General
Full Entry
More

PRAESIDEO

Grammar
  • Formspraesideo, presedeo, presideo,
  • Etymologyancient Latin
  • Inflectional type -ere, -sedi s. -sidi, -sessum
Meaning Outline
  • I. (ante) sedere (saec. XVI)
  • II. praeesse, praeponi, praefici, gubernare.
    • A. eccl.
      • α. dat.
      • β. abl.
    • B. iur. iuri dicendo interesse.
      • β. acc.
      • γ. abl.
  • III.
    • 1. + sedendi, insidendi, residendi:
    • 2. + praevidendi?

Pełne hasło

PRAESIDEO s. PRESEDEO s. PRESIDEO, -ere, -sedi s. -sidi, -sessum
  • F.
  • Th.
  • Bl.
  • S.
  • Dc.
  • A.
  • N.
  • O.
I. zasiadać, siedzieć (zwł. z przodu); (ante) sedere (saec. XVI).
II. być przełożonym, stać na czele, przewodniczyć, kierować czymś, rządzić; praeesse, praeponi, praefici, gubernare.
Praec.
A. eccl. de episcopo.
Definitur addito
α. dat. , v. gr. cathedrae archiepiscopali ( KodWp I p. 76, a. 1281) , ecclesiae ( KodKKr I p. 13, a. 1212 et saepius); item regimini ecclesiae ( DŁUG. Op. p. 486 ).
β. in c. abl. , v. gr. in cathedra pontificali ( KodWp I p. 152, a. 1234) , in ecclesia ( DŁUG. Hist. I p. 405 = II p. 171 ed.nov.), in palatio ( DokKKr I p. 49, a. 1330).
B. iur. de iudicibus: zasiadać w sądzie; iuri dicendo interesse. Definitur addito α. dat. , v. gr. arbitrio (ac concordiae: AKapSąd II p. 7, a. 1412) , colloquio ( StPPP VIII p. 307, a. 1389 et saepius), iudicio (saepissime;
N.
bannito : DokMp I p. 249, a. 1390 et saepius; generali:
KoddKKr II p. 351, a. 1411 ; provinciali:
KodMp II p. 229, a. 1313 ; regali: KsgGrWp II p. 311, a. 1400 et saepius),tribunali ( AKapSąd II p. 130, a. 1441).
β. acc. v. gr.iudicium (saepe;
N.
terrrestre: KsgPrzem I p. 131, a. 1425).
γ. in c. abl. ,v. gr.in capitolio ( PommUrk VII p. 350, a. 1330) , in iudicio (saepe;
N.
bannito : DokMp V p. 26, a. 1403 ; sollemni : KodWp II p. 212, a. 1302) , in sede iudiciali ( ArPrawn VIII p. 134, a. 1416) , in tribunali iudiciario ( DŁUG. Hist. IV p. 262 ) . Constr. ad I - II : a. sq. dat. b. sq. acc. c. sq. abl.
KodMp II p. 229 (a. 1313) : iudicium p-ndo iure Maydburgensi.
DokRad p. 50 (a. 1441) : pastoralis cura regiminis, cui ... divina p-emus disposicione.
Ita saepius. d. sq. ad:
CodEp III p. 117 (a. 1462) : consiliariis ... ad causam infrascriptam iudicialiter p-ntibus.
e. sq. circa :
DokMp VIII p. 353 (a. 1356) : scabini septem ... perpetui p-ntes circa iudicium nostrum.
f. sq. cum :
KodPol I p. 85 (a. 1261) : cum baronibus nostris nobiscum judicio p-ntibus.
AKapSąd II p. 5 (a. 1404) : ubi tunc dominus archiepiscopus una cum domino capitaneo p-erit.
Ita saepius. g. sq. in c. abl. h. sq. pro :
AKapSąd II p. 147 (a. 1445) : cancellario curie ... iudicio pro tribunali p-nte.
Ib. III p. 2 (a. 1448) : Paulo ... pro tribunali p-nte.
Ita saepius. i. sq. sub :
DŁUG. LibBen I p. 182 : episcopus ... sub breviusculo tempore ... in ecclesia Cracoviensi p-bat.
k. sq. super :
PommUrk V p. 376 (a. 1318) : prior iudicio p-bit super homines residentes in illis ... mansis.
III. fungitur vice vocis
1. sedendi, insidendi, residendi:
StPPP II p. 397 (a. 1434) : kmetho, qui in predicto manso agri p-erit ... scindendi libertatem habebit.
2. praevidendi?
Concl. p. 247 (a. 1546) : conclusum est commoditati p-ndo ... in annos duodecem ... Stanislao ... locandum praedium.
Tło: rękopis Rps 3007 III (XV wiek), Źródło: polona.pl
ISSN 2300-5742, 2 / 2014 (1 VI 2014 r.)