- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- A.
- N.
I.
propr. napełniać,
wypełniać, zapełniać;
explere, complere,
replere.
Dicitur
propr. et meton., v.
gr.
aliquid sonis (concentibus, querelis, rumore sim.); item aures
promissionibus (
ArHist V
p. 216, a.
1423
; criminatione:
DŁUG. Hist. IV
p. 259
)
, mentem animumque amaritudine (
ib.
p. 247
), nuptias spe auxiliorum (
WAPOW. Chr.
p. 200
)
; aliquem hilaritate et gaudio (
DŁUG. Op.
p. 247
)
, spe (
id. Hist. IV
p. 228
), zelo et caritate
(
id. Op.
p. 70
),
item auro et argento
(
id. Hist. IV
p. 374
), etiam sagittis (
PEREGR. fol. Q
IIa
;
DŁUG. Hist. IV
p. 79
),
;immo daemone (
id. Op.
p. 280
).
Constr.
a.
sq.
gen.
b.
sq.
abl.
c.
sq.
cum :
SSrSil XII p. 48 (a. 1486) : i-ntes fontes cum eisdem cadaveribus (cf. Th. VII 1,638,45 sq. )d. sq. de. Occ.
1.
nasycać; satiare
v. gr. esuriem (
DŁUG.
Hist. I p. 413= II
p. 178
ed. nov.
).
2. uterum być
brzemienną; gravidam esse
DŁUG. Hist. I p. 336(= II p. 99 ed. nov. ): Boleslai regis coniunx uterum nuntiatur i-isse (e Iustino 12,3,7 ).
3. benignitatem laudibus
fere i. q.
efferre
DŁUG. Hist. IV p. 274 : magnis laudibus Wladislai Poloniae regis in se benignitatem apud Burgundos et Anglicos i-vit.
4. impleta mensura
i. q. plena
Tom. VI p. 88 (a. 1522) : sal justa et i-ta mensura vendant.
II.
transl.
A.
de tempore
1.
wypełnić, zakończyć (jakiś okres czasu), dojść do pewnego wieku;
complere, explere, ad aliquam
aetatem pervenire.
2.
dochodzić, zaczynać się; incipi, inchoari
COPERN. Rv p. 108 (= p. 79 ed. nov.) : subterraneum parallelum, quem dum Sol attingit, aiunt diescere vel noctem i-ri.
Ib. p. 114(= p. 81 ed. nov.) : post horae dimidium, quo sexta a meridie i-batur.
B.
1.
(de numero): osiągać (liczbę), wynosić, wypełniać, dopełniać, uzupełniać;
(summam, quantitatem) explere, adaequare, adimplere
(saec. XIV ex.
—XVI).
N.
constr. sq.
de :
ARect I p. 73(1474) : dederat eij florenum et cetera commiserat sibi recipi et i-ri de precio puerorum.
2.
pecuniam (pretium, solutionem, summam)
zapłacić, uiścić;
solvere, praestare, exhibere.
Eodem sensu
damnum (
StPPP II
p. 371, a.
1432)
, grossos (
KodMp IV
p. 109, a.
1407)
sim.
3.
dorównać; aequare
DŁUG. Hist. I p. 108(= I p. 168 ed. nov.) : quamvis avitam felicitatem audaciamque in gerendis bellis non i-vit, caeteris tamen virtutibus suis nihilo fuit inferior (cf. Th. VII 1,634,66 sqq. ).
C.
1.
wypełniać, wykonywać, dokonywać, czynić;
explere, exsolvere, exsequi,
perficere, absolvere,
fungi.
Additur
opere
vel
operose (
FormJ
p. 99
)
.
Refertur ad
labores, munia, munus, officium, opus, peccatum, praeceptum, vicem
alicuius rei
sim.; item
constitutiones (
ArPrawn I
p. 90,
a. 1538)
, imperatum (
DŁUG. Hist. I p. 371 = II
p. 135
ed. nov.
), iura (
DokMp I
p. 147, a.
1364)
,
monitum (
KodWp III
p. 397, a.
1373)
; etiam
intonationem (
ArHist X
p. 325, a.
1512)
, machinationes (
DŁUG. Hist. III
p. 356
)
, malum
(
MATTH. Rat.
p. 9
)
, militiam (
Tom. VII
p. 68,
a. 1524)
, ministerium (
MPH IV
p. 265,
saec. XIII
et saepius),
onus (
DŁUG. LibBen I
p. 78
et saepius),
poenitentiam (
NIC. BŁ. Tract. fol. d Vb
), resignacionem (
KodMp IV
p. 79, a.
1402)
,
satisfactionem (
StPPP II
p. 435, a.
1437)
, servitia (
PommUrk II
p. 372, a.
1278
; domino:
Visit.
p. 366, a.
1512)
, stationem regalem (
DokMp II
p. 264, a.
1437)
, usum matrimonii (
NIC. BŁ. Tract.
fol. g Ib)
.
Praec.
a.
alicui additamentum
dodatkowo kogoś wynagrodzić?
aliquem extra ordinem remunerare?
ArSang I p. 6 (a. 1386) : consideramus fidele servicium ducis Feodor ... et super hoc respicientes ei specialibus favoribus desideramus additamentum i-re, eidem predicto Feodor duci... damus ... potestatem eqs.
b.
eccl.
missam
sim.:
odmawiać,
odprawiać; celebrare,
recitare
DokMp I p. 366 (a. 1410) : presbiter ... missas ... et ... vigilias ... tenebitur legere ac devocionis cum effectu i-re.
DŁUG. Op. p. 70 : solennitatem luctus i-re.
Ib. p. 483 : singulas caerimonias atque charismata i-bat episcopus.Ita saepius.
c.
zawierać;
inire
DŁUG. Hist. V p. 634 : eadem die foedus matrimonii fuit i-tum et ... ludi varii agebantur.
2.
a.
act.
dotrzymywać, spełniać, dopełniać, zadośćczynić; complere, explere, ad effectum perducere,
solvere, satisfacere.
Glossae
Pol.
ArPrawn VIII p. 145 (a. 1418) : quid domini ... sentenciabunt ... hoc domina debet tenere seu i-re, wlgariter «pelnicz».Refertur potissimum ad condicionem, pactum, promissionem, promissum, spem, sponsionem, voluntatem, votum sim.
Item ad
comminationes (
DŁUG. Hist. III
p. 327
et saepius),
concordiam (
CodVit
p. 1015,
a. 1416
; concordie articulos:
RHist III
p. 315,
a. 1510)
, doctrinam evangelicam (
DŁUG. Hist. V
p. 653
)
, foedus
(
ib. IV
p. 602
), intentionem (
id. LibBen I
p. 245
), iusiurandum
(
id. Hist. V
p. 693
), oblationem
(
ib. IV
p. 435
), pacem (
MIECH. Chr.
p. 286
)
, petitionem (
Tom. VII
p. 367,
a. 1525)
, postulationem (
SSrSil VII
p. 154,
a. 1467)
, sacramentum (
ŁASKI ComPriv
fol. 228a
).
N.
ius
zadośćuczynić wymaganiom prawa; iuri
satisfacere
PrPol p. 44 (a. 1388) : super eo termino astiterunt ad juramentum et omne jus i-erunt.
b.
pass. spełnić
się, urzeczywistnić się, ziścić;
compleri, in effectum adduci, expleri, evadere.
Dicitur, v. gr. de
desiderio, spe, voluntate, item de
auctoritate (
OSTR.
p. 123
)
, vaticinio (
DŁUG. LibBen
III
p. 301
et saepius).