- F.
- G.
- Bl.
- S.
- B.
- A.
- N.
- K.
- O.
[3.
pl.
ind.
praes.
act.
pertransiunt :
CodSil V
p. 320 (saec. XIV
med.med)
:
pertransiunt omnes terras
perversi.
3.
sg.
ind.
impf.
act. pertransiebat:
AGZ XV p. 351 (a. 1398) : quod teloneum pertransiebat cum humuli (ed. -o ) sacco magno.
MPH V p. 849 (saec. XV ex.ex) : quasi ceco visu cuncta pertransiebant.3. sg. ind. fut. I act. pertransiet:
MPH II p. 870 (saec. XV in.in) : filius hominis pertransiet regna.Cf. infra 504,42 et 506,8. 3. pl. ind. fut. I act. pertransient, cf. infra 505,5. part. praes. pertransiens:
KsgMaz I p. 53 (a. 1406) : non pertranssientes ad finem graniciarum fugierunt vias.abl. gerundii pertransiendo:
KodPol III p. 351 (a. 1393) : pertransiendo eandem viam versus plagam meridionalem.
DokMp I p. 292 (a. 1399) : a Magna Prata pertransiendo ... antiqua via usque ad Sdzarzecz.
KodMp IV p. 136 (a. 1412) : pertransiendo dictum fluuium.pass. sensu act.
KsgŁawKr p. 168 (a. 1391) : transitum ... per quem ad dictam aream comode se pertransiri poterit (impers. ) habere.]
I.
A.
1.
przechodzić, przejeżdżać, przeprawiać się;
transire, transgredi
BRUNO Qfr p. 41 : multas tales vias p-erunt.
KodWp I p. 137 (a. 1233) : omnes sigillum Lubensis abbatis ostendentes ... sinatis liberos p-re.Ita saepius. Glossa Pol.
PP V p. 136 (a. 1428) : propter debilem glaciem nullatenus per Vislam p-re vulgariter «przebicz» potuit.
N.
caelum
wstąpić do nieba;
i.q. ascendere
CantMAe I nr 109, v. 3a, 1 (saec. XVI in.) : caelum ista BVMaria p-vit.
Dicitur de hominibus, sed etiam
α.
de
aqua
i.q. perfluere
KodKKr II p. 1 (a. 1304) : dum ... aqua ... molendinum p-erit.
DŁUG. LibBen I p. 416 : super quem pontem idem fluvius ... decurrit usque quo praedium scolastici ... p-at.
β.
de navibus sim.: transvehi
MARTIN. OP. Serm. p. 305 nlb. : nauis, quae p-iit fluctantem aquam (cf. Vlg. Sap. 5,10 ).
IurMas III p. 284 (a. 1496) : struibus ... debet dari foramen sufficiens, quo libere ... p-bunt.
γ.
geom.
de lineis
VITELO Persp.(U) I p. 225 : ut minor circulus p-at centrum maioris.
2. teloneum
a.
de hominibus: ominąć cło;
i.q. praeterire portorium non solvendo
IurMas III p. 258 (a. 1426) : vector si theloneum p-erit aut aliquod scelus perpetraverit, bona propria amittet.
Ib.I p. 128 (a. 1426) : vector si ... theloneum non solverit aut clandestine p-erit ... extunc ... bona amittet.
PP II p. 141 (a. 1450) : mercatores ... telonea Leopoliensia subtrahunt et p-unt.Cf. supra 5. Ita saepius.
Item
depositum (depositorium)
mercium
AGZ VI p. 56 (a. 1460) : nullus ... mercatorum ... circuitus faciat et ipsum depositum Leopoliense audeat p-re aut mercium depositum alibi facere.
Dogiel I p. 549 (a. 1507) : si quis ... eundem generalem transitum et depositorium civitati praedictae ... datum ... p-verit vel quovis modo declinaverit etc.
b.
part.
perf.
de rebus
pertransitus,,
-a, -um
przywieziony z pominięciem cła; portorio non
soluto advectus
AGZ XV p. 45 (a. 1466) : condempnavit ... Armenum in quattuor curribus piscium et cum bobus theloneum p-tis.
Ib. p. 123 (a. 1471) : vicecapitaneus boves in deposito ... et... theloneo Leopoliensi p-tos ad regiam maiestatem devolutos recepit.
CorpJP III p. 86 (a. 1509) : sal externum ... mittendum in dominia ... et terras ipsas Poloniae sub amissione equorum, currus et salis tanquam p-torum fisco ... applicandorum ... non alibi indulgendum nisi viis et stratis publicis (cf. IurMas II p. 129, a. 1509).
B.
1.
przenikać, przeszywać;
permeare, penetrare,
transfigere.
N. in
imagine de
verbo Dei :
MATTH. Serm. I p. 74 : sic est de corde quod p-it verbum Dei.
2.
przechodzić, przemijać (w czasie); transire, praeterire (de tempore et eis quae in tempore fiunt).
N. iur.
de
praescriptione, cf.
infra 505, 16.
3.
phil.
przebyć, przemierzyć (do
końca); transire (usque ad finem)
GOST.
in
MatFil XI p. 51 : cum infinita non contigat p-re, non erit aliquod primum causatum.
ExPhys fol. t IVa : cum ... prius pars mobilis p-at spacium quam totum mobile, in parte temporis transibitur spacium a finita parte mobilis.
Ib. fol. p Vb : partes motus non sunt preter animam quia de motu nihil est preter mobile, quod enim p-tum est, non est et quod p-ndum, nondum est.
Constr.
ad A-B:
a.
abs.
b.
sq.
acc.
; accedit
abl.
et
in
c.
abl.
KodWp IX p. 308 (a. 1432) : in foramine, quo ... agger in cimba p-itur.c. sq. ab, cf. supra 502,18 et
KodWp VII p. 590 (a. 1415) : sicut quis p-ret maccella a meridie ad septemtrionalem.d. sq. ad, cf. et saepius et
Tom. XV p. 190 (a. 1533) : p-vi Multaniam ... ad fines Hungariae.e. sq. in (c. nomine loci)
AKapSąd III p. 222 (a. 1423) : in Dobrzin ... propter discrimen et periculum Vislae nullomodo p-re ... potuerunt.f. sq. iuxta:
KodWp IX p. 195 (a. 1429) : alibi iuxta vel prope dictas villas p-re.g. sq. per :
KodKKr I p. 56 (a. 1254) : si ducem per ... castellaniam ... contigerit p-re.
KodWp VI p. 220 (a. 1362) : a solucione pontium … quotienscumque cum sale ... per passus et loca theloneorum vestrorum p-erint, ipsos omnino absolvimus.Cf. et saepius. h. sq. prope, cf. i. sq. versus, cf.
II.
1.
pominąć, pozostawić, zaniechać; praetermittere,
praeterire, relinquere,
v. gr.
bonum irremuneratum et malum incorrectum (
KodPol II p. 135, a.
1295),
item
aliquid impunitum (
MATTH. Prax.
p. 79
;
;vel
impunite :
JAC. PAR. OpIn p.
358)
, leviter
(
Id. Tract. fol. c IVb
); simili sensu
pertransire
nude positum
CodSil V p. 92 (saec. XIII med.) : talem iniuriam nullo modo nostra ecclesia p-ret.
SCARB. Glor. p. 103 : an istud p-it Deus, sub cuius conspectu stuprum committitur.
N.
locut.
α.
caeco visu
nie dostrzegać;
minime videre, cf.
supra 502,8.
β. coniventibus oculis, cf.
γ.
surda(-is) aure(-ibus)
nie chcieć
wysłuchać; exaudire nolle (
*CodSil X p. 79, a.
1316
;
MPH II
p. 900
saec. XV in.in
et saepius.)
δ.
(sub) silentio
pominąć milczeniem;
i.q. praterire
(
*SprawWęg
p. 46, a.
1442
;
JAC. PAR. OpIn p. 169)
; simili sensu
pertransire
nude positum
UrkBBr p. 226 (a. 1287) : de dampnis curiarum nostrarum ... similiter p-itur (cf. ibi supra de decimis ... nulla fit ... mentio).
2.
omówić, przedstawić (w mowie lub piśmie);
verbis vel scriptis commemorare,
tractare
THOM. Med. p. 125 : breviter hic sub uno capitulo de debilitate cordis ... p-o.
JAC. PAR. Serm. fol. 33b : quis infinita potest p-re, tot sunt hodie vicia in quolibet statu.
MatFil II (ΧΙII) p. 66 (saec. XVI ex.) : oportet nos p-re opiniones antiquorum et comprehendere quicumque aliquid de ipsa anima enuntiaverunt.
Constr.
sq. acc.
vel
de ut supra.
N. locut.
significationem sub simplici sensu
rozumieć jednoznacznie; stricto sensu
comprehendere
WODKA p. 238 : Messaallach ... hanc significationem sub simplici sensu tam rigoroso non sinit p-re.
III.
iur.
(Pol.
przejść
reddi videtur)
A.
1.
odbyć się,
zostać przeprowadzonym (o czynnościach prawnych); iure peragi
FrKanc p. 31 (a. 1366) : ut .. hec locacio facilius et vtilius p-at, omnibus incolis ... a solucione census ... damus omnimodam libertatem.
KsgGrWp I p. 275 (a. 1397) : pueri census recipere debent ... donec jus p-at inter predictos.
KsgZPozn p. 249 (a. 1403) : fideiusserunt nobiles ... statuere ... kmethonem ... ad ius ... quidquid domini decreverint usque ius p-bit, wlgariter «alisz prawo przebessi».
ZapSądWp p. 217 (a. 1404) : eadem frumenta debet permittere scoltetus illese stare ... donec ius p-et cum domina eadem.
AGZ VIII p. 2 (a. 1424) : pati debeat sentenciam, que p-it super talem maleficum minatorem.
StPPP II p. 297 (a. 1425) : quatuor boues ... ad fideiussoriam caucionem ... dabit tamdiu quousque jus p-at et finietur.
AGZ XI p. 131 (a. 1437) : interposuimus fedus pacis temere inter nobiles ... donec ius et iustitia p-bit alias «przeydzie».
APozn I p. 280 (a. 1458) : promiserunt ... sex florenos ... debiti ... solvere ... tamquam ius desuper p-isset (ed. pertransmisset) alias «przeschla».
AGZ XVI p. 371 (a. 1506) : procurator ... Mathie ... affectavit iudicem, ut non daret ministerialem ad pignorandum ... quousque cittationes, quibus ipsum cittaverunt ... iure p-rent.
2.
iure
rozstrzygać sprawę drogą sądową; rem iure
peragere (e Pol.
przejść prawem)
TPaw III p. 203 (a. 1391) : Bartholomeus cum ... Stanislao ... debent inter se pascua uti ... donec iure p-ent.
3.
per sententiam iudicis (iudicio, iudicialiter)
pozostać bez kary, uzyskać uniewinnienie;
impunitum remanere, a poena solvenda liberari (e
Pol.
przejść przez prawa)
KsgMaz II p. 104 (a. 1425) : Michal ... ducit testes contra Rathiborium ... p-vit per sentenciam ... ducis et dominorum.
OrtWp p. 60 (saec. XV-XVI) : ex quo quod ... adversarius ius et iuramentum prestavit et actor istud iuramentum ab eo recepit, tunc adversarius iudicialiter sive iuridice p-vit.
4.
przejść, minąć (o terminie przedawnienia);
praeterire (de
praescriptione)
StPPP VI p. 226 (a. 1523) : praescriptio non est elapsa, nam tres anni non sunt elapsi … quare praescriptio non p-iit.
5.
part.
perf.
pertransitus,,
-a, -um,
doprowadzony do końca, zakończony; peractus
(e Pol.
przeszły)
StPPP IX p. 83 (a. 1469) : ista est melioracio mea ad querelam p-tam iudicialiter et super transicionem eodem modo requiro sicut pars adversa.
B.
1.
iuramento (ante crucem
et
abs. ) potwierdzić przysięgą; iure iurando probare
KsgGrWp I p. 112 (a. 1391) : testes p-erunt et bene juraverunt.
Ib. p. 201 (a. 1394) : Johannes … suos testes debite produxit et p-verunt ante crucem pro quatuor centum sexagenis grossorum, quas obtinuit in et super hereditate Jaszkowo.
ArHist III p. 286 (a. 1400) : sui testes debite ante crucem p-uerunt super eo, quod etc.
ZapSądWp p. 121 (a. 1403) : Cristinus ... debite iurauit seu iuramento p-uit erga Michaelem ... quod ipsius castrum combusisset.
RotKość p. 399 (a. 1421) : si testes p-bunt, tunc Janusius remanebit penes propinquitatem.Ita saepius.
Item
(cum) testibus :
KsgGrWp I p. 200 (a. 1394) : Wlodak ... evasit pro jumentis ... et cum suis testibus p-vit.
Ib. p. 228 (a. 1395) : Kurs cum suis binis testibus p-vit justo et vero judicio et juraverunt erga Mathiam.
KsgMaz II p. 50 (a. 1424) : pro quibus porcionibus testibus p-vit et super hoc docuit.Indicatur obi. a. sq. pro, cf. et 41. b. sq. super, cf. supra31. c. sq. quod, cf.
2.
rotam (iuramenti)
złożyć przysięgę;
iusiurandum praestare
RHer III p. 9 (a. 1416) : ministerialis ... cum induxit testes ... ad iuramentum contra Chrol kmethonem, tunc p-ta iam rota (ed. recta) nuntius eiusdem Chrol dixit etc.
AGZ XVII p. 132 (a. 1477) : iuravit et p-vit rotham iuramenti.
C.
(cf.
Pol.
przekroczyć)
przekroczyć termin przedawnienia; transire
sinere
AGZ XIII p. 225 (a. 1446) : Rimoticzski eandem villam in obligacione tenet et hoc causa istius, ut prescriptionem non p-ret.
2.
przekroczyć, naruszyć;
transgredi
DokMp I p. 50 (a. 1336) : ratum teneri volumus ius ... Noui Fori praedicti cmetonibus nec in laboribus ... nec etiam in aliis iniuriis, quae ius Theutonicum p-re consueverunt damnum inferre.
HKap p. 391 (a. 1499) : haec tenere debent ambae partes perpetue ... neque p-re sub vadio 100 sexagenarum.
AAlex p. 11 (a. 1501) : iuramus ... quod nulla contrarietas in his pactis exiet ex nobis et ille qui p-et ... et ... esset periurus, Deus puniet eum.