- F.
- Th.
- Bl.
- S.
- B.
- L.
- A.
- N.
- K.
- O.
I.
adi.
A.
de hominibus
1.
(najznakomitszy, (naj)ważniejszy, stojący na czele, główny; primus,
princeps, principalis,magnificus.
2.
cf.
infra 1119,29.
B.
de rebus
1.
najważniejszy, główny, pierwszorzędny, pierwszoplanowy;
principalis, praecipuus, optimus, magni momenti.
Praec.
a.
altare
główny ołtarz;
i.q.summum
InwKKr p. 126 : altare p-um cum imagine lignea inaurata Crucifixi.Ita ib. saepius. Cf. PRINCIPALIS.
b.
civitas
stolica; caput,
urbs princeps
Tom. I p. 13 (a. 1506) : Vilnam, p-am civitatem ac sedem Magni Ducatus.
ArPrawn VII p. 62 (a. 1566) : in primaria vrbe magni Lituaniae ducatus Vilna (in versione Pol. ib.«w mieście naaszym Wilińskim stołecznym»).
c.
lapis
kamień węgielny; qui duo parietes
coniungit,
cf.
supraI 1246, 40
sqq.
Cf.
infra
s.
v.
PRIMUS.
2.
pierwotny, początkowy, pierwszy,najdawniejszy;
originarius, originalis, pristinus, priscus.
Dicitur praec. de
donatione (
KodMp IV
p. 103, a.
1406)
, exsistentia (
AKapSąd III
p. 74, a.
1500),
item de
concr.
,
v.
gr. fovea in salis fodina (
DŁUG. Op.
p. 236
).
Praec.
a.
phil.
pierwotny, podstawowy; qui alicuius rei principium,
causa, origo
est.
Dicitur v. gr. de
causa (
VITELO Epist. p. 1
et saepius), causato
(accedit
abl. ordine
et analogia:
GOST. Th. fol. a Va)
, conceptu (
GŁOG. Porph. fol. a IVa)
, figurato (
HESSE
Quaest.
p. 190
et 191),
intentione (
GŁOG. Porph. fol. m IIa)
, natura (
GOST. Th. fol. a VIa)
, obiecto
(opp. secundarium:
BYSTRZ. Log. fol. a IIIb
et saepius), significatione (syn. directa:
BYSTRZ. ParvLog fol. AA IIa
et saepius; principalis:
WROCŁ. Dial. fol. A VIb
et saepius;, propria:
id. EpitConcl fol. e IVb),
significato
id. Elench. fol. p VIIb
et saepius).
b.
locut.
in primario
z początku;
primum, in principio
DŁUG. Clen. p. 65 : qui in p-o ignile deferebat dum ex Reno advenit, sed processu dierum etc.
3.
de loco: pierwszy; prior, primus
(cf.
Th.
X 2, 1237, 58
sq.
)
DŁUG. Hist. I p. 290 (= II p. 50 ed.nov.) : villis ... a p-o ... fundatore Kazimiro donatis.
CodEp III p. 426 (a. 1496) : dominicam ... secundam et non p-am post festum Pasche.
Constr.
ad 1 - 3:
a.
abs.
b.
sq.
gen.
c.
sq.
abl.
d.
sq.
inter :
DŁUG. LibBen I p. 1 : praecipuum et p-um pro suae celsitudinis dignitate ... Cracoviensis ecclesia inter ecclesias Polonicas post Gneznensem favore Altissimi sortita locum.e. sq. pro, cf.
II.
subst.
1.
primarius,,
-ii
m.
a.
ten kto jest pierwszy, najważniejszy spośród kogoś;
unus e proceribus,
primoribus.
Constr.
abs. vel sq. gen.
b.
eccl.
przeor; prior coenobii
DŁUG.
in
CatEpCr p. 167 : a fratribus praedicatoribus de monasterio Sanctae Trinitatis, quorum Vincentius de Kielcze erat p-us.
MIECH. Chr. p. 59 : fratribus de Cartusia, quorum p-um, uidelicet magistrum Brunonem, papa secum assidue tenuit.
2.
primaria,,
-ae
f.
starościna; capitanei
(cf.
s. v. II 1)
uxor
RFil XXIV p. 360 (saec. XV med.med) : interim quedam domina p-a «starosczina» civitatis mortua deferebatur.