- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- Dc.
- B.
- L.
- A.
- H.
- Ha.
- N.
- K.
- O.
- W.
I.
A.
1.
(de rebus) związany z określoną okolicą, ziemią, ziemski; qui ad provinciam, terram aliquam pertinet, provinciae proprius
KodTyn p. 232 (a. 1420) : si autem expeditio anno eodem fuerit p-is, tunc eqs.
JAC. PAR. RefEccl p. 236 : si ... essent festa p-ia et esset (ed. esse) consuetudo regionis nota et non prohibita ab episcopo etc.Ita saepius.
N. de
melle
(pobierany z określonego terytorium, ziemi;
ex aliquo territorio, terra perceptus
ArHist IV p. 368, a. 1298 : nos Wladislaus ... dominus maioris Polonie ... incolas ab omnibus angariis ... liberamus, videlicet a «naraz» a «stroza» ... ab vrna mellis p-is, a falcone.
KodWp II p. 165, a. 1298 : absolvimus ... villas ... ab urna mellis p-is),de panno (sukno wiejskie; i. q. ruri textus
AGZ VI p. 159, a. 1472 : omnia pannorum stamina preciosorum et simplicium aut p-ium.Cf. TERRENUS TERRESTRIS).
Praec.
iur.
a.
iudicium
sąd prawa magdeburskiego;
iudicium iuris Theutonici
KodMp II p. 229 (a. 1313) : omnes incole ... per suum scultetum ... iudicabuntur, verumtamen iudicijs p-bus presidendis nuncium nostrum requiret scultetus et cum eo iudicium presidendo iure Maydeburgensi omnes causas ... terminabit.
CracArt I p. 3 (a. 1321) : relicta Ottonis ... civis ... in ... iudicio p-i ... testamentum fecit.Ita saepissime.
b.
ius
prawo ziemskie niemieckie; ius terrestre Theutonicum
DokMp VIII p. 351 (a. 1356) : in ... castro nostro Cracouiensi constituimus ius supremum Theutonicale p-e vice et loco iuris Maydeburgensis de libris eisdem promulgari debere sentencias.
Ib. I p. 156 (a. 1367) : in iudicio bannito iuris p-is Theutonici Magdeburgensis.Ita vulgo. Glossae Pol.
GLc p. 6 : jus terrestre, id est p-e, «prawo zemskye nymyeczske».
Ib. p. 11 : secundum legem communem, id est secundum ius p-e «podlug prawa zemskyego pospolnego».
Additur
feudale (
KodMp IV
p. 115
(a. 1409)
:
iuris p-is alias feudalis scultetorum curieque
regalis in Noua
Sandecz viceaduocatus; ita saepius),
Saxonum (
ŁASKI ComPriv fol. 199a : hoc tamen iuri Saxonum p-i et feodali in nullo poterit derogare),scultetorum (
DokMp VI p. 201, a. 1402 : scultetus ... in iudicio p-i scultetorum ... de se quaerulantibus tenebitur respondere).
N.
singulare
ius
prawo międzynarodowe?
ius gentium, populorum?
StPPP X p. 86 : ius gencium, wlgariter dicitur «lantrecht», quod nos aliquando vocamus ius p-e, et est ius tale, quod gentes statuerunt inter se in provincia generaliter tenendum, et est ius generale omnium hominum pro necessitate reipublice.
2.
eccl.
prowincjalny, dotyczący prowincji kościelnej; ad
provinciam (cf.
s. v. I B
2) spectans
a.
minister, prior
prowincjał, przełożony prowincji zakonnej; religiosorum provinciae praepositus
KodMp II p. 146 (a. 1280) : in manus venerabilis in Christo patris nostri, fratris Nicolai, ministri p-is ordinis Minorum.
DokListPł I p. 66 (a. 1372) : reverendus pater, frater Joannes ... prior p-is Poloniae ordinis Praedicatorum.Ita saepius. Eodem sensu praelatus :
CRIC. p. 183 : Rudolphus ... s. theologiae et ordinis Praedicatorum professor ... et praelatus p-is.Huc quoque fortasse spectat
RachJag p. 485 (a. 1415) : domino p-i monacho ... pro carnibus.
Ib. p. 488 : domino p-i cum domino doctore.Ita saepius.
b.
commendator, custos
godności zakonników prowincji zakonnej;
religiosorum provinciae
dignitates
Lites(Ch) p. 75 (a. 1320) : Wirchoslao custode p-i ... Ordinis Fratrum Minorum.
Ib. I p. 153 (a. 1339) : testis ... accessit ad p-em commendatorem.
B.
de hominibus: mieszkający w danej okolicy;
explicat
GLcerv p. 698 : p-es eos accipere debemus qui in prouincia domicilium habent, non eos duntaxat, qui ex prouincia oriundi sunt.
Praec.
1.
iur.
a.
advocatus, iudex
wójt książęcy lub królewski, przewodniczący wielkim
rokom; iudex, qui ducis vel regis vice iudiciis magnis
praefuit
KodMp II p. 100 (a. 1255) : incole ... per nos in omni causa exempti a palatinorum et castellanorum et iudicum p-ium ... iudicijs ad nostram ... per litteras valeant presentiam prouocari.
KodPol III p. 143 (a. 1286) : nullum p-em aduocatum super ipsos cives umquam statuemus, nisi ad magnum iudicium.Ita saepe. Glossa Pol.
DokRad p. 11 (a. 1340-60) : advocatus p-is, qui «lanthwoyt» dicitur, iudicio non plus nisi tribus vicibus in anno ... presidebit.Ita saepius.
b.
sędzia sądu apelacyjnego,
zwł. sądu najwyższego prawa niemieckiego na zamku
krakowskim; praesidens iudicio superiori,
praec. iudex iudicii supremi Magdeburgensis in castro Cracoviensi
KodPol I p. 115 (a. 1284) : judicare ... habeant sculteti omnes causas inter Theutonicos et Polonos, excepto suspendio, sentencia capitali ac homicidio, que cause coram advocato Poznaniensi p-i debeant diffiniri.
DokMp IV p. 135 (a. 1365) : civis Cracouiensis et iudex seu advocatus p-is iuris Theutonici castri Cracouiensis.Ita saepe.
Dicitur etiam de
scabinis :
ArPrawn X p. 225 (a. 1407) : advocatus et scabini p-es iuris supremi castri Cracoviensis.
2.
eccl.
prowincjalny; ad provinciam (cf.s.v.
I B) spectans
KodWp I p. 80 (a. 1215) : iudices delegati a synodo p-i.
Ib. II p. 167 (a. 1298) : datum in p-i synodo apud Gnezdnam.Ita saepius.
Dicitur eiam de
capitulo (
CracArt suppl. III p. 127, a. 1444
et saepius), concilio
(
AKapSąd II p. 60, a. 1425
et saepius;
opp.
generale :
RFil XVI p. 368, a. 1440) , constitutionibus (et synodalibus:KodWp III p. 87, a. 1357) , honore ( DŁUG. Hist. V p. 324 ) , iure (iuxta ponitur metropoliticum: id. LibBen III p. 106 ),
statuto (KodWp III p. 505, a. 1381 et vulgo), synodo ( et saepe).
II.
subst.
provincialis,,
-is
m.
1.
sg.
a.
iur.
landwójt, wójt książęcy lub
królewski, przewodniczący
wielkim rokom; iudex qui regis vel ducis
vice iudiciis magnis
praefuit
KodWp II p. 219 (a. 1303) : infra spacium libertatis predicte civitatis p-is noster (sc. palatini ) ibidem non abeat (i. habeat) aliquid iudicare.
KodMp III p. 23 (a. 1337) : Petrmannus, p-is iudiciorum villarum in terra Cracoviensi in iure Thewtunico.Ita saepius. Glossa Pol.
KodMp III p. 47 (a. 1342) : p-is, qui «landwoyt» dicitur ... non plus nisi tribus vicibus in anno magno iudicio presidebit.Cf. supra I B 1a.
b.
eccl.
prowincjał zakonu; provinciae
religiosorum praepositus
KodMazNow II p. 82 (a. 1289) : frater Conradus Sango p-is terre Culmensis.
KodKKr I p. 146 (a. 1306) : fratre Lupoldo quondam p-i Polonie.
DokListPł I p. 107 (a. 1405) : prior conventus sancti Dominici ... vel pocius p-is eiusdem ordinis et provincie Polonie ... conventum ... gubernet.Ita saepius. Cf. supra I B 2.
2.
pl.
a.
mieszkańcy prowincji, ziemi; terrigenae
CodEp III p. 188 (a. 1474) : perpetue pacis inter inclita regna Polonie et Hungarie, nos reges ... omnesque principes et p-es ad ipsas sacras coronas pertinentes.
DŁUG. Hist. I p. 363 (= II p. 127 ed.nov.) : Stanislaus ... episcopus ... regem ... ut p-bus et subditis neces et gravamina non inferret, admonuit.Ita saepius. Additur gen. Austriae ( Dogiel I p. 169, a. 1515).
b.
dostojnicy, wielmoże;
primores, proceres, principes
KADŁUB.(Pl) p. 138: primi p-ium et consulares uiri secreta secum deliberatione disceptant.
SSrSil VII p. 19 (a. 1458) : electioni ... non interfuere principes Slesiae, non p-es, non communitates Slesie nec Moravie.Ita saepius. Additur gen. Podoliae ( WAPOW. Chr. p. 199) , regni ( Tom. IV p. 85, a. 1516) .