General
Full Entry
More

QUARTALE

Grammar
  • Formsquartale, quartuale
  • Etymology quartalis
  • Inflectional type -is
  • Part of Speechnoun
  • Genderneutre
Meaning Outline
  • alicuius rei pars quarta
    • A. quadrans carnium animalis occisi
    • B.
      • 1. + anni tempus trimestre
        • α.
        • β.
        • γ.
      • 2. + horae tempus 15 minutarum
    • C.
      • 1. ulnae pars quarta
      • 2. + miliaris i.q. quadrans
    • D. + agri lanei silvae terrae lanei (mansi) pars quarta
    • E.
      • 1. quadrans mensurae cuiusdam rerum liquidarum
        • a. + cervisiae
        • b. + mellis (medonis):
        • c.
      • 2. + (allecibus, siliquis, cancris) quadrans mensurae cuiusdam (praec. cori) rerum granis minutis constantium
      • 3. + lapidum quadrans mensurae cuiusdam maioris
    • F.
      • 1. quadraginta numero?
      • 2. una ex quattuor partibus fori
      • 3. pars urbis
      • 4. vas ad liquores servandos aptum
      • 5. glomus?
      • 6.

Pełne hasło

QUARTALE s. QUARTUALE, -is n. (quartalis)
  • Dc.
  • B.
  • L.
  • H.
  • K.
  • O.
  • W.
[abl. sg. quartale:
ZabDziej I p. 81 (a. 1467) : pro quartale agri.
generis f. et m.
ZabDziej I p. 198 (a. 1526) : que quartale agri fuit invadiatum ... dare pecuniam super hunc quartale.
Ita ib. saepius.]
ćwierć, czwarta część jakiejś całości; alicuius rei pars quarta
ŻydKrak p. 23 (a. 1313) : tria q-a aree ... que iacent in platea sancti Stephani.
KsgŁawKr p. 1 (a. 1365) : coram quo iudicio unum q-e domus ... in platea Castrensi fundamentaliter situate ... Egidio ... assignatum est.
Ita vulgo.
Praec.
A. de carnibus: ćwierć tuszy zwierzęcej, zabitego zwierzęcia; quadrans carnium animalis occisi
RachJag p. 100 (a. 1389) : pro II q-bus carnium V scoti.
Ib. p. 124 (a. 1389) : pro II q-bus arietis I scotus.
Ita saepius.
Iuxta ponitur
portio:
KodWp X p. 36 (a. 1436) : vendendo carnes, hoc est q-a seu porciones.
B. de tempore
1. anni et abs. kwartał, okres trzymiesięczny; tempus trimestre
PommUrk V p. 10 (a. 1311) : conventio cum predicta domina cassaretur, dummodo ei prius prediceretur per q-e.
KsgŁawKr p. 84 (a. 1372) : muniendo causam dicti pueri ... ad q-e unius anni ante solucionem.
Ita vulgo.
N.
quartalia eccl. singulis quattuor temporibus (cf. infra s. v. ) incipiebant ideoque vocabantur quartale Cinerum, Pentecostes. s. Crucis. s. Luciae (cf. Włodarski, Chronologia p. 74)
ArHist X p. 326 (a. 1512) : in primo q-i Cinerum unus predicator et duo vicarii seniores sint pro administratoribus, secundo q-i etc.
ŹrWaw III p. 125 (a. 1521) : singulis q-bus, a q-i festi Pentecosten solucionem huiusmodi incipiendo per mediam marcam ... obligavit se soluturum.
Ita saepe.
Inde dicitur
α. de quattuor temporibus ipsis
KodUJ III p. 16 (a. 1472) : censum ad quodlibet q-e seu Quattuortempora ... solvatis.
ARect I p. 506 (a. 1513) : soluere ... pro q-i Penthecosten proximo sexagenam, reliqwm ... in vna septimana post q-e Penthecosten.
β. de censu die quattuor temporum solvendo
TPaw I p. 70 (a. 1503) : oppidanis Pilznensibus dimissum est unum q-e «czopowe», videlicet s. Crucis anni 1502 preteriti.
γ. de salario famulorum trimestri
ARect II p. 89 (a. 1542) : proposuit contra inhabitantes bursam ... quod non solverent eis famulis q-a ad instar aliorum studentium.
RachBon II p. 47 : pro q-i sanctae Luciae solvi ablutrici ... pensionem vel q-e solitum ... florenos tredecim.
2. horae et abs. kwadrans, piętnaście minut; tempus 15 minutarum
MPH IV p. 463 (a. 1454) : infans, qui iam ita mortuus ... iacuit ad q-e unius hore ... oculos aperuit.
AKapSąd II p. 759 (a. 1511) : requisitus quamdiu ibi sedit, dicit quod vix per q-e hore venerat.
Ita saepius.
C. de longitudine
1. czwarta część łokcia; ulnae pars quarta
KodMaz(L) p. 52 (a. 1340) : mansorum virga quelicet retinet in sui mensura ac protensione q-e et quindecim ulnas.
LiegnUB p. 140 (a. 1358) : cloaca debet habere in latitudine alteram dimidiam vlnam aut ad minus quinque q-a.
Ita saepius.
2. miliaris et abs. ćwierć mili; i.q. quadrans
Lites II p. 97 (a. 1413) : castrum ... ad q-e unius miliaris construxit.
DŁUG. LibBen I p. 642 : Porudzye villa ... iacet medium q-e de Oppathow.
Ita saepe.
D. de spatio: ćwierć łana; lanei (mansi) pars quarta
KodWp II p. 9 (a. 1288) : quinque mansos et q-e de sexto manso ... emit.
CodSil IV p. 5 (a. 1306) : eosdem mansos et q-e ... Wilhelmo ... dederunt.
Ita vulgo. Additur agri ( KodTyn p. 144, a. 1364 et saepius), lanei ( PomnLw I p. 14, a. 1383 et saepius), silvae ( KodKWil p. 619, a. 1501) , terrae ( CracArt I p. 2, a. 1316), cett. Glossae Pol.
KodMp III p. 117 (a. 1358) : ortum ... continentem duo q-a, wlgariter «wirtele».
DokMp V p. 311 (a. 1429) : pro aratro tribuimus quattuor q-ia, quae «viertele» nuncupantur.
Ita saepius.
E. de capacitate et pondere
1. czwarta część jakiejś miary płynów; quadrans mensurae cuiusdam rerum liquidarum
a. cervisiae :
KodMp I p. 188 (a. 1319) : scultetus cum incolis ... q-e ceruisie ... exibere teneantur.
KodKKr I p. 171 (a. 1325) : ad ... generalem ... expedicionem ... scultetus ... tenebitur currum honeratum de duabus mensuris farine triticee et q-i cereuisie ... expedire.
Ita vulgo. Glossa Pol.
DokLub p. 198 (a. 1414) : sex panes ... cum uno q-i cervisie, vulgariter dicto «czwercz» de mensura, sicut habetur communiter in Lubin.
b. mellis (medonis):
DokMp I p. 181 (a. 1373) : nostro dominio q-e mellis ... persolvendo.
Ib. p. 315 (a. 1404) : singulis annis ... unum q-e mellis ... dominis ... donabunt.
Ita saepius. Glossa Pol.
KsgZPozn p. 308 (a. 1404) : iudicio evasit ... pro q-i medonis, wlgariter «o czwircz medu».
c. de pondere magis quam de capacitate agi videtur
KsgKaz p. 234 (a. 1389) : Walner dedit unum q-e cere ecclesie Corporis Christi.
PomnLw II p. 27 (a. 1406) : pixidiste ... data sunt cantatra ... que ponderauerunt VII q-a.
DŁUG. LibBen III p. 393 : taberna solvit pro censu ... unum q-e, alias «skopyecz» sepi.
2. czwarta część jakiejś miary (zwł. korca) rzeczy sypkich; quadrans mensurae cuiusdam (praec. cori) rerum granis minutis constantium
KodWp III p. 361 (a. 1269) : pro reformacione ... civitatis de singulis currubus hospitum adveniencium salque portancium q-e salis ... donamus.
KodWp III p. 731 (a. 1399) : duo q-a farine singulis septimanis de dicto molendino proveniunt.
Ita vulgo. Glossae Pol.
KodWp III p. 731 (a. 1399) : censum ... duorum q-um farine, vulgariter «wyertelye»
(ita saepissime).
DokMp VIII p. 337 (a. 1450) : si cineres duceret ad forum 4 q-ia, alias «czwierczy».
AGZ II p. 220 (a. 1476) : unum q-e alias «czethfyarthnya» sigilinis (sic ) ... solvere.
Ib. XV p. 247 (a. 1487) : in q-i alias «corzecz» tritici.
Occ. de rebus paulo maioribus (allecibus, siliquis, cancris)
AKapSąd III p. 229 (a. 1429) : unum q-e allecum.
StPPP XI p. 215 (a. 1447) : convenit thabernam ... et quolibet anno debet dare ... a qualibet braxura ... q-e de siliquis.
Visit. p. 364 (a. 1512) : tabernatores tenentur dare quilibet q-e cancrorum.
3. lapidum miara kamieni ciosanych (kazimierskich), tzw. wierteł; quadrans mensurae cuiusdam maioris
KsgKaz p. 1 (a. 1369) : tenetur ducere unum q-e lapidum ad Corpus Divinum.
Ib. p. 274 (a. 1392) : pro I q-i lapidum «brucksteyn» ([Germ.) ...] dedimus VIII grossos.
Ita saepe. Glossa Pol.
RachWaw p. 90 (a. 1526) : pro duobus q-bus cum medio lapidum, alias «vyerthel», qui continet in se 25 lapides etc.
Ita ib. saepius.
Item
ib. p. 172 (a. 1531) : pro uno q-i lapidum, alias «vertelne schtuky», qui «vertel» in se continet lapides 25, ad longitudinem ulnarum trium quilibet «vyertel».
Ita ib. saepius.
F. singularia
1. czterdzieści sztuk? quadraginta numero?
OrtWp p. 34 (saec. XVI in.in) : mihi meus socer dedit unum q-e ovium et duas vaccas uno tempore, cum mecum sedebat in ... gaudio.
2. tzw. pierzeja, jedna z czterech stron rynku; una ex quattuor partibus fori
AGZ XIX p. 37 (a. 1479) : q-e alias «pyerzeya» civitatis in Prochnyk penes ecclesiam.
Cf. QUARTA infra 1645, 14.
3. tzw. kwartał, dzielnica miejska; pars urbis
KsgRachKr II p. 141 (a. 1396)) : capitanei ad q-a civitatis per platheas singulas constituti ... per dominos consules (cf. ib. infra q-e castrense ... q-e figulorum ... q-e Slawkoviense... q-e carnificum).
Cf. QUARTA infra 1644,48 sqq.
4. tzw. kwarta, naczynie do przechowywania płynów; vas ad liquores servandos aptum
GLb p. 85 : q-e «lagwicza».
5. kłębek? glomus?
ZabDziej III p. 296 (a. 1493) : ipsa rea usurpavit pro se ... unum q-e de auro filato ad valorem quindecim grossiculorum.
Cf. QUARTA infra 1645,2 sqq.
6. cf. QUARTALIS III.
Constr.
a. sq. gen. et 17 et vulgo. b. sq. ante :
Concl. p. 150 (a. 1518) : uno q-i ante tactum decime none.
c. sq. de, cf. et 25 et saepius.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)