- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- NGl.
- L.
- N.
- K.
[
generis
f.
:
ARect II
p. 71 (a.
1540)
:
pugnos ori suae
impegit.]
I.
A.
1.
propr. usta,
gęba (ludzi), paszcza, dziób,
trąba (zwierząt); bucca, faciei
foramen naribus inferius
(ap. homines), rostrum
(animalium, praec.
avium; item de proboscide elephantis
NIC. BŁ. Serm. II
p. 251
).
Glossae
Pol.
RFil XVI p. 349 (saec. XV) : ore «paszczeką».
Ib. p. 14 (a. 1466) : hiante gula, aperto ore «rozdzyawanymy pasczekamy».
2.
meton. mowa, głos; oratio,
sermo, vox.
In imagine dicitur magniloquum (
KOMOR.
p. 258
)
, maledictum (
StVic
p. 401, a.
1438)
, malignum (
AKapSąd II
p. 703,
a. 1501)
, viperinum (
DŁUG. Op.
p. 70
)
.
Locut.
notabiliores selectae ad 1
-2:
a.
nominales
α.
testimonium oris
świadectwo ustne;
i.q. voce datum
AGZ XVI p. 420 (a. 1495) : testimonium debet producere sive sit scriptum sive oris vel regestri.
β.
os veritatis
głos prawdy;
vox, verba veritatis, i. Christi
JAC. PAR. Opln p. 166 : quibus tamen vae damnabile totiens ab ore veritatis imprecatur Mt. 23, 13 sqq.et Lucas XI 42 sqq. qui pharisaei ieiuniis orationibus oblationibus ... inculpabiliter insistebant et tamen reprobi pronuntiati sunt ab ore veritatis, quae nulli humano iudicio est obnoxia.
b.
adverbiales
α.
aperto ore
szczerze;
sincere
cf.
β.
breviori ore
zwięźle;
paucis
verbis,
cf.
γ.
proprio ore
własnym głosem, (sam) osobiście;
voce sua, ipse, solus
StPPP IX p. 24 (a. 1423) : non per ... prolocutorem, sed per se ipsum ore proprio rogauit dominos.
VL p. 166 (a. 1451) : zuppae sunt venditae proprio ore per regem Casimirum.
ArPrawn V p. 147 (saec. XV med.med) : kmetho nobilem non potest de nobilitate increpare ore proprio.Ita saepius.
δ.
uno ore
jednogłośnie,zgodnie;
una voce, unanimiter.
Eodem sensu
in uno ore :
SSrSil VII p. 168 (a. 1467) : oratores ducis Heinrici ... item nuncii tocius Lusacie ... responderunt in uno ore sic loquentes.
ε.
vivo ore
głośno; clara
voce
Lites II p. 151 (a. 1413) : Nicolaus ... iteratis vocibus alta et intelligibili voce vivo ore reclamavit protestando, quod eqs..
ζ.
volente ore
chętnie;
libenter
ListMił p. 48 : totus ... ego vester sum ... me volente ore offero, de me ipso nihil reseruando.
η.
ore ad os
osobiście;
praesens
praesentem.
θ.
(ex) ore alicuius
w czyimś imieniu, z czyjegoś rozkazu;
i.q. nomine, iussu.
.
ι.
ex ore
w słowach; verbis tantum
VL p. 204 (a. 1466) : pax fiat non ex o-e tantummodo, sed ex corde, pure, non ficte.
κ.
ex ore in aures
osobiście;
praesens,
cf.
λ. inter os et offam cf.
Th. IX 2, 485,75.
μ.
per os alicuius
za czyimś pośrednictwem; aliquo interprete.
v.
pro ore alicuius
dla kogoś osobiście; alicui ipsi, soli
RachJag p. 147 (a. 1390) : panis albus ... pro ore et mensa domine regine.
Ib. p. 200 (a. 1394) : pro confectibus albis pro ore domini regis.
c.
verbales
α.
os aperire
przemówić;
alloqui aliquem,
cf.
β. os (ora) in laudem
(laudibus,
glorificationem, ad salutandum) laxare (
NIC. POL.
p. 56,
v. 188
;
DŁUG. Op.
p. 192
)
, solvere (
Ib.
p. 69
et saepius).
γ.
os alicui obicere aliqua re
komuś coś wypominać; alicui aliquid exprobrare
StPPP XI p. 12 (a. 1504) : ne aliquis homo ... obiceret ei os istis verbis.
δ.
os suum in caelum ponere
bluźnić;
blasphemare,
cf.
supra I117,22sqq. Simili sensu
in ecclesiam :
MARTIN. OP. Marg. fol. d IVa : qui in ecclesiam os ponentes contra suos superiores contumaciter insurgunt.
ε.
iur.
aliquid in os suum recipere
(imponere,
reponere, reassumere:
e
Pol.
wziąć w swą gębę)
odwołać poprzednie swoje słowa;
verba sua revocare
StPPP VII p. 493 (a. 1437) : mendose dixi et illa nunc in guttur et os meum repono michique ueniam ... postulo.
KsgSądWar p. 26 (a. 1449) : Ihyvan imposuit in os suum dicens: non dixi nec scio aliquid mali.
KsgŁawWar p. 181 (a. 1479) : Johannes recepit in os suum econverso sicut ... difamaret ... Michaelem.
ζ. aliquid ab (de, ex) ore alicuius audire
sim.; item scribere (
MARTIN. OP.
Chr.
p. 168
;
KodUJ III
p. 19,
a. 1473).
;
η. aliquid in os venit (ore
teritur, in ore est,
stat) item solidatur ((
PommUrk II
p. 432,
a. 1280
;
ib.
p. 437,
a. 1280)
;
; in ora pervagatur (
Inst.
p. 129
)
; per ora volitat.
B.
(sensu latiore) twarz, oblicze, lico (ludzi),
pysk (zwierząt);
facies, vultus (hominum et anima
lium); eodem sensu etiam pl.
N. in
cognominibus hominum,
v. gr.
Albertus cum rubro (rubeo) ore (
KodMp III
p. 174, a.
1364
;
KodKrak
p. 507,
a. 1366)
, Sergius os porci (
MARTIN. OP. Chr.
p. 314
)
.
II.
de rebus
concr.
ad similitudinem oris animantium formatis.
1.
brzeg, krawędź,wylot, otwór;
orificium, ostium,
labium,
v.
gr. calicis, currus, dolii, lampadis, putei, speluncae, vasis
sim.
2.
fluminis
ujście;
ostium.
Glossa
Pol.
KsgSądWar p. 38 (a. 1467) : ab ore alias «od uscza» fluvii.
3.
fornacis
palenisko; focus
SSrSil
I
p. 298 (a. 1482) : in clibanum eos ligatos misit, in ore fornacis ignem faciens.
RachWaw p. 231 (a. 1540) : pro lapidibus expolitis super os fornacis stubae, ubi dominae antiquae inhabitant.
4.
in
locut.
in ore gladii cf.
5.
nat. Długosz
królewski; Osmunda regalis Linn.
GLr I
p. 100
.