- F.
- G.
- Bl.
- Dc.
- B.
- Ha.
- K.
StPPP VIII p. 407 (a. 1397) : pro XL arboribus pirarum et pomarum].
I.
A.
propr.
nat.
1.
owoc drzewa (krzewu) owocowego; fructus arboris
(arbusculae) pomiferae.
Explicat et glossas Pol. affert
GLcerv p. 685 : p-um est quicquid habet corticem mollem inter fructus maiores, quibus vescuntur homines, et est nomen generale, vt cerasa, mala, pruna, pyra etc. «jabłko, owoc, który ma na sobie cienką skórkę, iako trześnie, iabłka, śliwy, grußki».
Praec.
a.
abs.
jabłko; malum, fructus Piri
Mali
Linn.
Occ.
macianum, silvestre
owoc dzikiej jabłoni, płonki; fructus Piri acerbae
D.C.
GLr I p. 191.
b.
citri
cedrat; fructus
Citri medicae Risso
GLr I
p. 221
.
c.
colocynthidae
nieznana u nas roślina o owocach dyniowatych wielkości
pomarańczy;
Citrullus colocynthis
Schrad.
ListMił p. 125 (saec. XV med.) : si capilli fiant nigri recipe p-um coloquintide et abiectis corticibus oleo laurino impleatur.Cf. GLr I p. 316 .
d.
Italicum, Punicum
gorzka pomarańczka; fructus Citri Bigardiae Duh.
MPH IV p. 899 (a. 1543) : p-a Italica, quae «pomerance» vocantur.Cf. GLr I p. 221 .
e.
Persicum
brzoskwinia;
fructus Amygdali Persicae Lam.
GLr I
p. 201
.
f.
rubeum
granat właściwy;
Punica granatum
Linn.
GLr I
p. 191
.
g.
stipticum
owoc pigwy zwyczajnej; fructus Cidoniae vulgaris
Pers.
GLr I
p. 190
.
2.
a.
quercinum
galasówka;
galla
GLr I
p. 139
.
b.
terrae
purchawka;
Lycoperdon
bovista Linn.
GLr I
p. 92
.
B.
in imagine
Adae, noxiale
jabłko, które zjedli pierwsi rodzice;
malum a primis parentibus
esum
KodWp I p. 370 (a. 1267) : iustitia positiva ... ab eodem ... procedens, qui sub mortis interminatione morsum p-i noxialis prohibuit.
PETR. GRUD. p. 81, v. 16 : o Iesu Christe ... vis ... Ade ... delere p-i morsum.Glossa Pol.
RFil XXIII p. 304 (a. 1444) : p-i noxialis morsu ... «yablka skodliuego vkanschenim».
II.
transl.
de variis rebus pomi formam habentibus
1.
med.
(ad) odorandum
et
abs.
lekarstwo w
kształcie kulki, którego zapach miał mieć właściwości lecznicze;
globus e medicinis confectus, cuius
odore aegroti sanabantur
THOM. Med. p. 17 : ex castorio et ruta ana cum glutino dragaganti fiat p-um et odoretur.
Paulo infra facio p-um odorandum.
Ib. p. 77 : recipe rosarum, sandalorum ... fiat pulvis ... addito glutino gumi Arabici ad retinendum, fiat p-um ad odorandum et frequenter cum aspersione aque rosacee ... renovetur.
2.
manuale
et
abs.
ogrzewana kula z żarzącym się węglem wewnątrz, służąca do grzania dłoni;
globus carbonibus ardentibus impletus, quo manus calefaciebantur
PommUrk V p. 407 (a. 1318) : in cista ... fuit inventum ... p-um manuale.
ŹrWaw VI p. 1 (a. 1534) : a reformatione p-i argentei, quod ponitur in altari maiori calefactum propter celebrantes.
InwKKr p. 28 : p-um argenteum magnum ... ad manus calefaciendas tempore hiberno ... dari solitum.
3.
aureum, regale
et
abs.
jabłko królewskie, złota kula z krzyżykiem (symbol kuli ziemskiej); globus aureus,
regum insigne, qui symbolus orbis
terrarum erat
Lites I p. 68 (a. 1339) : ymago regia ... tenebat unum p-um rotundum cum cruce desupra.
KodPol II p. 449 (a. 1431) : in ... sigilli medio ymago Beate Marie, in dextra pomum tenens.Ita saepissime. Additur potentiae ( InwKKr p. 77 et 80).
4.
środkowa część trzonu kielicha,
tzw. nodus;
pedis quo calix nititur, pars media
InwKKr p. 18 : calix tertius in p-o vero seu manubrio insignia eiusdem domini cardinalis continens.Cf. VI 106,29 sqq.
5.
(ambrae)
kulka, bryłka;
globulus, massa
KodUJ IV p. 10 (a. 1502) : p-um ambrae detur magistro ...Biel.
CracArt II p. 428 (a. 1543) : legibula de p-o ambre.Cf. I 470,8 sqq.