- F.
- Th.
- Bl.
- Dc. (s.v.
- posteriores),
- S.
- L.
- A.
ArPrawn X p. 57 (a. 1398) : sibi et suis posteribus legitimis.
PP VI p. 85 (a. 1433) : sibi nichil et suis posteribus ... reseruans.Ita saepius.]
A.
adi.
1.
następny, późniejszy, przyszły; consequens, proximus, futurus.
2.
singulare: ostatni (o woli zmarłego);
supremus, ultimus (de mortui voluntate)
DecrICC I
p. 511 (a.
1481)
:
ab hac luce decessit
fecitque prius executores voluntatis sue p-e super bonis suis disponendis.
B.
subst.
1.
posterum,,
-i
n.
przyszłość, czas późniejszy; tempus futurum,
futura.
Saepissime in
iunctura in posterum (imposterum, inposterum).
Opp.
abinde (
AKapSąd III
p. 366, a.
1471)
, nunc (
ArHist X
p. 161, a.
1529)
, in praesens (
KodPol I
p. 6, a.
1153).
Simili sensu
de posterum :
DokMp I p. 301 (a. 1402) : vendidit ... hereditatem suam ... cum omnibus ... utilitatibus ... ac alis omnibus ... que existunt pro hactenus vel de p-um possunt fieri.
2.
posteri,,
-orum
m.
potomkowie,
potomność, przyszłe pokolenia;
progenies, liberi,
posteritas.
Glossae
Pol.
RFil XXIV p. 69 (a. 1415) : omnes p-i sui, «posslatkoue».
Ib. XXIII p. 301 (a. 1444) : cum p-is suis, «s dziatky swimi».
GLb p. 80 : p-us, sequens, «namyastek».Saepe dicuntur legitimi (cf. et saepius ). Occ. sensu contrario: poprzednicy; praedecessores
AKapSąd III p. 80 (a. 1501) : prout et ipsis et suis p-is dabatur et solvebatur.compar.
I.
POSTERIOR
A.
adi.
[
nom.
pl.
posteriori :
KodMaz(K) p. 518 (a. 1242) : sciant ... moderni, noscant et posteriori.]
1.
(de tempore) późniejszy, następujący potem;
consequens, subsequens, qui
postea est.
N. de
inscriptione libri Aristotelis
Posteriora (sc.
Analytica)
JAC. PAR. RefEccl p. 306 : secundum Philosophum IIo P-um.
GŁOG. ExLog fol. A IIb : duo ... libri ... Priorum et P-um.Ita saepissime.
2.
(de loco)
odleglejszy, leżący dalej, z tyłu, tylny;
remotior, remotiore loco
situs, posticus.
Glossae
Pol.
RFil XXV p. 242 (a. 1440) : in parte anteriori ... p-i, «na przotku, na poslatku».
AGZ VI p. 72 (a. 1462) : circa p-es sepes, alias «od zatylnych plotow».
Ib. XV p. 48 (a. 1466) : equus signum habet in latere, aliud in p-i parte, alias «na udzy».
GLb p. 80 : p-or, «posleydny».
N.
de homine: mieszkający z tyłu, za kimś; qui
ultra aliquem habitat
DecrICC I p. 326 (a. 1469) : hoc paratus esset docere vicinis anterioribus, p-bus et subalternis bonisque hominibus ex villis circumiacentibus.
3.
(de pretio, aestimatione) gorszy, lichszy, mniej
wart, drugorzędny;
deterior, inferior, vilior, qui minoris pretii est.
N.
locut.
posterioris ferre, cf.
V 120, 50 sqq.
4.
singulare de homine
ad aliquid;
ostatni do czegoś;
ultimus
ArPrawn V p. 460 (saec. XV ex.) : ut non cantantes missas sint p-es ad obtinendam provisionem.
Constr.
ad 1 - 4:
a.
sq.
abl.
b.
sq.
ab :
BYSTRZ. Log. fol. i Ib : accidentia sunt p-a a adventicijs nature.c. sq. in c. abl.
BYSTRZ. Log. fol. i VIb : genus ... est p-us in existendo.
B.
subst.
1.
posterius,,
-oris
n.
a.
tylna część czegoś; pars,
quae a tergo est, pars postica
VITELO Epist. p. 11 : spiritus redeunt ad p-us capitis.
NIC. BŁ. Serm. I p. 9 : per asinam intelligitur nostra caro pigra ... ab anteriori debilis ad spiritualia, a p-i fortis ad temporalia.
b.
phil.
to, co późniejsze;
id, quod alterum sequitur, consequens
est.
Distinguitur (adi. et subst. )
α.
sq.
gen.
motus (opp.
temporis:
ExPhys fol. p Ia).
β.
sq.
abl.
causalitate (
WROCŁ. EpitConcl fol. c IIIa)
, motu (opp.
tempore:
BYSTRZ. Log. fol. p VIIb)
, natura (
ib.
; item ordine naturae
ib. fol. p VIIb).
γ.
locut.
praep.
in motu (opp. in tempore:
WROCŁ. Epit. fol. e IIIb)
, in exsistendo (
BYSTRZ. Log. fol. i VIb)
, quo ad nos (
id. AnalPost fol. d IIa)
, secundum naturam (
ib. fol. h Ib).
δ.
sq.
adv. essentialiter (
BYSTRZ. Log. fol. b IVa)
, naturaliter (
STOB. Aret.
fol. a IIa
et saepius).
Locut. adv.
a posteriori
(opp.
a priori),
v.
gr.
abstrahere (
STOB. Praed. fol. 2a
et saepius), cognoscere
(
WROCŁ. Epit. fol. c Ib)
, considerare
(syn.
per experientiam :
BYSTRZ. AnalPost fol. g Va)
; item
cognitio (
GŁOG. Don. fol. C Ia)
, demonstratio (
BYSTRZ. AnalPost fol. h Ib
;
;syn.
a signo;
opp.
simpliciter et a priori:
ExPhys fol. t VIIa)
; etiam
substantia (
VITELO
Epist.
p. 2
:
licet omnes potentiae per ... accidentales
formas
deveniant ad substantias a p-i.
Simili sensu
ab (ex) posterioribus, v.
gr. procedere (
BYSTRZ. AnalPost fol. h Ib)
, philosophari (
ExPhys fol. t Va)
;
item per posteriora (definitio:
BYSTRZ. Top. fol. z VIIb)
, secundum posterius (opp. secundum prius
convenire:
HESSE
Quaest.
p. 503
et saepius).
2.
posteriora,,
-orum
n.
tylna część ciała (ludzi i zwierząt), zwł. pośladki,
tyłek; corporis animantium partes aversae, praec.
clunes, nates.
Glossae
Pol.
RFil XXV p. 181 (a. 1490) : p-a vertebat, id est «thyi».
GLb p. 80 : p-a dicuntur, quae retro sunt et a vultu aversa, podex, «rzycz».
3.
posteriores,,
-orum
m.
a.
potomni;
posteri.
b.
ludzie niższego stanu, nieszlachta;
homines humiliore loco nati, nobiles minorum gentium
KsgGrWp II p. 207 (a. 1393) : intravit civitatem ... cum sexaginta ita bonis sicut solus et cum centum p-bus.
AGZ XV p. 45 (a. 1466) : superveniens domum meam violenter in quinquaginta sibi similibus et totidem p-bus equitibus.
II.
POSTIMIOR
(de tempore) późniejszy, następujący potem;
consequens, subsequens, qui postea est
ZabDziej I p. 262 (a. 1493) : propter p-em datam, que successit ex resignacione ... beneficii.superl.
I.
POSTREMUS
A.
adi.
1.
(de tempore et loco) ostatni, znajdujący się na końcu; ultimus, extremus, novissimus.
N.
α.
sq.
gen.
KodWp I p. 260 (a. 1251) : a quorum sc. cumulorum] p-o ... ulterius progrediendum ad rivum.
β.
pes
i.q. posterior
CRIC. p. 134 : hircos ... in p-is pedibus stantes erectos et sese pedibus anterioribus complexos.
γ.
log.
terminus
termin skrajny w przesłance mniejszej;
explicat
BYSTRZ. AnalPr fol. c VIIIb : p-us terminus id est minor extremitas.
2.
(de aestimatione) najgorszy, najnikczemniejszy; deterrimus,
improbissimus, perditissimus (saec. XVI).
N.
locut.
in postremis :
DŁUG. Op. p. 54 : opibus, potentia existimationis es certe non in p-is.
3.
późniejszy; posterus
DokMp I
p. 311 (a.
1403
esse asseritur, est vero
saec. XVI ?) : Stanislaus ... debet habere ... pascendi licentiam ... insimul cum subditis et p-is successoribus.
B.
subst.
1.
postremum,,
-i
n.
a.
to, co na końcu, koniec; extremum, ultimum
(abs. vel sq.
gen.).
Eodem sensu pl.
MIECH. Chr. p. 355 : equis ... ad p-a currus aredatis et ligatis.
b.
przyszłość;
tempus futurum,
futura. Tantummodo in locut.
in posterum
na przyszłość, później; in futurum, postea
IusMet p. 128 (a. 1393) : quaedam ... consuetudines ... damna ... generabant et forsitan generare possent in p-um.
DokLub p. 354 (a. 1473) : bonis, que habet vel in p-um habiturus est.
2.
postremi,,
-orum
m.
potomkowie;
posteri
KodWp II p. 204 (a. 1302) : nos ... cunctis modernis et p-is notum esse cupimus.
PommUrk VII p. 338 (a. 1330) : noverint tam praesentes quam p-i.Ita saepius.
II.
POSTUMUS
s.
POSTHUMUS
A.
adi.
1.
(de rebus):
sensu incerto
KsgPrzem I p. 68 (a. 1449) : quia ... allegavit impedimentum legale et domini ex iure decreuerunt ipsum ius suum p-um obtinere.
2.
(de homine) pogrobowy;
qui natus est post
mortem patris.
N.
etymologiam m.
ae.
KomKadł p. 535 : p-i, qui nascuntur post humationem vel obitum patris.Cf.
GLcerv p. 682 : p-us vel p-a, qui queve post humationem, id est mortem et sepulturam, patris natus vel nata est, «dziecię narodzone po oycowey śmierci».
B.
subst.
postumus,,
-i
m.
pogrobowiec; infans
natus post mortem
patris.
Glossa
Pol.
GLb p. 130 : p-us «pothomek» est qui vel quae nascitur post mortem patris.