X IIIb : positio autem p-is est quando aliquid p-e ponitur.Inter modos praedicandi enumeratur
WROCŁ. CongLog fol. c IIIb : ex p-i impossibile nunquam sequitur.
Id. Dial. fol. D IIIa : propositio modalis est illa, quae modificatur aliquod istorum sex modorum: p-e, impossibile, contingens, necessarium, verum, falsum.
Distinguitur
necessarium (opp.
non necessarium:
BYSTRZ. Log. fol. E IVb
et saepius).
Accedit
inf.
:
id. Top. fol. n IIb : dialectica ... non procedit ... ex contingentibus et p-bus aliter se habere.
b.
(sensu metaphysico)
HESSE Quaest. p. 158 : potentia capitur dupliciter: uno modo prout est terminus secundae impositionis, prout attribuitur propositionibus de p-i etc.
Ib. p. 396 : quaelibet propositio de p-i esset, debet poni in unam de inesse.
II.
1.
możliwy, odpowiedni, nadający się do czegoś;
aptus, idoneus, competens (Pol.
podobny reddi videtur, cf. etiam
supra V 215,15 sqq.
PP I p. 130 (a. 1451) : damus ... Nicolao facere stangnum in fluvio ... ubi inveniet locum p-em et competentem.
2.
mocny, przekonywujący;
potens, persuasibilis
AKapSąd II p. 419 (a. 1492) : plebanus debet eam inducere verbis quibus poterit p-bus, ut ad virum suum ... revertatur.