Ogólne
Pełne hasło
Więcej

NAUFRAGIUM

Gramatyka
  • Formynaufragium
  • Etymologiałacina starożytna
  • Odmiana -ii
  • Część mowyrzeczownik
  • Rodzajnijaki
Znaczenia
  • I.
    • 1. abstr. actus et effectus naufragandi.
      • a. lapsus in aquam, demersus (in fluvio)
      • b. eluvies
      • c. + naufragium tempestatis
    • 2. concr. transl. navis fractae reliquiae vel fragmenta. Inde transl. prawo do zawłaszczania rzeczy, które morze wyrzuciło na brzeg; ius omnes res, quae mare in litus eiecerit, sibi vindicandi
  • II. pernicies, calamitas, ruina, damnum.

Pełne hasło

NAUFRAGIUM, -ii n.
  • F.
  • G.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • NGl.
  • L.
  • A.
  • N.
I.
1. abstr. rozbicie (katastrofa) okrętu; actus et effectus naufragandi.
N. locut.
naufragium perferre, sustinere i. q. pati, facere( CodPom I p. 397, a. 1228 ; ib. p. 742, a. 1246 ; PommUB p. 444, a. 1292 ; PommUrk III p. 165, a. 1293) ;. Glossae Pol.
RFil XXIII p. 269 (a. 1469) : n-um «potop».
GLcerv p. 648 : n-um ... «rozbicie okrętu, vtonienie nawy».
N. (in imagine)
tabula post naufragium ratunek w niebezpieczeństwie; i. q. tabula naufragii
HESSE Matth. II p. 97 : baptismus est prima tabula post n-um, poenitentia secunda ... poenitentia sacramentalis, quae fit per contritionem ... est secunda tabula post n-um.
Occ.
a. upadek do wody, utonięcie (w rzece); lapsus in aquam, demersus (in fluvio)
DŁUG. Op. p. 169 : misera sola mater a loco in fluvio, ad quem n-um provenerat, oculos non amovebat (cf. ib. paulo supra rumpitur littus et currus terra dehiscente actus est in profundum ... et universa, quae continebantur, per undarum vortices occupantur).
Id. Hist. I p. 389 (= II p. 153 ed. nov.): Rosczislaus in flumine Stuhnya n-o periit (cf. ib. p. 390: in flumine ... aquarum vorticibus eum prementibus ... suffocaretur).
b. powódź; eluvies
ARect II p. 62 (a. 1539) : si seminata ... aliquo casu fortuito in campis vel in horreo ut igne, grandine, n-o, vermium corrosione destructa fuerint.
c. locut. naufragium tempestatis i. q. tempestas naufragiosa
KADŁUB. p. 26 : ex lacu enim evaporans invidie horrende tempestatis n-um regni socios involvit.
Ib. p. 156 : cum nulla sit in summo tranquillitas, quod si ulla est, breviuscula est, que sui serenitate proximum prenunciat tempestatis n-um.
CALLIM. Hist. p. 90,4: exercitu a Belgrado uelut n-o ingentis tempestatis reducto.
2. concr. szczątki rozbitego okrętu; navis fractae reliquiae vel fragmenta. Inde transl. prawo do zawłaszczania rzeczy, które morze wyrzuciło na brzeg; ius omnes res, quae mare in litus eiecerit, sibi vindicandi
PommUrk III p. 305 (a. 1297) : piscature ... medietatem nostro vsui ibidem in insula Hyddensi reseruamus ... medietatem eciam tocius n-ii, quod wlgariter dicitur «Todrift» (Germ. ), nobis ... reservamus.
Ib. IV p. 30 (a. 1301) : donavimus ... beate Marie ... proprietatem fundi ... cum ... agris ... pratis ... piscaturis cum n-o, quod «Schipbroke» (Germ. ) dicitur sive «Gruntroringhe» (Germ. ).
Lites I p. 339 (a. 1339) : Cruciferinichilominus eodem anno habuerunt bene XL milia marcharum de n-o, ut dixit testis.
Ad rem cf. Dąbkowski, Prawo prywatne polskie II 172—178 et Bardach, Historia państwa i prawa I 143 et 300.]
II. zagłada, klęska, ruina, strata; pernicies, calamitas, ruina, damnum.
N. locut.
naufragium facere utracić; amittere
DŁUG. Hist. IV p. 82 : Wladislaus ... rex ... spe maioris questus etiam eorum, quae oblata fuerant, fecit n-um.
Praec. sq. gen. vel obi. vel explic. , v. gr.
oblivionis ( KodMp I p. 130, a. 1285 et vulgo), vitae i. q. mors ( PommUrk VII p. 133, a. 1327) .
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)