- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- K.
- O.
I.
1.
miłość rodzinna, przywiązanie wynikające z więzów krwi;
explicatur
CALLIM. Rhet. p. 115 : p-as est in patriam aut parentes aut alios sanguine coniunctos.
ArPrawn VI p. 76 (a. 1530) : religio in Deum ... p-as in parentes ... devotio in patriam.
Dicitur
carnalis
(
ChrMP p. 127 : licet frater offendit eum ... tamen motus carnali p-e ... promisit sibi auxilium prebere Boleslaus dux; item AnnMP p. 50), paterna (viscerosa : DokKKr I p. 214, a. 1395). Occ. falsa:
MARTIN. OP. Serm. p. 36 nlb. : Hely falsa p-e superatus ferire filios delinquentes noluit.
N. theol.
voluntas pietatis
(opp.
rationis :
WROCŁ. EpitConcl fol. v IIIb : oratio Christi a voluntate rationis procedens ... est exaudita, non autem que procedebat a voluntate pietatis vel sensualitatis.
2.
oddanie,
wierność, poczucie obowiązku; fidelitas,
aequitas,
iustitia.
N.
locut.
locum pietatis obtinere (ab aliquo)
być traktowanym w sposób należyty;
iuste tractari
CodVit p. 199 (a. 1409) : negotia ... ab ipsorum Cruciferorum ... parte nullum penitus locum optinent p-is.
3.
łagodność, dobroć; bonitas,
mansuetudo.
Glossa
Pol.
RFil XXIV p. 70 (saec. XV in.) : propter nature p-em «lasko».Occ. pl.
JANKO p. 529 : quem Mesconem ... non armis et minis sed p-um studiis ad sua vota ... attrahens.
4.
życzliwość, przychylność, łaskawość; benevolentia,
gratia, favor.
N.
locut.
se in gratiam et pietatem alicuius porrigere
zdać się na łaskę; se
in arbitratum alicuius dedere
StPPP II p. 620 (a. 1453) : se ... porrexerunt in graciam et p-em eius regis pro mille marcis vadii.
Occ.
loco tituli honorifici
GALLIN. fol. A VIIa : magnam p-i tuae habeo gratiam.
5.
miłosierdzie, litość, współczucie; misericordia,
venia.
Additur
compassionis (
DŁUG. Hist. III p. 576)
, miserationis (
id. Op.
p. 47
).
Dicitur
Christiana (
Tom. XVII
p. 608, a.
1535)
, christianica (
KodLit
p. 118, a.
1410)
, humana (
CodVit
p. 1007, a.
1416).
Opp.
naturalis :
STOB. Aret. fol. C VIIb : dare elemosinam non tantum ex p-e naturali ... sed ex charitate, que et nos facit amicos Dei et opera nostra Ipsi grata.
WROCŁ. EpitConcl fol. r IVa : potest ... infidelis facere opus misericordiae ex naturali p-e.
Simili sensu
pietatis misericordia (
StPPP II
p. 179, a.
1409)
vel miseratio (
CodVit
p. 1007, a.
1416).
N.
locut.
pietatis opus (
KodWp I
p. 113, a.
1230
et saepius).Varia ad 1-5:
indicatur erga quem
a.
sq.
gen.
PEREGR. fol. A IIIa : cuius s. Augustini sanctitas apparet ... in p-e pauperum.b. sq. dat.
IO. VISL. p. 201, v. 450 : nulla fuit p-as precibus lacrimisque rogantium.c. sq. ad :
PEREGR. fol. A IIIb : sanctitas eius apparet in p-e quam habuit ad pauperes.d . sq. de:
DŁUG. Hist. IV p. 727 : nec servus de praeservando domino p-e motus est.e. sq. erga. f. sq. in c. acc. g. sq. super :
DŁUG. Hist. III p. 576 : nulla super his compassionis p-e movebatur.
AKapSąd II p. 842 (a. 1525) : petendo ... ut habeant p-em super illum.
Iuncturae nominales
a. pietatis largitio (
KodWp III
p. 319, a.
1368)
, motus (
Lites II
p. 256, a.
1289)
, officium (
*KodMp II
p. 18, a.
1208
;
KrMU
p.
56,25
;
a. fere 1423
;), plenitudo (
KodMp III p. 22, a.
1337
et saepius), religio (
KADŁUB.
p. 26
)
;
item in imagine dextera (
AKapSąd II
p. 859, a.
1530)
, oculus (dulcifluus:
ListMił
p. 68
)
, oleum
(opp.
austeritatis vinum:
MARTIN. OP. Marg. fol. k IIIb)
, viscera (
PP V
p. 5, a.
1425
et saepius,
cf.
Vlg. Luc. 1, 78; Col. 3,12
ubi dicitur de visceribus misericordiae).
b.
(accedente
gen.
qualitatis)
ChrPol p. 615 : quibus ... propter hospitalitatis p-em dicitur filius natus.
KsgRachWar I p. 42 (a. 1471) : Georgius ... p-e elemosine tactus ... donavit viginti sex mediantum pro usu ... pauperum.
Iuncturae verbales
a. pietatem exhibere (alicui:
MATTH. Serm. I
p. 113
)
, extendere (in aliquem:
GŁOG. Phys. fol. C Ib)
, facere (alicui:
CantMAe I nr. 94,
v. 3b, saec. XV in.)
, habere (ad vel in
vel super aliquem, cf.
et
supra 5
et
CorpJP III
p. 309, a.
1514)
, praestare (alicui in aliqua re:
DŁUG. Op.
p. 171
).
b. pietate (pietatis visceribus) inclinari (
AKapSąd II
p. 674, a.
1494)
, (per)moveri (
DyplMog
p. 62, a.
1356
;
PP V
p. 5,
a. 1425
;
DŁUG. Hist. IV
p. 343
et saepius; additur
de vel super aliquo, cf.
et 573,55).
c. ad pietatem (de)flecti (
DŁUG. Hist. II
p. 9
= III p. 20
ed.nov.
et saepius
ib.
;
AKapSąd III
p. 271,
a. 1500)
, redire (et permanere:
MATTH. Rat. p. 85).
d. in pietatem convertere (aliquem:
CodVit
p. 424,
a.1418)
.
Locut.
in imagine
α.
pietatis viscera (gremium, sinum) aperire (super
aliquem :
JAC. PAR.
OpIn
p. 260
;
DŁUG. Hist. III
p. 88 = V
p. 103
ed.nov.
;
*CodEp III
p. 153,
a. 1471
;;
AKapSąd III p. 196, a. 1519), item oculos pietatis (in aliquem:CodEp III p. 64, a. 1453) , viscera pietatis claudere (alicui: JAC. PAR. OpIn p. 260 ) , a pietatis oculo removere (aliquem: ListMił p. 68, a. 1450) .
β. pietatis visceribus
affluere (
DŁUG. Hist. IV
p. 343
).
γ. pietatis et auxilii manus
adiutrices porrigere (ad
aliquid:
KodWp VI
p. 428,
a. 1399)
.
δ. pietatis aures inclinare
(alicui:
*Lites I
p. 449,
a. 1335)
.
Locut. adverbiales:
(de, ex) pietate
łaskawie;
pie, benevole,
benigne (
KodWp II
p. 2,
a. 1288
;
DokKKr I
p. 214,
a. 1395
:
DŁUG. Band.
p. 275
et
saepius;
syn.
de favore:
APozn I
p. 364,
a. 1464)
; simili sensu cum pietate (
HUSSOW.
p. 39,
v. 822
), pro pietate (
Tom. III
p. 161,
a. 1514)
,
item
intuitu pietatis (et misericordiae:
KodWp I p. 34, a. 1191)
, de pietatis largitione (
ib. III
p. 319,
a.
1368)
, de(ex) plenitudine pietatis (
KodMp III
p. 22,
a. 1337
;
KodWp III
p. 378,
a. 1372)
; item
sub examine pietatis (
CIOŁ. Lib.
II
p. 234,
a. 1428).
Opp.
absque (sine) pietate (
*CodVit
p. 985,
a.
1409
;
StPPP
VII
p. 516,
a. 1487
et saepius; additur miserationis:
DŁUG. Op.
p. 47
).
II.
Dei (divina)
et
abs. miłosierdzie Boże; Dei
misericordia.
Dicitur
immensa (
DŁUG. Hist.
I p. 122 = I
p. 184
ed.nov.)
, inaestimabilis (
ConcPol IV
p. 141, a.
1435)
, larga (
IO. VISL.
p. 177, v.
102
), largiflua (
MATTH. Dial.
fol. Cb
), summa (
CantMAe I nr. 27, v. 13a, saec. XIV
et saepius
ib.
).
N.
corporalis
de Christi incarnatione
MATTH. Dial. fol Cb : credendum est Deum hominibus ... tantam exhibere p-em corporalem, videlicet praesentiam Ihesu Christi ... ad confundendum ... pravitatem eorum.
Iuncturae nominales
divinae pietatis
abundantia (
KodMp II
p. 85, a.
1251)
, clementia (
KodKKr II
p. 69, a.
1378
et saepius),
miseratio (
NIC. BŁ. Serm. I
p. 2
)
, supereminentia (
CodSil V
p. 261, saec. XIV
med.med),
item divinae miserationis pietas (
DyplMog
p. 82, a.
1386).
N.
locut.
α.
pietatis opus
ofiara Chrystusa na krzyżu;
Christi in cruce mors salutifera
KodWp I p. 119 (a. 1231) : ad memoriam ... revocantes opus ipsius Christi gratuitae p-is, qua nos a servitute dyaboli ... est dignatus.
Inde
β.
Pietatis imago
wizerunek Chrystusa ukrzyżowanego;
i.q. Christi crucifixi
InwKKr p. 170 : pacificale argenteum ... habens imaginem P-is cum armis Habdank.
Ib. p. 184 : pacificale ... ligneum, imago p-is cornu inclusa.
γ.
Pietatis arma
motyw dekoracyjny przedstawiający narzędzia męki Chrystusa;
i.q.
passionis (cf.
sq.)
InwKKr p. 247 : calix argenteus cum armis Hinczonum et armis P-is.
III.
1.
bogobojność, pobożność;
caritas Dei,
devotio.
Syn.
religio (
DŁUG. Op.
p. 53
et saepius). Additur
in Deum (
CALLIM. Hist.
p. 134, 9),
item
animi (
CRIC.
p. 19, v. 4
), religiosa (
Somm.
p. 98,
a. 1394
;
ArPrawn I
p. 431, a.
1556)
, sacra (
PAUL. CR.
p. 120, v. 9
).
Dicitur
pietatis cultus (
ZABOR. Tract.
p. 25
)
, exercitium (
MATTH. Dial.
fol. Ca
;
ARUND.
p. 308
;), officium (
KrMU
p. 56,25, a.
fere 1425
), splendor (
KodWp II
p. 391, a.
1326)
, zelus (
KodMp IV
p. 1, a.
1386).
2.
religia, wyznanie; fides, confessio
WAPOW. Chr. p. 62 : schismaticus ritus Graecanici a Polonis qui Romanam sequuntur p-em longe diversi.
Tom. III p. 371 (a. 1515) : rem ab orthodoxe p-is hostibus ... gestam.
ROYZ. I p. 6, v. 59 : Saxo novae assertor p-is.