- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- N.
- O.
- W.
LekKon p. 241 (a. 1441) : iste pulveris ovibus propinetur.gen. pl. pulvium:
Visit. p. 722 (a. 1556) : tunnae pulvium pro ... tormentis et bombardis necessariorum.generis f.
Podol. p. 16 (a. 1494) : «byrvyenicza» (dolium ) pulverum pixidarum, in alia «byrzvyenicza» pulveres eedem.]
proch, kurz, pył, proszek;
terra minutissima aridaque,
pulvisculus.
Glossa
Pol.
DokMp IV p. 68 (a. 1341) : p-es et purgaciones, que fiunt circa lapides molares ... que wlgariter «szmyeczy» dicuntur.
N.
meton.
PEREGR. Serm. p. 118 : p-is venialium peccatorum amovendus est scopa confessionis.
JAC. PAR. Var. II p. 119 : recolens me a p-bus civilis immo et rusticanae sobolis traxisse originem.
Id. OpIn p. 455 : neque ... terrena aliqua tractari possunt sine qualicumque p-is infectione terrenae cupiditatis.Ita saepius, praec. in locut.
α. pulverem in ventum portare,
cf.
supra 779, 6
sqq.
β.
aliquem de pulvere eximere
podnieść kogoś z prochu, tj. z
nędzy;
i.q. de humili loco (alluditur ad
Vlg. 1 Reg. 2,8)
ArHist IV p. 2 (a. 1272) : multos ad ipsorum preces exemit de p-e et insignivit presignibus dignitatum.Praec.
1.
popiół, prochy zmarłego;
cinis, terra in quam corpus
humanum resolvitur.
2.
proszek leczniczy, lekarstwo w formie proszku;
pulvisculus medicus
NIC. POL. p. 136 : ad calculum frangendum ... si... vis efficacius operari, dabis patienti simili modo de p-e buffonis; si autem efficacissime, simili modo dabis de p-e scorpionis.
THOM. Med. p. 9 : si ... impositus sit p-is rane viridis combuste, pili cadent.Ita saepissime; additur gen. , v. gr. crystalli ( ib. p. 127 ), ellebori ( GLr I p. 120 ) , faeni Graeci ( ib. p. 211 ) , rosarum ( THOM. Med. p. 35 ) ; item pulvis volatilis molendini ( ib. p. 51 ).
Iuxta ponitur
collyrium (
AKapSąd II
p. 486, a.
1430).
3.
(sg.
et
pl.
eodem sensu)
proch strzelniczy;
i.q. qui ad tela e bombardis (cf.
s. v.)
eicienda adhibebatur
RachJag p. 200 (a. 1394) : furmano, qui duxit XX balistas, p-es pixidum et sagittas.
ArHist XI p. 403 (a. 1414) : fertonemdedi ad Bochnam eunti cum balistis et p-bus.Ita vulgo; saepissime abs. , sed nonnumquam additur gen. vel adi., v. gr. bombardarum ( CodVit p. 1028, a. 1416 et saepius), pyxidum (supra 24 et saepius ; ; pyxidarum: RachKról p. 36, a. 1472 et saepius); bombardarius ( supra 11125, 1 sqq.), bombardicus ( supra I 1125, 23 sqq.), incendiarius ( supra V 295 , 37 sqq.), machinalis ( supra VI 6,8 ), missilis ( supra VI 373,31 sqq .), nitratus ( supra VI 696, 10 sqq.), sulphureus ( CRIC. p. 108 ) , tormentarius ( ŹrWaw IV p. 84, a. 1528 et saepius).
4.
proszek do czyszczenia, polerowania; ad purificandum,
expoliendum aptus
RachBon I p. 20 : a mundatione ... lucibulariorum cupreorum ... et pro p-bus dictis «kalamay» ... grossos 45.
Ib. p. 21 : a mundatione sepulcri de aurichalco ... item pro p-bus alias «kalamay» ad praedictum sepulcrum.