- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- L.
- A.
- N.
- O.
1.
de tempore: potem, później;
posterius, postea.
Saepe in iunctura paulo
post (paulopost, post paulo).
N. abundanter
dictum
Lites I p. 112 (a. 1339) : p-tque paulo p-t ... procurator ... dixit.
2.
de loco: z tyłu; in, (a)
parte posteriore (saec.
XVI).
3.
de post
cf.
DEPOST ex post
cf.
EXPOST in post
cf.
IMPOST
phil.
a parte post
cf.
CONIUNCTIO
skoro, kiedy;
postquam.
PRAEPOSITIO CUM ACCUSATIVO
[
de regimine
: a.
sq.
gen.
ChrHP p. 504 : tribus ... post coronationis suae mensibus elapsis.
KsgGrWp II p. 353 (a. 1400) : ambo debent post ipsius capitanei equitare.Cf. etiam infra 816,24. Sed praec. per ellipsim (sc. diem, festum, sim.)
PrzywKr p. 25 (a. 1374) : feria IIII proxima post sancti Bartholomei.
KsgŁawKr p. 129 (a. 1375) : feria sexta ... post Jacobi.Ita vulgo. b. sq. abl.
KodWp III p. 335 (a. 1369) : decimis post aratro nostro.
TPaw IV p. 580 (a. 1394) : post ipsius principio.
Ib. III p. 394 (a. 1397) : post terminis.
KsgKaz p. 478 (a. 1400) : post racione facta.
KsgMaz I p. 125 (a. 1412) : post duabus septimanis.
KsgLub p. 26 (a. 1447) : post tribus septimanis.
PP III p. 223 (a. 1452) : post morte fratris.
ZabDziej I p. 107 (a. 1482) : post eo.
AGZ XVII p. 197 (a. 1483) : post nobilibus.
Ztschr. II p. 271 (a. 1496) : post cemento (ita ib. saepius ).
ŁASKI LibBen I p. 125 : post ... certis et quibusdam agris.Cf. Th. X 2, 181, 79 sqq.]
I.
de tempore (indicat tempus, quod sequitur eventum tempusque antecedens) po;
aliqua re peracta, finita, aliquo tempore interiecto, transacto.
Glossae
Pol.
AGZ XIV p. 263 (a. 1448) : p-t secundum ingressum domini palatini, alias ‘za wthorim wyachanyv.
Ib. p. 474 (a. 1456) : p-t exitum alias ‘po viprowadzenyv.
N.
α.
post dominum regem
i.q. post adventum regis
KsgGrWp I p. 328 (a. 1400) : ei terminum assignavit p-t dominum regem (ita ib. bis ).
β.
officialis post causam (cf.
sq.
)
KodMp III p. 45 (a. 1341) : Petro officiali p-t causam.
Ib. p. 67 (a. 1347) : officialis Nosek p-t causam.Occ. post ea cf. POSTEA post haec cf. POSTHAEC post hoc cf. POSTHOC
II.
de loco
A.
de positione: za, poza, z tyłu; pone, trans, ultra, a tergo, in parte posteriore.
Glossae
Pol.
KodWp X p. 294 (a. 1443) : in prato ... p-t cerdones, aliter «za garbari» iacente.
DokLub p. 280 (a. 1456) : p-t dictum vadum, alias «za Czornym Brodem».
N.
locut.
α.
iur.
(de testibus)
post alicuius tergum (scapulas) stare
stać w sądzie za czyimiś plecami w celu złożenia za nim
świadectwa; in iudicio
testimonium pro aliquo
prolaturum esse
DecrICC I p. 305 (a. 1468) : cum testimonio proborum hominum p-t tergum stancium.
Ib. p. 342 (a. 1470) : probare ... hominibus stantibus p-t scapulas.
Inde
aliquem post se (tergum, scapulas, umeros) habere
mieć kogoś za plecami gotowego do złożenia
świadectwa;
de parte in iudicio, cui post tergum testis
testimonium prolaturus
adstat
StPPP IX p. 73 (a. 1468) : pars aduersa respondit, quia istam hereditatem emi et solui et intercessorem p-t tergum habeo.
DecrICC I p. 341 (a. 1470) : actor huiusmodi testes in tergo p-t scapulas non habuit.
AGZ XV p. 196 (a. 1477) : ministerialem habeo p-t me, alias «za pleczem mam» ad recognicionem.
Ib. XVII p. 364 (a. 1499) : habeo p-t humeros marcipotatores ... quod ego istum equm emi, quibus paratus sum expurgari.Ita passim. Simili sensu aliquem post scapulas ostendere :
StPPP IX p. 73 (a. 1468) : non debet pars ... ad ... cognoscendum cogi, quia suficienter respondit ... pars ... rea ... p-t scapulas ostendens evictorem.
β.
post tergum aliquid facere
i. q. za czyimiś plecami ,bez czyjejś wiedzy,
pokryjomu; occulte, clam, secreto,
aliquo inscio
DecrICC I p. 109 (a. 1460) : Gregorius ab huiusmodi causa p-t tergum facta ... liber est.
StPPP IX p. 84 (a. 1469) : hanc inscripcionem mater mea p-t tergum meum seu in postico fecit, wlgariter «w tyle mnye».
γ.
decima post aliquem locum
indicat terram, cuius incolae ad decimam
solvendam obligantur
(cf.
supra III 93, 26 sqq.
; ab, de, ex
KodMp II p. 256 (a. 1324) : abbati ... decimam in hereditate mea ... p-t aratra meorum kmethonum ... assignasse.
KodKKr I p. 217 (a. 1340) : decimas p-t aratra in Sczepanowin.
KodMazNow II p. 248 (a. 1341) : cum decimis ... p-t cmetones.Ita vulgo.
Dicitur etiam
decima (proveniens)
post agros (campos, mansos sim.
DokKKr II
p. 10, a.
1416
;
KodPol II
p. 499, a.
1445
et passim), item post cmethones
(nobiles, heredes, scultetos
sim., i. post eorum agros:
et
DokSul
p. 352, a.
1358
;
StPPP VIII
p. 665, a.
1399
et vulgo); simili sensu post
agriculturam (praedia) decimare
(
AKapSąd III
p. 71, a.
1499
;
ib.
p. 87,
a. 1502)
, post araturam pecuniam solvere (
KodMazNow II
p. 273, a.
1345)
; immo missalia post agros (
AKapSąd III
p. 350, a.
1531)
; fertones decimales
post cmethones (
KodWp IX
p. 382,
a. 1434)
.
B.
de motu:
1.
za coś; in
partem posteriorem.
2.
(indicat eum qui sectandus est) za kimś
(czymś);
aliquem (aliquid) sequendo,
consequendo
a.
propr.
Glossa
Pol.
IurMas II p. 74 (a. 1496) : quando aliqua pars non vadit p-t ordinem, alias «za vrządem», succamerarium et preconem.Pendet e verbis, v. gr. post aliquem contendere ( DŁUG. Hist. II p. 460 ) , currere ( CracArt suppl. I p. 24, a. 1411 et saepius), equitare ( KsgKaz p. 217, a. 1388) , fluere ( AKapSąd III p. 50, a. 1479) , ire (post funus: KodWp X p. 330, a. 1443 ; post signum ib. ), pergere ( KsgKaz p. 406, a. 1397 et saepius), proficisci ( FormJ p. 80 ) , vadere ( ); aliquid ducere ( KodWp VI p. 141, a. 1340 et saepius), mittere ( IurMas II p. 11, a. 1472 et saepius), proicere ( JAC. PAR. Serm. fol. 143a ) , trahere ( KodMp IV p. 415, a. 1443 ; ZabDziej II p. 453, a. 1488) . Varia ad a. :
α.
post aliquem mittere
posłać po kogoś;
mittere quendam qui aliquem adducat
*PommUrk III p. 453 (a. 1285) : dum ... miserit p-t eum, qui excessit ... ipsis tradetur.
SSrSil I p. 373 (a. 1482) : abbas ... misit priorem p-t ... custodem carceris, quo vocato ... jussit ... fratrem introduci.
β.
nude positum
post aliquos
za nimi, tj. pogonił za
nimi;
i. quos ut caperet, consecutus est
AKapSąd III p. 210 (a. 1525) : fugam dederunt ... et plebanus p-t illos.
γ.
huc etiam quodammodo pertinere videtur
clamare post aliquem
wołać za kimś obelżywe słowa; aliquem fugientem malum esse conclamare
ChrPP p. 525 : cum illi ... fugerent, inquisitor clamavit p-t eos: latrones, latrones!
AKapSąd III p. 100 (a. 1503) : ad quem ... lapide ter proiciebat dicendo et clamando p-t eum: sicce lupe «suchy vylku», sicca perna «suchy polczu»!
δ.
currere post recentia vestigia
ścigać przestępcę po świeżych
śladach; malefici vestigia sequi
RH II p. 75 (a. 1453) : cum homo suus fugit ... extunc ipse currit p-t recentia vestigia suum hominem insequendo.
AGZ XIX p. 466 (a. 1500) : p-t quos predones ... Iohannes ... tanquam p-t vestigium arduum perrexit.
Simili sensu
vestigium recens post rem furatam impellere:
CorpJP III p. 668 (a. 1522) : exponens se impulisse recens vestigium p-t rem sibi furatam.
b.
transl.
(sc.
animo, cogitationibus sim.).
III.
de relationibus aliis
A.
(de gradu, consequentia, ordine) po, następując po;
secundum (saepius pendet ex
comp. ).
N.
post invicem
jeden po drugim;
vicibus continuis,
cf.
supra V 1014, 4 sqq.
B.
poza, oprócz;
praeter.
C.
prp.
Pol. PO et ZA reddi
videntur (praec. in certis
quibusdam iuncturis et locut. ).
1.
Pol. po c.
locativo
a.
(indicat possessorem priorem) po kimś (w spadku), po czyjejś śmierci;
aliquo mortuo, ab aliquo (de bonis alicui hereditate obvenientibus)
KodWp II p. 80 (a. 1293) : partem sue hereditatis ... p-t filiam et filiollam ... Pelegrino ... dederunt.
Ib. p. 90 (a. 1294) : Chuscovo p-t unum centurionem.
KodKKr I p. 155 (a. 1320) : probantes eosdem heredes esse ... veros et perpetuos possessores predicte silue p-t amicos et suos patres.
StPPP VIII p. 236 (a. 1388) : hereditatis ... que cessit sibi p-t ... auam suam.Ita vulgo. Glossa Pol.
PP IIΙ p. 176 (a. 1449) : acquirere ... sexagenas ... p-t auam eiusdem filie, wlgariter «po babye».Saepe in iunctura aliquid post se relinquere (remanere) e Pol. ostawić po sobie:
DokMp I p. 242 (a. 1388) : si quam prolem p-t se reliquerit legitime ... procreatam.
AGZ V p. 109 (a. 1441) : nichil ... debiti de testamento ... p-t se relinquentes.
DecrICC I p. 398 (a. 1473) : Barthosius pie memorie remansit uxorem suam ... p-t se inpregnatam in dictis bonis.
AKapSąd III p. 137 (a. 1509) : potestatem bona ... p-t me relicta dispensandi.
N.
locut.
post manum mortuam
sim.
po martwej ręce, po zmarłym; ab aliquo
mortuo (de bonis alicui
hereditate obvenientibus)
DokMp I p. 416 (a. 1418) : astringens se hoc idem Swantochna ... probatura p-t mortuam manum ... quod ... est suum verum patrimonium.
KodMp IV p. 187 (a. 1421) : ad quam villam se ... p-t ... awas suas ... wlgariter «po pvstey rancze» proximiorem asserebat.
KodWp IX p. 318 (a. 1432) : ad quam pecuniam ipse ... p-t manum mortuam sue amite est propinquior.
PP III p. 118 (a. 1445) : conquestus est Swiech contra Barbaram pro quibusdam peccunijs ... p-t manum decessam.
DecrICC I p. 293 (a. 1468) : p-t manum mortuam consobrinam alias «po wnącze».
Ib. p. 422 (a. 1474) : p-t os defunctum et mortuam manum p-t fratrem amitalem.Cf.
b.
(indicat consanguinitatem) po kimś, z czyjejś
strony; ab aliquo, aliquo genere,
aliqua necessitate
KodWp II p. 594 (a. 1347) : duos seniores sue genealogie p-t patrem ... producat.
Ib. III p. 552 (a. 1384) : suam nobilitatem per nobiles fratres ... et per alios amicos suos p-t matrem ... ostendit.
KsgZKal p. 154 (a. 1407) : asserens se fore propinquiorem p-t amitam suam.
ArPrawn VIII p. 123 (a. 1413) : probauit miliciam suam ... per dominos ... p-t awam awunculos suos.Ita saepissime.
N.
locut.
post gladium (clipeum)
e
Pol.
po mieczu (po szczycie)
tj. po ojcu, ze strony ojca; necessitate paterna, agnatione; post fusum
e
Pol.
po kądzieli,
tj. ze strony matki, po matce; necessitate materna, cognatione
ArPrawn X p. 464 (a. 1415) : est propinquior p-t gladium ad bona fratris sui... defuncti.
StPPP II p. 477 (a. 1441) : est propinquior ad hoc p-t gladium alias «po myeczu» et p-t clipeum alias «po szczicze» p-t fratrem suum.
DecrICC I p. 28 (a. 1457) : si ... habet consangwineum p-t gladium.
Ib. p. 115 (a. 1460) : quicunque sit in linea consanguineitatis propinquior, sive p-t gladium sive p-t fusum.
Ib. p. 165 (a. 1463) : propinquiores sunt tanquam p-t fusum huiusmodi res ... obtinere.Ita saepius.
c.
(indicat hominem occisum, pro quo multa
homicidii solvenda est)
KodMaz(K) p. 540 (a. 1244) : omne jus militale habeant predicti ... penam seu capud p-t suum villanum.
KodWp II p. 62 (a. 1292) : penam ... homicidii percipiet p-t incolam per se.
KodPol I p. 217 (a. 1361) : admittimus eundem prepositum ... p-t suum hominem occisum ... penam recipere capitalem.
PP II p. 5 (a. 1447) : p-t suum hominem ville supradicte vbicunque ... occisus fuerit, penam recipere capitalem.
d.
(indicat partem corporis, quam quis percutit)
po czymś, w coś;
ad, in aliquid
AKapSąd III p. 58 (a. 1488) : cultro ... percuciebat p-t tergum et ad alia membra.
ZabDziej III p. 3 (a. 1490) : evaginata daga ... percussit eum p-t collum atque maxillavit.
AGZ XV p. 542 (a. 1490) : Zacharias ... intulit vulnus cruentum p-t scapulas Stanislao.
e.
dicere (iurare
sim.) post aliquem
powtarzać po kimś (słowa przysięgi); alicuius
praeeuntis verba (iuris
iurandi) repetere
KsgCzer p. 83 (a. 1416) : thezaurarius debet jurare p-t preconem.
IurMas III p. 294 (a. 1448) : testes quilibet eorum seorsum p-t praeconem praestabunt iuramenta.
AKapSąd III p. 142 (a. 1510) : dicatis clausatim p-t me; dixitque ... repetens hec verba.Fortasse huc quoque pertinet
TPaw VII p. 295 (a. 1423) : es mihi suspectus, quia dicis p-t tuum fratrem.
2.
Pol.
za
c.
acc.
a.
(indicat rem emendam vel emptam): pro
StPPP VIII p. 643 (a. 1399) : terminus ... pro ... seccione siliginis p-t VIII mensuras.
AGZ III p. 164 (a. 1408) : avenam necnon p-t avenam grossos ... solvere.
Ib. XIV p. 278 (a. 1449) : istae pene ... debent solvi domino Nicolao ... p-t servitorem suum vulneratum.
Ib. XIII p. 286 (a. 1449) : ipsum condempnavit p-t quemlibet kmethonem profugum in pena «pyacznadzescza».Ita saepius.
b.
in
locut.
post virum (maritum) ire
sim. (de muliere),
mulierem post virum (maritum) tradere
sim. e
Pol.
iść za mąż, wydawać za mąż
viro nubere, viro nubendam dare
KodMp IV p. 252 (a. 1429) : p-t maritum ipsam tradendo.
AGZ XII p. 17 (a. 1437) : mulierem ... violenter p-t virum dedisti.
PP III p. 71 (a. 1439) : cum ipsa p-t virum fuerit desponsata.
AGZ XVIII p. 323 (a. 1492) : Katerina ... bona ... possidebit tam diu quam diu in sede viduali permanserit, et si p-t alium virum haberet ... de prefatis bonis ... descendere tenebitur.
Ib. XVI p. 300 (a. 1500) : si uxor mea p-t virum secundum transiret.
IurMas II p. 139 (a. 1511) : quando aliquis pater ... traderet duas vel plures filias p-t viros.
Ib. infra filiae ... transeunt p-t viros.
3.
Pol. za c.
instrumentali
a.
(indicat personam cuius bono aliquid
agitur):za kimś, w czyjejś
sprawie; alicuius causa, pro
aliquo, propter aliquem
MazZHerb p. 12 (a. 1446) : iuramentum prestiterunt p-t eum, quod est frater ipsorum.
Infra iuramentum prestiterunt p-t eundem plebanum, quod est frater Leonardi et Jacusszii.
StPPP XI p. 251 (a. 1470) : scultetus postulavit p-t ipsum habere fideiussores.Infra
p. 252: postulavit p-t Mathiam fideiussores ... Mathias invenit sibi fideiussores duos.
KsgŁawWar p. 162 (a. 1473) : attulit litteram ... p-t ipsum profitentem, quod ipse innoxius esset huius rei.
AGZ XVII p. 197 (a. 1483) : fideiussisti... marcas ... p-t nobilibus ... nec non pro nobili Iacobo.
b.
(indicat mulierem, cui dos datur): za kimś
(w posagu);
dotis causa (aliquid viro filiam vel
sororem alicuius nubenti
dare)
IurMas I p. 9 (a. 1349) : pecuniam ... que data fuit ... genero nostro ... racione dotis p-t sororem nostram.
StPPP VIII p. 155 (a. 1385) : se intromisit in hereditatem, ubi pater suus p-t filiam dedit.
Ib. p. 214 (a. 1387) : dotalicij, quod p-t sororem suam dedit.Ita vulgo.
c.
in
locut.
post alicuius initium (principium)
e
Pol.
za czyimś początkiem
contentione, rixa ab aliquo inchoata, provocata
TPaw IV p. 580 (a. 1394) : quod fecit Michel Paulo, hoc fecit p-t ipsius principio, quod sibi prius vulnera dedit.
Ib. III p. 382 (a. 1397) : quidquid feci, hoc feci p-t tuum principium, quia mihi prius dedisti vulnus.
IurMas I p. 184 (a. 1453) : quid feci hoc feci p-t eiusdem kmethonis inicium, qui manum suam super me levavit.
Ib. II p. 14 (a. 1472) : occidens p-t inicium solvat caput ... id quod feci, hoc p-t ipsius inicium feci.Ita saepe.
d.
in
locut.
post et ante (penes, super) se nihil habere
sim.:nie mieć przy sobie nic
ukradzionego;
nullum furtum secum habere
DecrICC I p. 176 (a. 1464) : mulier est ... inculpata pro furticinio ... et penes ipsam nec super ipsam nec p-t ipsam aliquid furti repertum est.
Ib. p. 274 (a. 1467) : ipsi ... protestati sunt, quod detenti sunt sicut mundi, nichil furticinii circa ante et p-t se habentes.
AGZ XV p. 97 (a. 1468) : ego istum equm nunquam furtive recepi ... nec eciam p-t me nec ante me quitquam video.
e.
in
locut.
neque ante se nec post se aliquid habere,
nie mieć nic na sumieniu; insontem esse,
cf.
supra I 565, 26 sqq.
IV.
pro casibus subst. et pro aliis prp.
1.
pro
acc.
PEREGR. fol. e Va : dimitte istam animam, quia clamat p-t nos.
Ib. fol. s Ib : Deo, qui esurit p-t elemosynas nostras.
AGZ XII p. 108 (a. 1443) : pro eo quia p-t ipsum percussit.
JAC. PAR. Serm. p. 73b : sequebantur Christum ministrantes Ei, plangentes Eum et flentes p-t Eum.
DecrICC I p. 35 (a. 1457) : puer p-t matrem conflens.
SSrSil VII p. 234 (a. 1470) : cives ... in celum p-t pacem suspirabant, sed non erat.
2.
pro
dat.
a.
commodi: ku
StPPP XII p. 470 (a. 1533) : domini re subiecta oculis et attendentes fieri p-t magnam commoditatem sine omni damno subditorum, mandaverunt sublevari aquam.
b.
in locut.
post se aliquid (praec.
poenam) recipere
dla siebie; sibi ipsi, pro se ipso
KodWp VI p. 28 (a. 1274) : penam que dicitur quindecem ... p-t se recipiant.
ArHist III p. 299 (a. 1407) : adiudicauimus ... penas p-t se in toto recipiendas.
StPPP II p. 572 (a. 1448) : asserens ipsum esse rusticum ... nec penas p-t se, ut ceteri nobiles, posse digne suscipere.
AGZ IX p. 181 (a. 1500) : seminaciones ... frugum hiemalium inter se partes ... dividere debent, seminaciones vero estivales in toto ipsa ... p-t se tollere et recipere debebit.
3.
pro
abl.
causae
StPPP VIII p. 233 (a. 1388) : pro hereditate materna, quod tangit ipsum p-t puscinam in Pribislauicz.
4.
pro ab
a.
(indicat personam) od
KodWp I p. 17 (saec. XIII med.med) : foralia et theloneum p-t quinque fora ... ecclesie iure hereditario ... contulimus possidenda.
TPaw IV p. 112 (a. 1405) : ego nolo tibi dare penam p-t me ... quod non es tam bonus quam ego.
PP III p. 5 (a. 1427) : veniens ... Vordzina cum Hanna ... recognouit ... quia satisfecit ei p-t maritum ipsius.
AGZ XII p. 80 (a. 1440) : ob quam reparcusionem remansit idem procurator penam p-t quemlibet hominem tres marcas actori et tres iudicio.
KodWp X p. 350 (a. 1444) : recolligent sculteti census ... p-t kmethones dicte ville et ... deportabunt dictos census kmethonum in Calis.Huc etiam spectare videtur, sed textus corruptus est
ZabDziej I p. 249 (a. 1540) : accipere duas marcas alias p-t ancille sue et p-t nepote sua.
b.
(indicat auctorem cum verbis pass. ) od, przez
ArPrawn X p. 8 (a. 1392) : qualiter Rudel debet tenere pignus sive vadium p-t Johannem sibi obligatum in 150 marcis.
AKapSąd III p. 257 (a. 1497) : condempnatus est in pena sinodali ... pro qua in iudicio p-t dominum plebanum ... monitus est.
5.
pro
ante
przed
Tom. VII p. 19 (a. 1524) : de evocatione sui p-t curiam vestre ... paternitatis.
6.
pro
apud:
DŁUG. LibBen I p. 590 : vicarii ... habent columbationem p-t universos oppidanos ... et p-t omnes villas parochiae.
7.
pro
contra (adversus)
mimo, wbrew
Lites II p. 270 (a. 1412) : magister cum suorum Cruciferorum exercitibus ... terras ... p-t et contra huiusmodi contractum ... invaserunt.
8.
pro
extra (trans)
IurMas III p. 265 (a. 1452) : sors haereditatum protendit se p-t granicies terrestres.
9.
pro
in
c.
abl. : w czymś
AGZ XV p. 110 (a. 1471) : nec in manibus, nec in peplo, nec p-t iopulam, nec p-t caligas apud ipsum Johannem invenit aliquid.
AKapSąd III p. 83 (a. 1502) : licitum erit ... filiabus ... p-t dictum scabellum flectere [genua.
10.
pro
ob
vel
per
(indicat causam) przez, wskutek
HistTart p. 91 : iuxta ignem ligna scindere cum securi malum esse dicunt Tartari, p-t hoc enim caput ignis asserunt amputari.
DŁUG. Op. p. 628 (epistula a. 1466) : p-t pestem plures familiares dominorum absumptos.
RHist LXIX p. 89 (a. 1510) : p-t quod sigillum noster pater ... obtinuit lapsum.
11.
pro
per
(indicat locum) po, w, na
UrkBBr p. 43 (a. 1271) : Conrado ... annone conculcate sunt p-t quinquaginta mansos.