General
Full Entry
More

PULSUS

Grammar
  • Formspulsus
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -us
  • Part of Speechnoun
  • Gendermasculine
Meaning Outline
  • I. percussio, ictus.
    • 1. med.
      • a. + cordis (arteriarum) actus pulsandi, micandi.
      • b. + cordis i.q. morbus
    • 2. + campanae(-arum) actus campanas ecclesiae pulsandi, campanarum sonus (saepe tempus diei indicans)
    • 3. mus. actus chordas instrumenti mus. percutiendi (saec. XVI).
  • II.
    • 1.
      • a. + aquarum i .q. cursus
      • b. + extrinsecus c. bombardarum i.q. motus i.q. ictus, actus tela e bombardis emittendi
    • 2. via qua pecudes ad pastum aguntur

Pełne hasło

PULSUS, -us m.
  • F.
  • Th.
  • S.
  • Dc.
  • B.
  • A.
  • N.
  • K.
  • O.
[abl. sg. pulso:
DŁUG. LibBen I p. 499 : qui census illis ... ex aspersorio et ex pulso defunctorum provenit (nisi leg. -u]).
I. uderzenie, bicie, raz, cios; percussio, ictus.
Constr.
a. abs. b. sq. ad :
DŁUG. Hist. V p. 288 : triplicem edidit ad ostia p-um.
Praec.
1. med.
a. cordis (arteriarum) et abs. : tętno, puls; actus pulsandi, micandi.
Distinguitur
cadens ( THOM. Med. p. 388 ) , debilis ( ib. p. 144 ), durus ( ib. p. 209 et saepius), fortis ( ib. p. 122 ), frequens ( ib. p. 378 ), grossus ( ib. ), inordinatus ( ib. p. 396 ), longus ( ib. p. 220 ) , magnus ( ib. p. 122 ), mollis ( ib. p. 170 ), parvus ( ib. p. 209 ), plenus ( ib. p. 378 ), spissus ( ib. p. 144 ), strictus ( ib. p. 209 ), vacuus ( ib. p. 388 ), velox ( ib. p. 92 et saepe); item pulsus velocitas vel parvitas ( ib. p. 91 ).
b. cordis choroba serca; i.q. morbus
THOM. Med. p. 120 : egritudines cordis sunt: debilitas cordis, p-us cordis seu tremor et sincopis; debilitas cordis ... efficit tremorem seu p-us cordis.
Ib. p. 123 : de tremore vel p-u cordis seu cardiaca.
2. campanae(-arum) et abs. bicie w dzwony kościelne, bicie dzwonów (często wyznaczające po rę dnia); actus campanas ecclesiae pulsandi, campanarum sonus (saepe tempus diei indicans)
StSyn III p. 32 : cuius ecclesiae cathedralis p-um vesperarum aliarum ecclesiarum ... p-us vesperarum nullatenus antecedat.
KodMp III p. 248 (a. 1370) : statuimus ... forum annale inchoando a vigilia Corporis Christi in primo p-u vesperorum vsque ad diem dominicum inclusiue proxime sequentem.
CodSil II p. 167 (a. 1375) : missas ... legere ... cum solito p-u et decenti.
Ita vulgo.
Locut.
sub uno pulsu (campanae) pod jednym dzwonem, tj. w tym samym okręgu; in eodem districtu
DecrICC I p. 111 (a. 1460) : Margaretha illo tempore ... sub uno et eodem iure, p-u et foro existebat.
Ib. p. 230 (a. 1466) : femina ista ... fuit protunc sub eadem iurisdiccione et p-u campane.
Constr.
a. abs. , cf. supra 10 et saepius. b. sq. gen. , v. gr. exaltationis (de mane : KodWp V p. 181, a. 1411) , primae ( KodUJ I p. 62, a. 1404 et saepius), vesperarum(-orum) sim. ( supra 3 et saepe). c. sq. ad :
ŹrWaw I p. 92 (a. 1489) : sanctuarii debent facere longiorem p-um ad vesperas et matutinas ... quam antea.
AKapSąd II p. 842 (a. 1522) : vidit ... Hedvigim ... hora noctis decima in p-u primo ad scolares.
Ita saepius. d. sq. pro, v. gr. pro defuncto ( DŁUG. LibBen I p. 93 ) , pro pace ( cf. supra 202, 20 sq. ), pro vesperis ( CracArt suppl. II p. 96, a. 1438) . e. sq. adi. , v. gr. matutinalis ( AKap p. 1, a. 1524) , primus ( supra 7 et saepius), tertius ( KsgKaz p. 316, a. 1395) , sollemnis ( KodWp VIII p. 278, a. 1423) .
3. uderzanie w struny instrumentu muz., granie; actus chordas instrumenti mus. percutiendi (saec. XVI).
II. varia et singularia
1.
a. aquarum prąd rzeki; i .q. cursus
PommUrk VI p. 148 (a. 1322) : si aliqua lingna ex negliencia deportandum aquarum p-u ad ... molendinum ... pervenerint.
b. extrinsecus ruch; i.q. motus CALLIM. in
KlQu p. 90 : videre in oculo vel audire in aure ceteraque id genus, quorum vnumquodque mouetur p-u extrinseco.
c. bombardarum strzelanie, strzały; i.q. ictus, actus tela e bombardis emittendi
DŁUG. Hist. IV p. 539 : bombardarum e castro ... p-u et terrore prohibitus ... retrocessit.
2. wygon, pastwisko; via qua pecudes ad pastum aguntur
ArPrawn X p. 42 (a. 1395) : quarum granicierum inicium incepit a p-u vel wlgariter dicto «scothicza».
Cf. EXPULSORIUM sim., DEPULSIO PULSIO II.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)