- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- A.
- Ha.
StPPP VIII p. 254 (a. 1388) : pro ... duobus pellibus, uno wlpino et alio mardurino.
Ib. II p. 252 (a. 1420) : pro ... sobolino pelle.
CracArt I p. 66 (a. 1423) : aliorum pellium.
PP III p. 82 (a. 1440) : eosdem pelles.abl. pl. pellis,
cf. infra 18. ]
I.
animalium
1.
propr. futro, skóra
(wyprawiona lub
niewyprawiona); vellus, cutis (cruda vel
depsta).
Glossa
Pol.
TPaw VII p. 381 (a. 1424) : pro p-bus wlgariter «blam».
Distinguitur addito
a.
adi.
, v.gr.
agnellina (
ArPrawn V
p. 464,
saec. XV med.med
et saepius; nigrae lanae:
CracArt suppl. I
p. 104,
a. 1424)
, agnina (
ArHist V
p. 249, a.
1332)
, asperiolina (
DŁUG. LibBen I
p. 570
et saepius),
castorina (
RachJag
p. 196, a.
1394
et saepius; vulgariter
«potrzowizna»:
PP III
p. 177, a.
1449
; castorea:
CracImpr
p. 220, a.
1546)
, cattina (
CodSil(M) I
p. 74, a.
1150)
, cervina (
ib.
), dorcina (
ŻupKr
p. 549
),
hircina (
CodSil(M) I
p. 74,
a. 1150)
, leporina (
ŻupKr
p. 549
)
, lupina (
IANIC.
p. 130
)
, mardurina (
StPPPP VIII
p. 254, a.
1388
et saepius; mardurea:
ARect II
p. 165, a.
1550)
, mustellina (
WilkPozn
p. 30, a.
1535)
, mygalina (
DokMp II
p. 365, a.
1441)
, ovilla (
Tom. XVII
p. 201, a.
1535)
, regulina (
APozn III
p. 62,
a. 1503)
, sobolina (
DokMp II
p. 365, a.
1441
et saepius;
sobellina:
StPPP II
p. 252, a.
1420
et saepius),
viverrina (dicta «gronostaje»:
WilkPozn
p. 30, a.
1535)
, vulpina (
KodMp I
p. 27, a.
1237
et saepius; vulgo «futro lisie»:
ZabDziej IV 1,
p. 112, a.
1562).
b.
gen.
,
v.
gr. agnorum (
PommUrk II
p. 386, a.
1278)
, amygalium (
RachKról
p. 100, a.
1471)
, bovorum (sic,
KsgŁawWar
p. 5,
a. 1418)
, castorum (
AKapSąd III
p. 174, a.
1513)
, hircorum (
KsgŁawWar
p. 5, a.
1418)
, novogrodiorum (
ARect II
p. 165, a.
1550)
, pantheris (alias «rysia»:
RachKról
p. 100, a.
1471)
, ursi (
RachDw I
p. 299, a.
1549).
c.
vocabulo
Pol.
RachJag p. 163 (a. 1393) : pro paracione p-is seu cutis, dicte «thurza scura».
Ib. p. 212 (a. 1394) : subductura de solis ... p-bus «popelicze».
Ib. p. 219 (a. 1395) : pro subduccione tunice ... p-bus dictis «belyszny».
PP III p. 82 (a. 1440) : pro istis pellis wlgariter «za sobole».
APozn III p. 47 (a. 1503) : pro p-bus ... alias «byalky».
AKap p. 277 (a. 1540) : trabeam ... p-bus «nowogrotki» foderatam.
Constr.
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
super
c.
abl.
RachJag p. 163 (a. 1393) : p-is ... ad expedicionem super loricis.
2.
a.
alutae, alutea
et
abs.
zamsz; aluta
ŹrWaw II p. 138 (a. 1513) : trium p-um Prutenicarum alias «zameschu».
WilkPozn p. 30 (a. 1535) : interdicimus famulabus ... calceorum ... usum ex allute p-bus, «zamesz» vel «lesz» vulgo vocatis.
RachDw I p. 244 (a. 1547) : pro 4 p-bus alluteis «liess» albi pro pulvinari.Ita saepius.
b.
pergamin, karta pergaminowa;
pergamenum, charta pergamenaea.
Additur
pecorina (
KodPol III
p. 49, a.
1245)
, de pergameno (
Lites I
p. 100, a.
1339).
c.
lucernae
przeźroczysta błona osłaniająca latarnię;
lampadis tegumentum
GŁOG. Anal. fol. HH h Va : p-is lucerne est aliquid dijafanum, in quo est corpus luminosum, igitur lumen apparet per p-em luceme.
Ib. fol. HH h IVb : lumen est corpus diuisibile in partes minores, quae sint pori p-is lucerne, ergo lumen apparet per p-em luceme.
3.
iur.
t.t. tzw. koc, kara sądowa w postaci
futerek zwierzęcych, potem też
pieniędzy, dawanych sędziemu przez
stronę za niesłuszne zaskarżenie jego wyroku, także składana w sądzie jako zakład przed
rozpoczęciem sprawy o naganę
wyroku; poena iudiciaria, quae pellibus ferinis vel pecunia iudici
solvebatur a parte, quae
sententiam eius iniuste ad ius
superius tradiderit, quae poena saepe ante causam eiusmodi ad iudicem superiorem delatam
in iudicio deponebatur
ArPrawn VIII p. 100 (a. 1407) : Petrus ... duplicem penam quindecim: vnam contra dominum iudicem, secundam contra subiudicem, quia ipsos minus iuste acusabat coram domino rege ... et contra quemlibet tenetur p-es conswetas dare.
StPPP II p. 212 (a. 1416) : Eliza beth ... ad p-es judiciales wlpinas ... ad p-es wlgariter «cocz» dictas ... condempnatur, pro eo quia ... subiudicem ... citauit minus iuste.
Ib. p. 491 (a. 1441) : vicecapitaneus ... condempnauit Johannem ... pro jure suo alias pro p-bus «kocz».Ita saepissime usque ad saec. XVI in.
II.
(hominum) skóra, nieraz tyle co: ciało; cutis, interdum i. fere q.
corpus ipsum.
N. etymologiam
m.ae.
GŁOG. Phys. fol. b Ib.: p-is a pellendo dicitur, quia impedimenta corporis pellit.Occ. pellis pulchritudinis pro pulchritudine pellis i. corporis
NIC. BŁ. Serm. III p. 132 : homo ... glorians in p-e suae pulchritudinis (cf. ib. supra homines de pulchritudine p-is carnalis gloriantes).Occ. med. błona; membrana, tunica, praec.
a.
powieka;
palpebra
VITELO Opt. p. 462 : cum aliquis postquam solem ... aspexerit, claudit oculos subito et fortiter, primo quidem obducto oculo p-e, quod prius uidit fulgidum, uidebit puniceum.
b.
opona mózgowa;
meninx
CodEp III p. 115 (a. 1461) : cerebrum ... habet duas p-es, quibus tegitur et vallatur, unam que dicitur piia mater et alteram, que dicitur dura mater.
c.
błona dziewicza;
hymen
GŁOG. Alex. I fol. Μ Ιa: hymen magis proprie dicitur p-is conseruans uirginitatem.
N. locut.
α.
pelli suae timere
bać się o swoją skórę, o swoje życie;
i.q.sibi ipsi, suae vitae
MARTIN. OP. Serm. p. 377 nlb. : quando ... aliquis nimis timet corpori suo ... tunc est peccatum mortale ... apostoli timentes p-i suae relicto eo omnes fugerunt.
KOMOR. p. 164 : timensque p-i sue ... intimavit illis ... periculum imminens.
Simili sensu
timor pellis propriae:
MARTIN. OP. Marg. fol. q VIa: est timor mundanus, quo quis peccat timore p-is proprie.
β. intra suam pellem
se continere, cf.
γ. pellem (pro) pelle redimere (e
Vlg.
Job 2,4
KodWp II
p. 88,
a. 1294)
; item commutare (
CantMAe I , nr. 26, v. 5b, saec. XIV)
, dare (
ib. nr. 26, v. 5a, saec. XIV
et saepius).
δ.
pellem alicuius assumere
przyjmować, naśladować cudzy wygląd; habitum alicuius imitari
CodEp II p. 271 (a. 1431) : ceperunt viri sangwinum creatoris sui postposito timore in fratres suos sevire, quorum quidem omnium p-em assumentes ... in sangwinem humanum lupinos morsus ... infigerunt.
III.
(plantarum)skórka (winogrona); corticulus (uvae)
GŁOG. Alex. I fol. C IIIb : vinatium dicitur fex vini vel p-is vue, que remanet vino expresso.