Ogólne
Pełne hasło
Więcej

ORACULUM

Gramatyka
  • Formyoraculum, horaculum, oraclum,
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -i
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I. concr.
    • 1. aedes sacra, templum, oratorium.
      • a. parva aedes sacra ecclesiaeparochiali subiecta
      • b. aedes sacra parochiae
      • c. coenobium ritus orthodoxi
      • a.
      • b.
      • a.
      • b.
    • 2. rosarium
  • II. abstr.
    • 1. vaticinium, praesagium, quod divinitus evenit.
    • 2. eloquium, sententia (praec. Dei, papae, regis, principis sim.)
      • α. + oraculo (vivae) vocis verbis, voce
      • β. + alto vocis oraculo clara voce
      • γ. + alicuius oraculum alloqui coram loqui cum aliquo
    • 2. salutatio
    • 4. verbum, vocabulum

Pełne hasło

ORACULUM s. HORACULUM s. ORACLUM, -i n.
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • NGl.
  • L.
  • N.
  • K.
I. concr.
1. miejsce modlitwy, kościół, kaplica; aedes sacra, templum, oratorium.
Praec.
a. mały kościół nieparafialny, kaplica; parva aedes sacra ecclesiaeparochiali subiecta
AKapSąd III p. 4 (a. 1449) : o-o in ... Borawo sub parochia ecclesie ...fundato et erecto.
DokListPł I p. 263 (a. 1466) : pro ... erigendo ... o-o ac ad ipsum o-um caenobio.
DŁUG. LibBen II p. 225 : villa habens in se o-um sub cura plebani.
Ita saepius usque ad saec. XVI.
Syn.
capella ( KodKWil p. 658, a. 1503).
b. kościół parafialny; aedes sacra parochiae
KodWp V p. 403 . (a. 1425) : o-i de nouo erecti ... alias ecclesie parochialis.
Ib. infra ad dictum o-um seu ecclesiam parochialem.
c. klasztor, monaster w kościele wschodnim; coenobium ritus orthodoxi
AGZ IV i p. 74 (a. 1409) : circumferencialiter o-o alias «monasterza».
Indicatur titulus
a. sq. gen. nominis sancti, v. gr. s. Dorotheae ( AKapSądII p. 888, a. 1490) , s. Katharinae ( ib.III p. 77, a. 1501), s. Nicolai ( KodKWil p. 658, a. 1503) ; item. tituli Conceptionis BVMariae et s. Leonardi; (( ŁASKI LibBen I p. 311 ; ;s. Spiritus ib. p. 312 ).
b. sq. in c. acc. , v. gr.; in honorem s. Aegidii ( MIECH. Chr. p. 54 ).
Constr. aliae
a. sq. ex:
ArPrawn VI p. 55 (a.1527): o-um ex asseribus, parvum.
b. sq. extra:
AkapSąd III p. 77 (a. 1501): o-i ... extra muros.
2. różaniec; rosarium
ARect I p. 413 (a. 1497): o-a duplicia de coralis et gagathis.
KodKrak p. 750 (a. 1542) : o-a vendit alias «paczernik».
CracArt II p. 417 (a. 1542) : o-um cristallinum cum imagine argentea.
InwKKr p. 84 : imago s. Iacobi in veste ex gemmis peregrina cum o-is nigris.
II. abstr.
1. wyrocznia, przepowiednia, wyrok boży; vaticinium, praesagium, quod divinitus evenit.
2. mowa, orzeczenie,wypowiedź,wyrok; eloquium, sententia (praec. Dei, papae, regis, principis sim.). Saepe de verbis Scripturae Sanctae. Glossae Pol.
RFil XXV p. 153 (saec. XIV med.) : o-a «pysma».
GLcerv p. 660 : o-um principis responsum «wyrok krolewski».
Ib. p. 715 : sacrum o-um dicitur responsum principis seu rescriptum «słowo krolewskie».
N. locut.
α. oraculo (vivae) vocis ustnie,słowami; verbis, voce
CodSil X p. 52 (a. 1297) : causam ... audiendam commiseramus o-o vive vocis.
Lites (Ch) I p. 53 (a. 1320) : relaturi ... quod in dicto negocio egeritis o-o vive vocis.
Ita vulgo.
Opp.
scripto:
DokKKr II p. 78 (a. 1424) : scripto vel o-o vive vocis.
Eodem sensu
oraculo alicuius ( DŁUG. Hist. V p. 21 ) ; vocis alicuius (nostrae: Dogiel I p. 412, a. 1473 ; ; suae: KodKKr II p. 198, a. 1395 ; divinae: DŁUG. Hist. II p. 436 = IV p. 191 ed. nov.) ; ;item per vivae vocis oraculum ( DokListPł I p. 211, a. 1446 ; APozn I p. 362, a. 1464).
β. alto vocis oraculo głośno; clara voce
KodMp III p. 331 (a. 1380) : alto vocis o-o ... citauit Stanislaum.
γ. alicuius oraculum alloqui rozmawiać z kimś osobiście; coram loqui cum aliquo
AAlex p. 437 (a. 1504) : rex ... tuam maiestatem ... licet per litteras ... visitaverit, tamen voluit, ut ego ipse iis oculis sacrum tuae maiestatis o-um alloquar.
2. pozdrowienie; salutatio
LibDisp p. 133 (a. 1414) : patri ... gracioso subieccionis integra voluntate continuis cum h-is reuerenter exhibitis.
RFil XXV p. 152 (saec. XV med.med) : devote salutationis o-um «naboszne poszdrowyenye».
Cf. ORATIO II 5.
N.
angelicum Pozdrowienie Anielskie; Ave Maria
JAC. PAR Var. I p. 136 : Virginem ... ipsam angelico o-o ... invocantes.
4. słowo, wyraz; verbum, vocabulum
DŁUG. Hist. I p. 152 (= I p. 216 ed. nov.): Prutheni priscae linguae retinentes o-a.
Constr. Ad 1
-4:
a. abs.
b. sq. gen. (rei vel personae).
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)