Ogólne
Pełne hasło
Więcej

PERTINENS

Gramatyka
  • Formypertinens, pertinens, pertinentia, pertinentes
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ntis -ntis -ium -ium
  • Część mowyprzymiotnikrzeczownik
  • Rodzajnijakinijaki
Znaczenia
  • I.
    • A.
      • 1. adiacens
      • 2. subiectus, subditus
    • B.
      • 1. qui ad aliquid (agendum) pertinet, ad aliquid (agendum) aptus
      • 2. idoneus, conveniens, aptus
  • II.
    • A.
      • 1.
      • 2. log. explicat
    • B. abl.
      • 1. quae ad fundum aliquem pertinent
      • 2. ea, quae ex alicuius rei usu proveniunt, reditus, proventus
      • 3. necessaria, supellex

Pełne hasło

PERTINENS, -ntis
  • F.
  • Dc. (subst.
  • pl.),
  • L.
  • N.
I. adi.
A.
1. de rebus: przyległy, sąsiadujący; adiacens
KodMp II p. 102 (a. 1255) : conferentes villam ... cum pratis, aquis ... cum gayo p-nte.
StPPP VIII p. 245 (a. 1388) : pratum dicto campo p-ns.
KsgPrzem I p. 11 (a. 1405) : resignaverunt ... prata et omnes agros p-ntes ad ortum et pirum ante curiam.
Ita saepius.
2. de hominibus: podległy, poddany; subiectus, subditus
PommUB p. 13 (a. 1209) : hominibus ... claustro in Stolpa p-ntibus sive deservientibus libertatem ... indulgemus.
DŁUG. Band. p. 195 : terrigene omagiales ad dictam commendatariam ... p-ntes.
N. locut.
in gonitwam zobowiązany do płacenia dziesięciny w tzw. gonitwę; subditus ad decimam in gonitwam dictam (cf. supra IV 570, 38 sqq.
BreslUB p. 8 (a. 1234) : districtus harum villarum solubilis fuit et p-ns in gonituam.
Inde abs. loco subst. , cf. infra II A 1. Constr. ad 1-2:
a. sq. dat. b. sq. ad (ut supra).
B.
1. przynależny, przeznaczony (do jakiegoś celu); qui ad aliquid (agendum) pertinet, ad aliquid (agendum) aptus
RachJag p. 281 (a. 1394) : pro III vomeribus et aliis instrumentis ad aratrum p-ntibus.
RH IV p. 129 (a. 1447) : arma ad genua p-ncia, alias «nakolyanki», et arma ad pectus p-ncia, alias «brusblyachy».
StPPP II p. 646 (a. 1458) : utensibilia domus p-ncia ad laborandum.
APozn II p. 207 (a. 1488) : resignacionem ... braseatorii et omnium attinendarum ad braxacionem cerevisie p-ncium.
ŹrWaw V p. 239 (a. 1533) : vascula pro sacrificio misse p-ncia.
Ita saepius.
Constr. sq.
ad (c. acc. gerundii) vel pro (ut supra).
2. stosowny, odpowiedni, właściwy; idoneus, conveniens, aptus
AGZ XVI p. 173 (a. 1481) : ista citacio est insufficiens, invalida et non p-ns propter defectum date.
AAlex p. 150 (a. 1502) : Poloniae rex habet ad hoc causam iustam et p-ntem.
II. subst.
A. pertinens,, -ntis
1. generis m. poddany, subditus
Dogiel I p. 161 (a. 1462) : debemus subditis nostris et ad nos p-ntibus ac sub obedientia nostra constitutis prohibere etc.
Tom. IV p. 95 (a. 1516) : kmeto ... nunc ... ad nos redire voluit, eam igitur ob rem credimus eundem esse p-ntium nostrorum (cf. ib. supra rescribitis ... quomodo kmetonem non ad nos, sed ad se p-ntem arestaveritis).
2. generis n. log. zdanie pozostające w pewnym stosunku logicznym do innego; explicat
GŁOG. Hisp. fol. 163a : p-ns est quod ad aliquam propositionem sequitur vel eidem repugnat; et diuiditur in p-ns sequens et repugnans, vt sit ista propositio: homo est Colonie admissa, tunc p-ns sequens est: aliquis homo est Colonie et p-ns repugnans est: aliquis homo est Rome. Ib. infra istud est p-ns sequens: Socrates currit ad istam propositionem: omnis homo currit; p-ns repugnans huic propositioni est: Socrates non currit.
Occ. refertur ad homines
MatFil VI (XVII) p. 124 (saec. XV in.) : homo miser pertinet ad hominem felicem, non ut p-ns sequens, sed ut p-ns repugnans.
B. pertinentia,, -ium n. (occurrit praec. abl. )
1. przyległości (posiadłości ziemskiej); quae ad fundum aliquem pertinent
KodKKr I p. 10 (a. 1206) : dedi ... ujllam ... cum omnibus eidem uille p-bus, foro uidelicet et taberna et omnibus attjnentibus.
Dogiel IV p. 24 (a. 1253) : castrum Dantzig et terra cum p-bus ... ad ... fratrum Cruciferorum dominium devolvatur.
LhnUrk II p. 26 (a. 1339) : cassantes ... literas ... quoad dictam civitatem ... castrum et districtum seu sua p-ncia datas.
Ita saepius.
Constr. abs. vel sq. dat. (ut supra).
2. korzyści, dochody; ea, quae ex alicuius rei usu proveniunt, reditus, proventus
KodMazNow II p. 72 (a. 1287) : dux Pomeraniae ... districtum ... Gordin ... cum omnibus utilitatibus et p-bus nec non fructibus et commoditatibus ad eundem districtum pertinentibus nobis ... assignavit.
AGZ XIV p. 268 (a. 1485) : debet habere medietatem tribucionis mellis ... omnibus p-bus de his sylvis debet utifruere Severinus.
Constr. abs. vel sq.
de (ut supra). Occ. simili sensu pertinentes,, -ium f.
StPPP II p. 161 (a. 1405) : Johannes canonicus Cracouiensis et rector ecclesie de Woynicz ... suos p-es anni presentis post araturas ex quibuscunque villis et locis ... Clementi ... vendidit ... habendas, tollendas ... decimandas.
3. przynależności, wyposażenie; necessaria, supellex
ProtWozn p. 68 (a. 1498) : brazonum et braxatorium, omnia p-ia mobilia et immobilia.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)