- F.
- G.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- N.
- K.
- O.
I.
1.
trans. odważać,
ważyć; ponderare, pondus alicuius rei examinare.
Additur
abl.
libra (
StPPP II
p. 696, a.
1464).
2.
intrans.
a.
ważyć, mieć wagę;
pondus habere
DŁUG. Hist. V p. 49 : rosam auream, p-ntem centum aureos.
b.
kosztować, mieć wartość;
valere, pretii cuiusdam
esse
RHist LXIX p. 80 (a. 1477) : domini ... sententiaverunt serenissimo lucrum, videlicet ut eius collum p-at vel quinquaginta sexagenas.
IurMas II p. 72 (a. 1496) : pollex p-at medietatem manus ... oculus eciam medietatem capitis p-at.
AGZ XIX p. 467 (a. 1500) : fideiussores ... Judeum ... debent statuere ... sub vadio sexaginta marcarum prout ipsius caput p-at.Cf. etiam MPH III p. 261 (a. 1512) et IurMas III p. 81 (a. 1532).
II.
meton. et
transl.
1.
równoważyć, wynagradzać, odpłacać;
aequilibrare, compensare, remu
nerari (saec. XV ex. ) .
Constr.
sq. abl.
Occ.
porównywać; comparare,conferre
DokMp VIII p. 285 (a. 1444) : aequo rationis libramine caelestia p-vimus cum terrenis.
SSrSil VIII p. 215 (a. 1463) : cum discrimine reipublice et nota pontificialis officii ... p-re terrenis celestia.
2.
rozważać, zastanawiać się nad czymś, uwzględniać, brać pod uwagę; deliberare, considerare, reputare, respicere, attendere.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
abl.
,
v.
gr.
animo piae compassionis
(
DyplMog
p. 35, a.
1302)
, libramine rationis (
ArPrawn V
p. 92, a.
1433)
, meditatione sollicita
(
DokMp VII
p. 139, a.
1423)
, pensatione fidelissima
(
PommUrk VI
p. 196, a.
1323),
sim.
c.
sq.
acc.
c.
inf.
AKapSąd III p. 237 (a. 1480) : p-ntes ... religiosorum postulacionem ... iustissimam fore.d. sq. cum :
IANIC. p. 105 : quae ... tecum p-bis.e. sq. de :
PommUrk VI p. 196 (a. 1323) : p-ntes ... de opido.
KodUJ I p. 68 (a. 1406) : de cuius viri firma stabilitate p-vimus.f. sq. in c. abl.
JAC. PAR. OpIn p. 144 : omnes cogitationes ... in foro conscientiae sint p-ndae.g. sq. enunt. interrog.
MATTH. Lect. I p. 157 : hinc ergo p-ent invidi, caritas quantae virtutis sit.h. sq. enunt. obi.
SCARB. Sap. II p. 30 : p-ntes quod Deo benedictio ... debeatur.
3.
a.
res: szacować, wyznaczać cenę, podawać wartość czegoś; aestimare, taxare, censere aliquid, pretium alicuius rei statuere
MPH III p. 202 (a. 1417) : unum coretum siliginis p-atur per duodecim grossos.
SCARB. Sap. II p. 27 : pro uno talento tot homines p-vit.Ita saepissime. Saepe in iunctura mihi (sibi) ad aliquam summam pecuniae (e Pol. ważyć sobie na ileś)
AKapSąd III p. 21 (a. 1466) : fatigas et impensas ... michi estimo et p-o ad X florenos.
StPPP II p. 887 (a. 1493) : bonorum hereditariorum non dimissionem ... p-at sibi alias «vazy» sicut quinquaginta... marcas.
Ib. IX p. 169 (a. 1497) : quam expedicionem mihi p-o tanquam quadraginta marcas.
AGZ XVII p. 397 (a. 1502) : huiusmodi violentam obediencie prohibicionem ... p-at sibi alias «vaszy» sicut sexaginta marce.
Syn.
aestimare (
CracArt II
p. 356, a.
1538)
, existimare (
ZabDziej II
p. 446, a.
1488)
, taxare (
AGZ XII
p. 10, a.
1436
;
ARect I
p. 10, a.
1469).
Constr.
a.
abs.
AKapSąd II p. 585 (a. 1463) : p-tis quoque debitis.
b.
sq.
abl.
Zsig p. 38 (a. 1500) : ulnam sex florenis ... p-ndo.
MIECH. p. 231 : quae crux decem milibus florenorum p-batur.Ita saepius.
c.
sq.
ad,
et
ZabDziej III p. 169 (a. 1491) : carminare ad unum florenum p-bat.Ita saepius.
d.
sq.
in
c.
acc.
CracArt II p. 356 (a. 1538) : damna ... sibi p-at et estimat in 200 florenos.
e.
sq.
in
c.
abl.
AGZ XIX p. 263 (a. 1489) : p-vit fenum in propositione valoris unius sexagene.
f.
sq.
per,
cf.
et
APozn I p. 124 (a. 1446) : balla panni ... est p-ta per tres florenos.Ita saepius.
g.
sq.
pro, cf.
h.
sq.
secundum :
JAC. PAR. Contr. p. 117 : secundum hoc iustum pretium p-ri et moderari debet.
i.
sq.
sicut, cf.
supra 261,38 et 42 et
saepius.
j.
sq.
tamquam, cf.
b.
homines: szacować wartość czyjegoś majątku
celem ściągnięcia
daniny; pretium rei familiaris
constituere vectigalis
exigendi causa
RHist XIV p. 323 (a. 1460) : nullum ius ad eum habens ... p-vit eum more bellico et hostili alias «szaczowal» et recepit de eo absque iure duas marcas.
Ib. p. 324 : ipsum cmetonem p-vit alias «szaczowal» et recepit ab eodem kmethone ... novem fertones.Item de abstr. oceniać, cenić; aestimare, pendere, censere
CodVit p. 727 (a. 1426) : rex magis p-vit consilium doctoris quam ... magni ducis.
JAC. PAR. Var. I p. 117 : pontifices ... p-ant plus statutum de esu carnium quam aliquod ... statutum regule.
Dogiel IV p. 209 (a. 1520) : haec apud se majestati ... altius p-nti... visum est... nihil amplius temporis praetermittere.
Tom. VI p. 73 (a. 1522) : est omnino leviter p-nda hec contumacia.
N.
in carissimo et pretiosissimo foro,
cf.
Item sensu praegnanti: wysoko cenić; magni
aestimare
SCARB. Sap. II p. 33 : si ... idolatra litterarum p-vit studia et imbuit filium sapientia humana ... multo magis catholicus ponderet generalia studia.
KodWp IX p. 137 (a. 1428) : nostra sibi p-ns mandata ad nostre serenitatis presenciam ... iter continuavit.
4.
singularia
a.
kłaść na szalę, narażać, ryzykować; periculo se
exponere, offerre
KodPol I p. 168 (a. 1304) : per ... auxilium et labores, quos pro nobis fecerat p-ndo vitam suam.
SCARB. Sap. II p. 46 : suam pudicitiam et vitam pro salute rei publicae ... p-vit.
b.
trawić, spędzać, zużywać;
degere, consumere, terere
AKapSąd III p. 267 (a. 1499) : quotcuncque dies in conductione ... frumentorum ... p-verit, totidem dies ... laborum ... eis defalcari debent.